De verborgen nalatenschap van Tsjernobyl

MARTIJN VAN CALMTHOUT

Vervolg van pagina 1.

In 2006 deed de groep van Cardis een nieuwe poging helderheid te creëren met een nieuwe zeer uitgebreide studie naar de gevolgen van de toen twintig jaar oude kernramp in Tsjernobyl, destijds verschenen in het tijdschrift Journal of Radiation Protection. Ze ging zo goed mogelijk de blootstellingen van bevolkingsgroepen na en gebruikt bekende dosis-effectrelaties om te schatten wat op de lange termijn de gezondsheidsgevolgen van de ramp moeten zijn. De onzekerheidmarges zijn ruim, erkent ze.

Maar zelfs de ondergrens is een grimmig getal: Tsjernobyl veroorzaakte tot dan naar schatting 1.000 gevallen van schildklierkanker en 4.000 andere kankergevallen in heel Europa, met de nadruk op de regio zelf. Cardis' modellen gaven ook aan dat in de jaren tot 2065 iets tussen de 3.400 en 72 duizend gevallen van schildklierkanker kunnen optreden, gemiddeld rond de 16 duizend. Voor andere kankertypes zou dat 25 duizend gevallen kunnen zijn, ergens tussen de extremen van 11- en 59 duizend gevallen in. Die getallen, zegt Cardis vijf jaar later, staan nog steeds overeind. 'In elk geval als orde van grootte is dit de erfenis van Tsjernobyl. Al maakt de grote marge het soms wel lastig om de discussies helder te houden.'

Onzichtbaar

Een groter probleem daarbij is echter dat (tien)duizenden extra kankergevallen in Europa wel dramatisch klinken, maar dat het in feite maar heel weinig is op het geheel, namelijk nog geen 0,01 procent van alle kankergevallen in Europa in de betreffende periode tot 2065. Cardis: 'Uitgezonderd schildklierkanker bij jongeren in de regio zelf is het effect eigenlijk onzichtbaar. Althans epidemiologisch. Duizenden doden zijn natuurlijk een drama.'

Sinds 2006 is er niet heel veel nieuw wetenschappelijk inzicht bijgekomen, bekent Cardis, die dezer dagen in het Journal of Clinical Oncology een nieuwe review publiceert. De al eerder vastgestelde dosis-gerelateerde toename van schildklierkanker van kinderen door blootstelling aan radioactief jodium-131 uit de reactor en de opname ervan in hun keelklieren, is nu een wetenschappelijk feit. Die relatie blijkt lineair: hoe hoger de dosis hoe hoger de kans op kanker, hooguit vlakt dat bij echt hoge doses wat af. Bij al oudere blootgestelden is die relatie echter nog steeds niet heel goed te vinden. Maar in het cohort Tsjernobyljeugd is een kwarteeuw later de kans op schildklierkanker nog steeds veel hoger dan normaal.

Twee studies springen er volgens de review nog wel uit. De eerste is een onderzoek onder de zogeheten liquidators, de honderdduizenden arbeiders uit Wit-Rusland, Oekraïne en de Baltische Staten die op een of andere manier bij het opruimen van de ravage betrokken zijn geweest; 240 duizend alleen al in de eerste twee jaar na de ramp, in totaal tussen de 600- en 800 duizend mensen, vooral mannen. Zij liepen tot soms wel 250 millisievert aan straling op. Extra leukemie springt bij deze groep in het oog.

Voor het eerst is ook gekeken naar effecten op het ontstaan van hart- en vaakziekten, omdat van bestralingen in het ziekenhuis bekend is dat hoge doses hartweefsel kunnen beschadigen. Probleem is dat onder de Russen te veel andere risicofactoren een rol te spelen om eventuele stralingsschade eruit te filteren. Een langjarige Russische studie onder 60 duizend liquidators vond desondanks wel een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Zij hadden gemiddeld ruim 100 millisievert aan straling opgelopen bij hun werk.

Staar

De tweede studie heeft betrekking op staar, cataract. Hoge stralingsdoses leiden tot vertroebeling van de ooglens. Het recente onderzoek probeert te achterhalen in hoeverre lagere doses dat ook doen. Dat lijkt inderdaad aantoonbaar het geval. Cardis: 'De boodschap van alle studies is tweeledig. De medische gevolgen van de ramp in Tsjernobyl zijn in de Europese bevolking als geheel bijna niet aan te tonen, behalve dan in de schildklierkankers dichtbij de ramp. Maar de modellen geven aan wat er op de lange termijn nog aankomt: duizenden slachtoffers, van wie je alleen nooit kunt aantonen dat Tsjernobyl echt de oorzaak is geweest. Wat blijft is de angst en het leed.'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden