'De verkiezingen zijn voorbij, de race is gelopen'

Bent U na het tweede en laatste debat tussen de Democratische kandidaat Clinton en de Republikeinse kandidaat Dole van mening veranderd?...

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WARREN

Stanley Ponjatowski, een gepensioneerde boekhouder, drukt met een ferm gebaar op het interactieve toetsenbord. Zijn antwoord is ontkennend en in die mening staat hij beslist niet alleen.

'Come on honey, let's go home. Deze verkiezingen zijn voorbij. Clinton is de winnaar, no doubt about it', zegt de Poolse Amerikaan tegen zijn vrouw. Hij wil zijn benen strekken na de lange, negentig minuten durende zit in een kantoor op de zesde verdieping van de Kamer van Koophandel in Warren, recht tegenover de hoofdingang van General Motors. 'De show is voorbij. Dit doet mij denken aan de verkiezingen van 1984. Reagan tegen Mondale. Dat was ook snel een gelopen race'.

Samen met zijn echtgenote Jenny en 48 andere inwoners van Detroitse voorsteden als Warren en Sterling Heights vormde Ponjatowski een van de focusgroepen die het debat tussen de twee presidentskandidaten op verzoek van de organisatie DebateWatch 96 volgden en met behulp van computertechniek onmiddellijk van commentaar voorzagen. Detroit en wijde omgeving - zuidelijk Michigan - vormt een van de motoren van de Amerikaanse economie.

De meningen van Stanley en Jenny waren een half uurtje later wereldnieuws, want de commentatoren van CNN, ABC en de persbureaus baseerden zich op het werk van DebateWatch 96, een nationaal netwerk van focusgroepen.

De conclusie van deze focusgroepen - 1300 willekeurig geselecteerde Amerikanen verspreid over dertig plaatsen - was duidelijk: 90 procent veranderde niet van mening, sterker nog, zij voelden zich alleen maar gesterkt in hun keuze. En bijna 60 procent riep Clinton uit als de winnaar.

Hoewel Dole in San Diego met scherpe aanvallen op president Clinton voor een levendige en spannende discussie zorgde, oogste hij weinig waardering in de vergaderzaal van het bankgebouw in Warren, het klaslokaal in Houston, de fabriekskantine in Cleveland en het bejaardenhuis in Phoenix.

Aanvullende peilingen van CNN/USA Today en ABC bevestigden donderdag deze trend. Met nog negentien dagen te gaan, krijgt de campagne van Bob Dole een steeds hopelozer karakter. De voorsprong van Clinton wordt weliswaar kleiner, maar bedraagt nog steeds 12 tot 17 procent. En uit de lange-termijnonderzoeken van The New York Times blijkt dat de verhoudingen in de strijd Clinton-Dole sinds oktober 1995 niet wezenlijk zijn veranderd.

Tijdens het debat in San Diego koos Dole eindelijk de stiletto als wapen. Een riskante strategie, want Amerikaanse kiezers zeggen niet langer van persoonlijke aftroeverij en ideologische scherpslijperij te houden. Vooral vrouwen vinden persoonlijk gekift weerzinwekkend en eisen dat de discussies gaan over onderwijs, werkgelegenheid, bijstand en gezondheidszorg.

Maar op advies van tientallen raadgevers - Republikeinen en rechtse commentatoren in de media - liet Dole alle voorzichtigheid varen. Hij stelde Clinton rechtstreeks verantwoordelijk voor het feit dat miljoenen Amerikanen het vertrouwen in de overheid hebben verloren.

'Hoe kan het ook anders. Zij zien in het Witte Huis dagelijksschandalen. Zij zien hoe het Witte Huis verwikkeld is in ethische problemen. Zij zien hoe een voormalige barkeeper omging met 900 geheime FBI-dossiers. En zij hebben gezien hoe een Indonesische zakenman toegang tot de president kan kopen', aldus Dole, die Clinton ervan beschuldigde 'een onethische regering te leiden'. Hij wees erop dat dertig medewerkers van Clinton, onder wie vier ministers en ex-ministers en de president zelf het middelpunt zijn van corruptieonderzoeken door speciale aanklagers.

Het sleutelwoord van Dole was 'vertrouwen'. De boodschap was dat Clinton het vertrouwen van Amerika heeft beschaamd en dat hij - Bob Dole uit Russell, Kansas, oorlogsveteraan en ex-senator - over de integriteit beschikt om dat vertrouwen te herstellen. 'Ik hou gegarandeerd mijn woord', zei hij minstens tien maal.

Strak kijkend liet Clinton deze aanvallen over zich heen komen en weigerde consequent op de uitdagingen in te gaan. Steeds opnieuw stuurde hij het debat naar de groei van de werkgelegenheid, de daling van de misdaad en de andere successen van de afgelopen vier jaar.

'Aanvallen van dit gehalte lossen geen problemen op, scheppen geen banen, leiden geen kinderen op', was de bedachte sound bite van de president, die zeer goed weet dat focusgroepen er niet van houden als er op de man wordt gespeeld.

'Dole probeert iedere keer Clinton te treffen met persoonlijke kritiek, maar de vragen over de gezondheidszorg, de pensioenen, de economie en het milieu beantwoordt hij niet', reageerde Mary-Ann, een verpleegster uit Detroit. 'Als hij spreekt over drugs, sigaretten en alcohol hoor je nooit een concreet idee en alleen maar de slogan dat je van verslavende middelen moet afblijven. Iedereen, die met verslavingen te maken heeft, weet hoe onzinnig dat is'.

Dole zelf realiseerde zich na afloop dat hij in San Diego misschien wel de verkiezingen heeft verloren. 'Ik weet niet of ik gewonnen heb', zei hij terecht voorzichtig. Clinton op zijn beurt was opperbest gestemd. De opzet van de avond - de twee kandidaten werden ondervraagd door gewone Amerikanen - was in zijn voordeel en de president kent zijn dossiers.

Clinton hoefde niet aan te vallen en kon zich beperken tot het verdedigen van zijn staat van dienst. De vragenstellers hielpen hem bovendien door geen enkele harde vraag te stellen over het buitenlands beleid en schandaaltjes, zoals de Whitewater-zaak, de Paula Jones-affaire, FBI-gate en de relaties met de Indonesische familie Riaad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden