Nieuws

De Verenigde Staten en Europa drijven letterlijk uit elkaar

Wie het gevoel heeft dat Europa en de Verenigde Staten in vier jaar Donald Trump uit elkaar zijn gegroeid, heeft niet alleen in figuurlijke zin gelijk. In een artikel in vakblad Nature beschrijven geologen deze week hoe de diepe aardplaten waarop beide gebieden rusten letterlijk uit elkaar drijven.

New York is het afgelopen jaar zo'n 9 centimeter bij ons vandaan geschoven: de snelheid waarmee je vingernagels groeien. Beeld AFP
New York is het afgelopen jaar zo'n 9 centimeter bij ons vandaan geschoven: de snelheid waarmee je vingernagels groeien.Beeld AFP

Op die zogeheten tektonische platen glijden landmassa’s over de diepere delen van de aardmantel, als een soort supertrage surfplank op de zee. Dergelijke platen zijn gemiddeld zo’n honderd kilometer dik.

Dat de Noord- en Zuid-Amerikaanse plaat en die van Europa en Afrika uit elkaar bewegen, was al langer bekend. Maar waarom dat gebeurde nog niet helemaal. Tektonische platen verplaatsen zich door een complex samenspel van de zwaartekracht waarmee onze planeet aan die platen trekt en de ultratrage deining van de onderliggende mantel, zegt geoloog Bernd Andeweg van de Vrije Universiteit Amsterdam, zelf niet bij het onderzoek betrokken. ‘Althans: dat is hoe het in de schoolboeken staat. Het artikel in Nature laat zien dat de werkelijkheid nog wat complexer is dan gedacht.’

Boorgat van Kola

De geologen beschrijven in hun artikel een nieuwe oorzaak: de platen worden ook van onderaf uit elkaar geduwd en vormen zo in de Atlantische Oceaan de zogeheten Mid-Atlantische Rug; een langgerekte bergketen onder water. Vermoedelijke schuldige is een opwaartse stroom materiaal afkomstig uit de mantel, op een diepte van honderden kilometers onder het aardoppervlak. Dit ontdekten de onderzoekers nadat ze 39 trillingsmeters op de bodem van de Atlantische Oceaan hadden geplaatst.

Ter vergelijking: dat is vele malen dieper dan het boorgat van Kola in Rusland, het diepste gat – zo’n 12,2 kilometer – dat mensen ooit in de aarde hebben geboord. Op de schaal van de totale aarde valt die diepte overigens wel mee: de aardkern, het vloeibare binnenste van onze planeet, begint bijvoorbeeld pas op zo’n 2800 kilometer onder het oppervlak.

De ontdekking is van belang omdat het bewegen van tektonische platen op het oppervlak van de planeet catastrofale gevolgen kan hebben, van aardbevingen en tsunami's tot vulkaanuitbarstingen. Wie beter snapt hoe – en waarom – tektonische platen bewegen, leert dergelijke rampen ook beter voorspellen, zo is de gedachte.

null Beeld

Snelheid van groei vingernagels

Het uit elkaar schuiven van de continenten gaat naar menselijke maatstaven overigens heel erg traag. Zelfs als de coronapandemie het vliegverkeer nog jaren aan banden legt, merk je er op je volgende trans-Atlantische vlucht nauwelijks iets van. De platen schuiven gemiddeld namelijk met zo’n 9 centimeter per jaar uit elkaar. ‘Dat is de snelheid waarmee vingernagels groeien’, zegt Andeweg.

Dat proces is bovendien al honderden miljoenen jaren bezig. Zelfs als de kersverse president Joe Biden erin slaagt om Amerika politiek en filosofisch weer meer op één lijn te krijgen met zijn Europese bondgenoten, blijft de fysieke afstand de komende jaren dus alsnog gestaag doorgroeien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden