De vetocratie is de regeringsvorm van vandaag, ook in Nederland

Macht is makkelijker te verwerven, moeilijker uit te oefenen en makkelijker kwijt te raken, zegt denker Moisés Naím.

Italië is het schrikbeeld van iedereen die gesteld is op stabiele politieke verhoudingen. Het land versleet sinds de oorlog tientallen wankele regeringen en weet slechts met grote moeite het hoofd te bieden aan de huidige crisis. Hoe weinig benijdenswaardig die toestand ook is: deze is het voorland van de meeste democratieën. Sterker: de Italiaanse toestand is in het Westen al gemeengoed. Van de 34 landen die zijn aangesloten bij de OESO - de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling - blijken er intussen liefst dertig overgeleverd aan de grillen van de oppositie in het parlement. Nederland is, zoals we dagelijks kunnen vaststellen, een van die landen.


Denker-columnist Moisés Naím stelde onlangs in zijn boek The End of Power nuchter vast dat het gros van de westerse democratieën zich heeft ontwikkeld tot vetocratieën (een begrip dat hij heeft geleend van Francis Fukuyama). Daarbij kan hij volstaan met een verwijzing naar de statistieken: de krimpende levensduur van democratisch gekozen regeringen, het aantal wetsvoorstellen dat door de oppositie wordt verworpen, de zeldzaamheid dat een regering na verkiezingen wordt geprolongeerd.


Macht in alle verschijningsvormen en in alle domeinen is aan erosie onderhevig. 'Dit is een slechte tijd voor dictators', zei Naím vorige week tijdens een voordracht in Groot-Brittannië. Daarbij verwees hij onder andere naar Egypte, waar een dictator - Mubarak - werd verdreven door een democratisch gekozen leider - Morsi - die zich vervolgens 'als een Mubarak ging gedragen' en zelf werd verdreven.


In vergelijking met - zeg - de jaren tachtig 'is macht makkelijker te verwerven, moeilijker uit te oefenen en makkelijker kwijt te raken'. De leider van de enige supermacht op aarde heeft Syrië niet voor een verwoestende burgeroorlog kunnen behoeden. Zelf wordt hij geplaagd door eenlingen met een missie - Edward Snowden - en door een kleine pressiegroep - de Tea Party - die bij machte bleek de overheid in het slot te gooien.


Hoe moeilijk macht te behouden is, blijkt - aldus Naím - ook uit de asymmetrische oorlog tegen het terrorisme waarin de VS verwikkeld zijn: de aanslagen van 9/11 kostten Al Qaida vermoedelijk niet meer dan een half miljoen dollar. Met het Amerikaanse antwoord - de War on Terror - is tot dusverre 3,3 biljoen dollar gemoeid.


In het bedrijfsleven manifesteert een soortgelijke ontwikkeling zich in het faillissement van het ooit almachtige Kodak en de verkoop van het nietige Instagram (met twaalf werknemers) voor 1 miljard dollar. De gevestigde kerken verliezen klanten aan kleine afsplitsingen of lokale congregaties. Macht wordt niet meer alleen door massa bepaald. Machthebbers hebben geen verweer meer tegen hun belagers. En die belagers zijn gelukkig niet per definitie redeloos.


Naím - oud-minister van Handel van Venezuela, oud-directeur van de Wereldbank, oud-hoofdredacteur van Foreign Policy en verbonden aan de denktank Carnegie Endowment for International Peace - is niet de enige denker die signaleert dat de democratische instituties niet langer voldoen. Eind vorig jaar kwam David Van Reybrouck met een soortgelijke analyse. De Belgische schrijver deed ook een suggestie voor democratische zelfgenezing: door ambten via loting onder burgers te verdelen, zou de kloof tussen regeerders en geregeerden enigermate gedicht kunnen worden. Naím houdt het bij de vaststelling dat macht verder zal fragmentariseren. En dat hoeft, denkt hij, helemaal niet erg te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden