vijf vragen ziekenhuiszorg

De verzekeraar bepaalt: vijf vragen over financiering van de ziekenhuiszorg

Het Amsterdamse Medisch Centrum Slotervaart en de drie IJsselmeerziekenhuizen in Flevoland zijn donderdag door de rechter failliet verklaard. ‘Zorgverzekeraar Zilveren Kruis heeft de stekker eruit getrokken’, verklaart de directie. Hoe werkt dat? Vijf vragen over de financiering van ziekenhuizen.

MC Slotervaart in Amsterdam Beeld Pauline Niks

Wie financiert een ziekenhuis?

De zorgverzekeraars. Zij zijn belast met een wettelijke ‘zorgplicht’: verzekeraars moeten garanderen dat hun verzekerden op tijd en binnen redelijke afstand de zorg krijgen die zij nodig hebben. De zorgverzekeraars kopen daartoe - onder meer - ziekenhuiszorg in (langdurige zorg, jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning wordt op een andere manier ingekocht). Daarbij moeten de verzekeraars oog hebben voor kwaliteit, veiligheid, en voor prijs.

De bedoeling is deze: een ziekenhuis maakt jaarlijks een schatting van de verwachte ‘zorgvraag’ van een bepaalde verzekeraar: hoeveel euro verwachten we komend jaar nodig te hebben voor alle longontstekingen, alle kunstheupen, alle darmkankerbehandelingen? Vervolgens onderhandelen ziekenhuis en verzekeraar over prijzen, hoeveelheden en andere voorwaarden. Dat leidt tot een inkoop van zorg, meestal voor een jaar, maar steeds vaker ook voor meer jaren.

In de praktijk vinden de onderhandelingen vaak niet op microscopisch niveau plaats. Soms zegt een ziekenhuis waar toch niemand om heen kan: wij hebben 2 procent meer nodig dan vorig jaar. Waarna er nog een beetje wordt bijgeschaafd. 

MC Slotervaart verkeerde in een slechte onderhandelingspositie. Er zijn te veel ziekenhuizen in de regio Amsterdam, dus verzekeraars hebben MC Slotervaart niet nodig om aan hun zorgplicht te voldoen. De concurrenten staan bovendien allemaal zeer hoog aangeschreven: Amsterdam UMC (de fusie van AMC en VUmc) en het Onze Lieve Vrouwen Gasthuis. Om toch contracten binnen te halen, bood MC Slotervaart lage tarieven. ‘15 tot 20 procent lager dan de markt’, zegt een woordvoerder. 

Hadden MC Slotervaart en de IJsselmeerziekenhuizen de financiën op orde?

Bepaald niet. MC Slotervaart en MC Groep zijn gescheiden ondernemingen, beide deels eigendom van Loek Winter. Deze radioloog en ondernemer kocht de Flevolandse ziekenhuizen in 2009 en nam in 2013 het Amsterdamse MC Slotervaart over. Winter en zijn zakelijk partner Willem de Boer hebben samen 80 procent van de twee ondernemingen in handen. De ziekenhuizen zijn de enige vier grote medische centra die eigendom zijn van een commerciële partij.

Begin deze maand werd bekend dat de IJsselmeerziekenhuizen 4,6 miljoen euro negatief eigen vermogen hebben. Dat is bijna een miljoen meer negatief vermogen dan een jaar eerder. Ook Slotervaart draaide forse verliezen. In juli gaf accountantskantoor EY een waarschuwing voor beide ondernemingen uit, mede omdat MC groep een lening van 6 miljoen euro niet op tijd kon aflossen aan ING. De bank gaf MC Groep extra tijd. In juli schortte Zilveren Kruis naar eigen zeggen eveneens een vordering van ‘miljoenen euro’s’ op om de ziekenhuizen tijd te geven met een reddingsplan te komen.

Hoe raakten het MC Slotervaart en de drie Flevolandse ziekenhuizen plotseling hun financiering kwijt?

MC Slotervaart in Amsterdam en de drie IJsselmeerziekenhuizen (onderdeel van MC Groep) in Lelystad, Emmeloord en Dronten worden voor 60 procent gefinancierd door zorgverzekeraar Zilveren Kruis. Die besloot deze week de geldkraan dicht te draaien, waarop volgens MC Groep andere verzekeraars volgden. Daarop vroegen de ziekenhuizen uitstel van betaling aan, waarop bij geen oplossing na maximaal anderhalf jaar faillissement volgt. 

Over de manier waarop het doek viel, verschillen de meningen. Zilveren Kruis zegt: MC Slotervaart vroeg ons om een noodlening, maar wij zijn geen bank, dus weigerden we. Ziekenhuiseigenaar Winter zegt: wij vroegen Zilveren Kruis slechts om openstaande facturen eerder dan gebruikelijk te voldoen, zodat wij even uit de problemen waren.

Volgens een woordvoerder van Zilveren Kruis zit de onduidelijkheid hem in de woordkeuze. Zilveren Kruis had in juli al uitstel van betaling gegeven voor een vordering van miljoenen (een vereffening van eerder ingeschatte kosten met daadwerkelijk gemaakte kosten). Toen kwam MC Slotervaart deze maand plots met ‘niet gespecificeerde, en daarom niet opeisbare facturen ter waarde van miljoenen’, aldus de woordvoerder. ‘Terwijl zij ons nog geld schuldig waren. Wij zien dat als een verzoek om een lening.’ 

Op dat moment was Zilveren Kruis al maanden in gesprek met de ziekenhuizen en met huisbankier ING om een reddingsplan te formuleren, terwijl de financiële situatie verder bergafwaarts ging. Zilveren Kruis concludeerde uit ‘het verzoek om een lening' dat de situatie nog ernstiger was dan gedacht, weigerde de rekeningen te betalen, en zegde het vertrouwen in de samenwerking met MC Slotervaart en de IJsselmeerziekenhuizen op.

Is het dan allemaal de schuld van de ziekenhuisbesturen?

Alle vier de ziekenhuizen stonden al op de rand van faillissement toen Winter en zijn partners ze kochten. Winter wilde het anders doen: efficiënter, slimmer, beter. Winter zegt: met de zorgkwaliteit in de ziekenhuizen was niets mis, maar wij kwamen in de problemen omdat de zorgverzekeraars ons dwongen tot lagere tarieven dan andere ziekenhuizen.

De verzekeraars zullen het hem niet makkelijk hebben gemaakt; dat is het lot van een speler met een zwakke positie onder invloed marktwerking in de zorg. Feit is wel dat hij zelf zei dat hij zorg goedkoper dan andere partijen kon bieden. 

De penibele financiële situatie en diverse reorganisaties leidden bovendien tot hevige onrust bij het personeel van de ziekenhuizen. In augustus plaatste de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd de IJsselmeerziekenhuizen daarom onder verscherpt toezicht. 

Kan een zorgverzekeraar ‘willens en wetens ziekenhuizen ten gronde richten’?

Zo formuleerde de Ondernemingsraad van MC Slotervaart het deze week. Het korte antwoord is: ja. Zorgverzekeraars zijn verantwoordelijk voor hun verzekerden. Zij hebben geen verplichting om het voortbestaan van een ziekenhuis te garanderen, als zij ook zonder dat ziekenhuis aan de zorgplicht jegens hun verzekerden kunnen voldoen. 

Dat ligt anders voor de 22 ‘gevoelige’ ziekenhuizen in Nederland. Als zij sluiten, wordt het aantal mensen dat niet binnen 45 minuten op de afdelingen Spoedeisende Hulp en/of Verloskunde kan komen te groot. MC Slotervaart en de IJsselmeerziekenhuizen behoren niet tot de genoemde 22.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.