Beschouwing Vakbonden

De vergrijsde vakbondsleden beslissen voor het hele land

De 1 miljoen leden van vakbond FNV stemmen volgende week over de pensioendeal. Ook vakbond CNV raadpleegt zijn achterban. De ingrepen in het pensioenstelsel en de AOW treffen alle Nederlanders, maar de vakbondsleden beslissen. Waarom mogen zij bepalen? En hoe gaan ze stemmen?

Het nieuwe pensioenakkoord wordt gepresenteerd. Beeld Raymond Rutting

Het akkoord tussen kabinet, werkgevers en vakbonden gaat over twee zaken: de collectieve oudedagsvoorziening AOW en de aanvullende pensioenen. Het pensioen is een arbeidsvoorwaarde; het geld hiervoor wordt opgebracht door werkgevers en werknemers, die samen in de besturen van pensioenfondsen zitten. Maar de bonden hebben met succes de AOW-leeftijd onderdeel gemaakt van de onderhandelingen over het pensioenstelsel. Zodoende stemmen de vakbondsleden niet alleen over wijzigingen in ‘hun’ pensioenstelsel, maar ook over een verandering in de collectieve ouderenuitkering.

Komende week vinden onlinereferenda plaats onder leden van FNV en CNV, opgeteld zo’n 1,3 miljoen mensen. De vakbondsachterban is bepaald geen afspiegeling van Nederland. 75 procent van de FNV-leden is ouder dan 45 jaar. Ruim eenvijfde van de leden is al met pensioen. De bond is in rap tempo vergrijsd, twintig jaar geleden was de helft van de leden nog jonger dan 45. Ook CNV telt aanzienlijk meer ouderen dan jongeren.

De oudere leden kunnen komende week verbolgen hun hakken in het zand zetten. Hun was een harde ‘66’ beloofd, dat krijgen ze niet. Toch kunnen ze ook concluderen dat er veel in het akkoord zit dat voor hen voordelig is. Vooral gepensioneerden en werkende zestigplussers profiteren. Kortingen op de pensioenen zijn de komende jaren van de baan en de AOW-leeftijd blijkt plots maanden dichterbij.

Gestaald

De vakbondsleden hebben hun machtige positie te danken aan FNV-voorman Han Busker en zijn pensioenonderhandelaar Tuur Elzinga. Zij kozen ervoor om eerst de leden te raadplegen en pas daarna het meer gestaalde ledenparlement te laten stemmen. De voormannen leggen het lot van hun pensioendeal liever in handen van de ruim een miljoen leden dan van de ruim honderd afgevaardigden.

Het ledenparlement bestaat uit gekozen vertegenwoordigers: actieve en betrokken vakbondslieden, activistischer dan de grotere, diverse FNV-massa. Een aantal parlementsleden verklaarde dinsdagavond al zeer teleurgesteld te zijn over het akkoord. Ook het ledenbestand bestaat deels uit gestaalde activisten die zich flink bedrogen zullen voelen. De AOW moest naar 65, vinden zij, in plaats van de tijdelijke rem op 66 jaar en vier maanden die is afgesproken.

Maar honderdduizenden andere leden betalen netjes hun contributie, maar gaan nooit naar een vakbondsdemonstratie. Ze zien de bond in de eerste plaats als belangenbehartiger op de werkvloer. Onder hen zullen meer mensen zijn die volgende week voor stemmen. Zo bleek ook in 2010, toen tijdens een FNV-referendum over een soortgelijke pensioendeal een ruime meerderheid voor stemde, al was de opkomst slechts 14 procent. Er ontstond destijds alsnog heibel nadat de afzonderlijke aangesloten bonden ook referenda organiseerden.

Wellicht blijkt ook nu dat de leden zich pragmatisch tonen. Toch is de uitkomst moeilijk te voorspellen. De vakbonden hebben de afgelopen mensen opgezweept om te staken voor een AOW-leeftijd van 66 jaar. De vraag is of de achterban de aangelengde wijn ook nog te drinken vindt.

Als de vakbondsleden instemmen met het dinsdag afgesloten pensioenakkoord, gaat er veel veranderen aan de pensioenen. Hoewel cruciale details nog niet vastliggen, is veel al wél duidelijk. Antwoorden op zeven belangrijke vragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden