De verzonnen helden winnen het van de historische figuren

Gilles Leroy: Nina Simone

**


Uit het Frans vertaald door Prescilla van Zoest.


Cossee; 265 pagina's; euro 19,90.

Jean Echenoz: Flitsen

****


Uit het Frans vertaald door Jan Pieter van der Sterre en Martin de Haan.


World Editions NL; 152 pagina's; euro 14,95.


Twee Franse schrijvers die beiden hun derde biopic novel op rij schrijven. Dat vraagt om een vergelijkend onderzoek. Gilles Leroy en Jean Echenoz zijn totaal verschillende schrijvers. Leroy is, na zijn internationale doorbraak met het Goncourt-winnende boek Alabama song, een publiekslieveling. Echenoz is, ondanks de Goncourt-bekroning in 1999 (voor Je m'en vais), altijd meer een writer's writer gebleven.


Leroy sluit met zijn vertaalde roman Nina Simone een drieluik af met de Verenigde Staten als terugkerend motief. Ook Echenoz schreef een drieluik: een experiment waarin hij steeds het leven van een historische figuur als uitgangspunt nam en daarbinnen zijn verbeeldingskracht liet werken. In dit laatste boek, Flitsen, is dat al bestaande leven niet meer dan een kapstok voor Echenoz' fantasie. Anders dan in de vorige twee vies imaginaires, 'verzonnen levens', over componist Maurice Ravel en hardloper Emil Zátopek, krijgt Echenoz' hoofdpersoon ook een andere naam dan de historische figuur waarop hij is gebaseerd. Nikola Tesla heet hier Gregor.


Gilles Leroy kiest hier voor dezelfde methode als in Alabama Song over Zelda Fitzgerald. Hij laat de oudere hoofdpersoon terugkijken op haar leven. Voor de inmiddels tamelijk verlopen Nina Simone, high priestess of soul, bestaat dat uit weinig anders dan drinken, woedeuitbarstingen, hoofdpijn.


En optreden: want het geld is op en Miss Simone moet tot het bittere eind door om zich drank, pijnstillers en bediendes te kunnen veroorloven. Aan de jongste bediende Ricardo doet ze haar levensverhaal. Dat leidt vaak tot geweeklaag: 'Het komt door de mannen dat ik ben gaan drinken. Mannen zijn nooit goed voor me geweest. Niets dan klappen, tranen en ellende heb ik van ze gehad.'


Je ziet het voor je: de muur vol foto's die herinneren aan betere tijden, maar ook toen al die eeuwige vermoeidheid, die ze wijt aan haar gemiste kinderjaren. En de zieke, zwaarlijvige zangeres die daarover staat te oreren. Niets wat we nog niet wisten uit biografiën over Nina Simone.


Nikola Tesla is als figuur in de marge van de geschiedenis een dankbaarder onderwerp. Een genie met autistische trekken, smetvrees en een voorliefde voor vogels, met name duiven. Iemand die de wereld aan zijn voeten zou kunnen hebben, maar er toch niet geliefd is, en ook niet succesvol in zaken. Echenoz beschrijft hem met distantie, waardoor de nieuwsgierigheid van de lezer wordt aangewakkerd. Precies in het midden van het boek staat de schrijver zichzelf een verklaring toe voor Gregors zakelijk falen. 'Door zijn manie om voortdurend in een flits van alles tegelijk te bedenken, kan hij niet bij één ding blijven stilstaan en dat nader bestuderen.' Hij voorvoelt dingen, meer dan dat hij ze uitvindt. 'Radio. Röntgenstralen. Vloeibare lucht. De afstandsbediening. Robots. De electronenmicroscoop. De deeltjesversneller. Internet.' En dan is er nog een zekere megalomanie, of zoals de schrijver zegt: 'Het moet gezegd dat Gregor het er ook wel een beetje naar maakt, met altijd maar die neiging om luidruchtig zijn ontdekkingen te presenteren.' Zijn arrogantie en hang naar show en overdrijving zijn vermaard. Zijn collega-wetenschappers kunnen hem niet echt serieus nemen.


Hij eindigt straatarm, leeft op de pof in steeds goedkopere hotels, omgeven door zijn geliefde duiven. Een ongrijpbare en solitaire figuur, voor wie je ondanks alles een zwak ontwikkelt. Ofwel: de perfecte hoofdpersoon voor schrijver Jean Echenoz, die de literatuur als middel inzet om juist die ongrijpbaarheid vast te leggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden