De verguisde en ultraconservatieve zilvermeeuw

Kees Camphuysen ziet de meeuwen in zijn Texelse kolonie - allemaal persoonlijkheden - dag na dag naar die ene brug of lantaarnpaal in Amsterdam vliegen om eten te halen. Want de verguisde meeuw is ultraconservatief.

'Dat er nu ook een klein aantal meeuwen in de stad op daken broed,t is een geleidelijke ontwikkeling geweest.' Beeld Robin de Puy
'Dat er nu ook een klein aantal meeuwen in de stad op daken broed,t is een geleidelijke ontwikkeling geweest.'Beeld Robin de Puy

'Ik hoor het mezelf vaak zeggen, over een bepaalde meeuw in de Texelse kolonie die ik al negen jaar volg: 'Hij staat verkeerd, hij hoort 5 meter verderop te staan.' Zo vast liggen de patronen. Ik ken beesten die al zes jaar lang iedere dag naar precies dezelfde lantaarnpaal vliegen in de stad. Dat weten we vanwege de kleurringen die we ze hebben omgehangen, en door gps-trackers. We hebben hier een broeder die iedere dag naar de Albedagracht in Amsterdam vliegt. Dus gingen we kijken wat daar voor prachtigs te beleven is. Nou, helemaal niets. Hij zit daar gewoon op een betonnen brug. Niet op een van die tientallen andere betonnen bruggen, maar specifiek op deze brug. Dat kunstje heeft hij geleerd, daar kan hij zijn voedsel vandaan halen, en daar houdt hij dus spijkerhard aan vast.

'Meeuwen zijn ultraconservatief. Ze staan te boek als opportunistisch, omdat ze alles eten, maar neem één zilvermeeuw en je ziet dat hij altijd precies hetzelfde gedrag vertoont. Zeker broedende meeuwen hechten aan zekerheid.

'De strekdammen langs de Noord-Hollandse kust vormen het belangrijkste foerageergebied voor de Texelse zilvermeeuwen. Je hebt individuen die altijd maar naar één strekdam gaan, altijd dezelfde dam, ook al ligt die tientallen kilometers verderop, en ook al is er geen wezenlijk verschil met al die andere strekdammen.

'Dat lijkt wonderlijk, maar het is toch logisch gedrag. Ze hebben maar weinig tijd om te foerageren, want er is maar twee keer per dag laag water, waarbij mosselen bereikbaar zijn. Die korte periode moeten ze zo efficiënt mogelijk gebruiken. Het is dan onhandig om je iedere keer in te vechten op een nieuwe plek, het loont dus om plaatstrouw te zijn. Ze hebben, kortom, een elegante manier gevonden om zich te verdelen over de tafels in het restaurant.

Zilvermeeuw

Larus argentatus
Algemeen: nog altijd een talrijke broedvogel in Nederland, al is het aantal broedparen gedaald tot onder de 50 duizend
Kenmerken: grote soort (54-60 cm), roze poten met zwemvliezen. Gele snavel met rode vlek.

Karakters

'Ik heb jarenlang meeuwen onderzocht op zee, dus ik voelde me hier op Texel aanvankelijk als een bedoeïen in een pakhuis. In het begin liep ik hier ook rond met het idee: dit zijn allemaal anonieme dieren. Maar dan kom je het jaar daarna terug en denk je: hé, die ken ik, en die ook, en dat is een baasje, en hij is een schuinsmarcheerder. Het zijn allemaal persoonlijkheden, met hun eigen dingetjes.

'Veel mensen kijken meewarig als ik zeg dat ik in een meeuwenkolonie werk. Want het idee is toch: meeuwen zijn fout, en er zijn er te veel van. Als een politicus aandacht wil, dan roept hij iets over meeuwen. Informatie, wetenschappelijk onderzoek werkt bij dit soort types als een rode lap op een stier. Er moet en zal overlast zijn. En de oplossing moet ook altijd zijn: de dieren moeten dood.

'Maar mijn ervaring is: als mensen eenmaal bij mij in de kolonie zijn geweest, willen ze opeens ook broedende meeuwen in de dakgoot. Omdat het zo mooi is om te zien, die paar kuikens in zo'n nest.

'De werkelijkheid is dat het met de zilvermeeuw al jaren achteruit gaat; we zijn sinds de jaren tachtig zeker 40 procent van onze populatie kwijtgeraakt. De aantallen waren toen op een hoogtepunt. Dat had een kunstmatige oorzaak: vuilnisbelten. Zo veel voedsel, zo dichtbij. Steeds grotere aantallen meeuwen konden zo de winter overleven.

Vuilnisvreters

'De vuilnisbelten zijn nu gesloten en afgedekt. Als dat straks ook in Zuid-Europa gebeurt, zullen de populaties meeuwen nog verder kelderen of normaliseren zo je wilt. Daarnaast wil Europa de bijvangst in de visserij beperken. We zijn er eindelijk achter dat het geen goed idee is om zoveel jonge vissen dood overboord te gooien. Een gevolg zal zijn: nog minder meeuwen. En ondertussen blijven wij maar schreeuwen: het zijn er steeds meer.

'Alleen in de steden ligt tegenwoordig nog volop troep op straat. Halfvolle patatbakjes, halfvolle milkshakes, brood. En ja, daar komen beesten op af. Zo heeft een aantal meeuwen uit mijn kolonie op Texel zich gespecialiseerd in het halen van voedsel uit de stad. Die vliegen dus naar de visboer in de Damstraat in Amsterdam of naar precies die ene lantaarnpaal ergens aan de gracht. Het loont blijkbaar, dat hele stuk vliegen. Het kenmerk van dieren waar wij last van hebben, is dat ze ons een spiegel voorhouden; je zou afval ook kunnen opruimen.

Jong geleerd

'Zoals gezegd: meeuwen zijn ultraconservatief. Dat er nu een klein aantal meeuwen in de stad op daken broedt, is een geleidelijke ontwikkeling geweest. Ze broedden altijd in de duinen. Maar daar hebben we ze te vuur en te zwaard bestreden, God weet waarom. Er werd altijd geroepen: ze eten de kuikens van andere, zeldzame dieren op. Iedere keer als dat onderzocht werd, bleek dat niet te kloppen. Nu broeden ze nauwelijks nog in de duinen, hun natuurlijke biotoop. Behalve dan op de eilanden, waar geen vossen lopen.

'Een klein aantal meeuwen is dus naar de stad getrokken. Dat had je in het beginstadium nog kunnen voorkomen, die eerste paar had je wel weg kunnen krijgen. Nu is het logistiek niet meer te doen, los van de vraag of je het moet willen. De meeuwen die nu op daken in de stad broeden blijven dat doen, ze zijn opgegroeid met het idee dat dit de beste habitat is. Van de duinen hebben ze geen weet meer. Ze denken: we moeten platte grinddaken hebben, daar horen we thuis.'

Kees Camphuysen (55) is marien ornitholoog en werkzaam bij het NIOZ (Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee) op Texel. Hij promoveerde in 2013 op een proefschrift over twee gerelateerde meeuwensoorten: de zilvermeeuw en de kleine mantelmeeuw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden