De verborgen lessen uit de serie Borgen

Het zijn mensen van vlees en bloed, de personages uit de Deense serie Borgen. Zeer herkenbaar voor hun equivalenten zoals Femke Halsema, Sacha de Boer, Diederik Samsom, Kay van de Linde en Carel Kuyl. Zij geven hun visie op de serie.

Waarheidsgetrouw, goed geacteerd, prachtig gefilmd en vooral: verslavend. Wie het eerste seizoen van de Deense televisieserie Borgen op dvd heeft gezien, kan dat alleen maar beamen. In tien afleveringen verandert Brigitte Nyborg - onverwacht de eerste vrouwelijke premier van Denemarken - van een sympathieke, warm menselijke politica vol idealen in een afstandelijk en berekend regeringshoofd. En passant worden zeer herkenbare politieke kwesties belicht, maken we mee hoe politiek en journalistiek zijn verweven en zien we haar huwelijk op de klippen lopen.


Het tweede deel is vanaf vandaag te koop. We vroegen de Nederlandse equivalenten van Nyborg en haar spindoctor Kasper Juul, van nieuwsanchor Katrine Fønsmark en haar baas Søren Malling alvast te kijken. Helaas: vanwege de Catshuisbesprekingen lukte het Mark Rutte niet dit verzoek in zijn agenda in te passen.


1 femke halsema, oud-partijleider groenlinks

'Nederlands politiek drama ademt een grote anti-politieke sfeer. Dat is het grote verschil met Borgen: je krijgt het gevoel dat het door mensen is gemaakt die liefde hebben voor de democratische besluitvorming. Ze laten bovendien mensen van vlees en bloed zien, geen bordkartonnen personages - de goeden en de slechten.


Ik heb met veel plezier naar het eerste seizoen gekeken, maar op een gegeven moment dacht ik: het wordt voorspelbaar. Brigitte Nyborg maakt altijd de goede keuze, ook al is het de verkeerde. Anders zou je als kijker niet meer met haar meeleven. Het mag van mij allemaal wat zwarter.


De worsteling om een balans te vinden tussen je persoonlijke en politieke leven, sprak me het meest aan. Ik herkende zo veel: dat alles wat je met je gezin doet, wordt onderbroken door telefoontjes. Hoe vaak heb ik niet met mijn jas aan de kinderen in bed gestopt? Een permanent appèl moeten doen op mijn vriend om het thuis op te vangen. Ik vind dat ze dat dilemma heel genuanceerd hebben uitgewerkt, ook vanuit het personage van Philip, Brigittes echtgenoot. Ik begrijp heel goed dat hij op een gegeven moment zegt dat hij verlangt naar de vrouw op wie hij ooit verliefd werd - niet naar de minister-president.'


2 Carel Kuyl, hoofdredacteur actualiteitenprogramma Nieuwsuur

'Ik had het er gisteren nog over met Ferry Mingelen: Borgen is voor de buitenstaander waarschijnlijk geloofwaardiger dan voor ons. Een hoofdredacteur van een nieuwsrubriek die optreedt als commentator: dat bestaat niet. Evenmin als een nieuwsanchor die tegelijkertijd onderzoeksjournalist is. Dat gezegd hebbende: ik vind het een jaloersmakend mooie serie: goed geacteerd, lekker geregisseerd, en wat betreft politiek landschap, heel herkenbaar. West Wing, over de Amerikaanse politiek: dat is de grotemensenwereld. In Borgen herken je de problemen van een klein land: je wordt geregeerd door de buitenwereld. Politici dénken dat ze op het wereldtoneel nog iets in de melk kunnen brokkelen, maar de beslissingen zijn al lang genomen.


De manier waarop in de serie journalistiek en politiek met elkaar mengen, is heel realistisch. Je werkt met elkaar onder een glazen stolp; natuurlijk komen er dan, net als in de serie tussen de spindoctor en de journaliste, relaties voor. Kijk naar Henk Bleeker en Barbara Rijlaarsdam, politiek verslaggeefster van NRC Handelsblad. Inmiddels is ze, terecht, op een andere portefeuille gezet. Ik heb onlangs tijdens een bijeenkomst van het Genootschap van Hoofdredacteuren betoogd dat er een Chinese muur dient te staan tussen pers en politiek. Ik ben een voorstander van de Ferry Mingelen-doctrine: onderhoud geen vriendschappelijke relaties met politici. Hoe integer je ook bent, op een gegeven moment gaat dat toch interfereren, en dat gaat ten koste van je geloofwaardigheid. Om die reden kon Eva Jinek geen anchor worden van Nieuwsuur; ze had een relatie met BramMoszkowicz. Los van Jineks kwaliteiten, je moet rekening houden met de perceptie van je kijkers. Daar kun je niet streng genoeg in zijn.


In Borgen wordt gesuggereerd dat Katrina, de journaliste, de scoops van spindoctor Kasper Juul krijgt omdat ze ooit een relatie hebben gehad. In werkelijkheid zijn goede contacten nooit de reden dat je goede verhalen krijgt. Politici kiezen jou vanwege je podium, je oplage of je kijkcijfers.


Wat mij uiteindelijk het meest voor de serie innam: hoe prachtig je in de loop van de serie het personage van Brigitte Nyborg ziet veranderen, van een warme vrouw die recht uit haar hart spreekt , tot een afstandelijke, berekenende politica. Ik heb dat in Nederland het meest zien gebeuren bij Wouter Bos. Die begon als een ontspannen, leuke golden boy, en hij eindigde als een krampachtige controlfreak. Mark Rutte doet het beter; bij hem heb je in ieder geval de illusie dat hij een ontspannen premier is.'


3 Sacha de Boer, anchor NOS Journaal

'In een van de afleveringen wordt een deal gesloten tussen de spindoctor en de hoofdredacteur van de nieuwsrubriek: in ruil voor een persoonlijk interview met de minister-president en haar man, krijgt de spindoctor zeggenschap in hoe het item wordt gemonteerd. Zo scherp heb ik het nog nooit meegemaakt, maar ik moest meteen denken aan de discussie die ik met een van onze Haagse journalisten voerde nadat premier Balkenende in het laatste verkiezingsdebat tegen Mariëlle Tweebeeke zei: 'U kijkt zo lief.'


Mijn collega vond dat we dat de dag daarna maar niet meer in het Achtuurjournaal moesten laten zien. Het was immers oud nieuws. Ik ben daar toen echt vóór gaan liggen, want ik vond het, ook een dag later, wel degelijk heel opmerkelijk dat de premier zoiets zei omdat hij het antwoord op haar vraag niet wist. We hebben het er nooit meer over gehad, maar ik heb weleens gedacht dat mijn Haagse collega destijds is bewerkt door spindoctors van het CDA, die het beter vonden dat dat incident zo snel mogelijk werd vergeten.'


4 Diederik Samsom, Tweede Kamerlid en kandidaat partijleider PvdA

'Of ik iets van Borgen heb opgestoken? Ik mag toch hopen dat ik het politieke vak niet hoef te leren door naar een televisieserie te kijken. Het is uiterst realistisch, zeker, en de onderwerpen - Afghanistan, interne partijperikelen - zijn heel herkenbaar, maar het blijft wel fictie. De fameuze geïmproviseerde speech waarmee Brigitte Nyborg de verkiezingen wint: dat is een te gedurfde move tijdens een slotdebat. Dat pakt in 99 procent van de gevallen niet goed uit.


Tot op heden heb ik al mijn speeches zelf geschreven. Ik begin altijd persoonlijk, die stijlfiguur helpt me in mijn overtuigingskracht. Ik heb geen spindoctor, wel mensen die weten waar mijn zwaktes liggen en die me kritisch advies geven. Na mijn opmerking dat burgemeester Wolfsen van Utrecht maar beter geen tweede termijn kon ambiëren, kreeg ik talloze diametraal tegenover elkaar staande adviezen, meestal ongevraagd, en deed ik uiteindelijk wat het dichtst zat bij het gevoel dat ik erover had: excuses aanbieden.'


In een uitzending van Pauw & Witteman werd me gevraagd of ik mijn kandidatuur met mijn vrouw had overlegd. Ja, dat heb ik, en ze is het er mee eens. We hebben samen alle afleveringen van Borgen gezien en ze vindt Philip, de echtgenoot van Brigitte, een slappe zak. Dat-ie het niet volhoudt. Mijn vrouw is gelukkig een sterkere persoonlijkheid.'


5 Kay van de Linde, persstrateeg

'Ik heb, als politieke junkie, alle seizoenen van West Wing gezien, maar Borgen komt dichter bij onze werkelijkheid. Bij West Wing ligt over alles een suikerlaag van idealisme, Borgen laat zien hoe onmenselijke hard de politiek soms is, dat je draconische keuzes moet maken, dat de macht, of het welzijn van de partij, boven persoonlijke vriendschappen gaat, en je daardoor steeds meer alleen komt te staan. Zoals de minister-president in de serie haar grootste vertrouweling laat vallen omdat hij te kritsich is; zo is het ook bij het CDA gegaan, met Ab Klink. Die moest het veld ruimen zodat de rijen rond Verhagen konden worden gesloten.


Ik herken veel in de manier waarop spindoctor Kasper Juul te werk gaat. Als spindoctor ben je constant bezig met het politieke plaatje, met al die stukjes uit de legpuzzel tot één beeld te maken. Een dag bestaat uit tientallen adviezen: trek even iets anders aan, pas op wat je daar zegt, praat maar even niet met die journalist, focus in dat gesprek met die lobbyist hierop. Soms trekt je kandidaat zich niets van die adviezen aan en laat hij jou vertwijfeld achter.


Mensen denken weleens dat een spindoctor een politicus via de remote control stuurt. Echt niet. Bij elk optreden sta je aan de zijlijn en hoop je dat het goed gaat. Je oefent uitgebreid op de penalty, maar kunt hem niet zelf nemen. Ik adviseerde in 2002 Pim Fortuyn, vóór het beroemd geworden Volkskrant-interview, dat hij de aanval moest openen op Ad Melkert. Gooide hij het over rechts met zijn uitspraak dat Artikel 1, het verbod op discriminatie, uit de grondwet moest worden geschrapt. Hij werd uit Leefbaar Nederland gezet, en dat was het einde van onze samenwerking. Ik bleef bij Leefbaar Nederland. Loyaliteit is voor mij belangrijker.


Ik heb de campagne rond het partijleiderschap van de PvdA natuurlijk gevolgd. Diederik Samsom vond ik de beste kandidaat. Toch, toen Petra Stienen hem in Pauw & Witteman de vraag stelde waarom haar moeder op hem moest stemmen, rolde er een ingestudeerd verhaal uit: dat hij de partij zou terugbrengen naar de plek waar die thuishoort, links van het midden, dat hij de energie ervoor had. Het was het uitgelezen moment geweest om de politiek klein te maken, om te vragen: welke zorgen heeft je moeder? Het gaat steeds beter met Nederlandse politici, maar ik blijf er op hameren: je moet een emotionele connectie maken met je kiezers.


VANAF VANDAAG IS BIJ DE VOLKSKRANT BORGEN 2 ENKELE MAANDEN EXCLUSIEF TE KOOP BIJ VKSHOP.NL


EXTRA:


Borgen, van dezelfde makers als The Killing, is een Deense televisieserie. De eerste twee seizoenen werden in Denemarken in 2010 en 2011 uitgezonden. Momenteel wordt geschreven aan het derde seizoen. Op de Nederlandse televisie was de serie niet te zien, op de abonneezender Film 1 wel. Deel twee wordt deze zomer op die zender uitgezonden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden