De verraderlijke januskop van het p-woord

Het p-woord houdt het midden tussen een politiek scheldwoord en een wetenschappelijk concept. In het laatste geval verwijst het naar een politieke ideologie, een politieke stijl of een een type politieke organisatie. Als we op de politicologische literatuur afgaan is populisme een ideologie waarin de nadruk ligt op het volk dat als homogeen wordt voorgesteld en dat zich niet vertegenwoordigd weet door een elite, die alleen maar uit is op haar eigen belang. In een populistische ideologie speelt daarom de eis van directe democratie een centrale rol. De stem van het volk moet duidelijker klinken in de politieke arena en de wil van het volk moet leidraad zijn in de politieke besluitvorming. Xenofobie wordt ook wel als constituerend element gezien van het populisme.


Aan de bovengenoemde criteria is al snel te zien dat populisme en democratie overlappende begrippen zijn. Ook de democratische ideologie beroept zich op het volk dat zich als natie constitueert en daarmee een politieke eenheid creëert. Alleen eigen burgers hebben stemrecht, vreemdelingen niet. Het nationale belang hoort de toetsteen van democratische besluitvorming te zijn, niet het belang van andere landen. In een moderne democratie hoort iedereen het recht te hebben om zich tegen de heersende elite te keren. Kritiek op de regerende elite is dus een centraal element in het democratisch proces. Om die kritiek te pareren, gebruikt de elite graag de term populisme. Populisme heeft iets vulgairs, iets volks.


Twintig jaar geleden werd de SP aangeduid als populistisch, omdat ze zich opwierp als linkse 'tegenpartij'. Tegenwoordig is Geert Wilders een populist. Populisme is het scheldwoord van gevestigde elites voor politieke nieuwkomers. Om die gevestigde elite belachelijk te maken, sprak Fortuyn van Ons Soort Mensen.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden