Column

De 'verachtelijke en cynische moord' op Boris Nemtsov

Boris Nemtsov

Vandaag wordt Boris Nemtsov begraven. Hij werd vrijdagavond vier keer in zijn rug geschoten op de Grote Moskourivierbrug bij het Kremlin, waar hij wandelde met zijn jonge vriendin nadat ze het warenhuis GOEM hadden bezocht. Er stopte een Lada Priora en daar stapte iemand uit met een Makarov-pistool.

Onze correspondent Olaf Koens maakte na Nemtsovs dood een lijst van 'de laatste opposanten van Vladimir Poetin'. De rest is 'vermoord, opgepakt of anderszins kaltgestellt'. Koens komt tot vijf namen. Een daarvan zit in de gevangenis, een ander woont in Zwitserland, de derde is tv-presentatrice bij een kleine zender. Er zit ook nog een lid van de Doema tussen, maar hij voert daar een eenmansoppositie.

Ik ben geen Ruslandkenner, maar het leek me een schamel gezelschap van machtelozen, de Russische oppositie, de laatste resten democratisch Rusland. Er is in het land nog oppositie genoeg, dat zag je aan de duizenden demonstranten in Moskou. Maar wie vertegenwoordigt de dwarsliggende burger nog in de buurt van de macht, in het Kremlin, wie waagt het nog Vladimir Poetin voor de voeten te lopen?

In een reportage in NRC liet Steven Derix de kreet 'Rusland zonder Poetin!' langzaam wegsterven. 'Dat hebben we al zo vaak geroepen', zegt iemand. De hopeloosheid mooi tragisch samengevat, als in een filmscenario: show, don't tell.

Er is een filmpje waarop je de moord op Nemtsov kunt zien. Althans, je ziet auto's over de brug rijden, mensen op de stoep en een sneeuwschuiver. Het is een schimmige werkelijkheid, maar er wordt een leven beëindigd, dat staat vast - en misschien wordt er tevens een punt gezet achter wat in Rusland nog rest van de optimistische, spectaculaire dagen van het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw.

Misschien was het de definitieve afrekening met die dagen, al weer bijna een kwart eeuw geleden; de symbolische afsluiting van wat ooit begon met de glasnost en perestrojka van de laatste machthebber van de Sovjet-Unie, Michael Gorbatsjov, en werd voortgezet door de eerste president van de ontmantelde wereldmacht Rusland, Boris Jeltsin.

Boris Nemtsov was in 1991 32 jaar en de jongste van de jeunes premiers van Jeltsins radicale ommezwaai, toen het land de blik naar het Westen richtte en je hier en daar zelfs kon horen dat het vast en zeker niet lang meer zou duren voor Rusland een alliantie zou vormen met de NAVO en dat op termijn een lidmaatschap van de Europese Unie ook niet moest worden uitgesloten: niets was meer onmogelijk.

Glasnost en perestrojka, openheid en verbouwing, twee prachtige woorden die ooit optimistisch stemden en nu weemoedig - nog even en zelfs dat niet meer, want dan zijn ze vergeten. Ingehaald door nationalisme en gekrenkte trots, heimwee naar de oude Sovjet-Unie en machtswellust.

Boris Nemtsov is vermoord door mensen die Rusland willen destabiliseren, of door politieke vrienden die een martelaar nodig hadden. Hij is uit de weg geruimd omdat hij iets wilde onthullen over Russen in Oekraïne, door islamitische extremisten of door een liefdesrivaal.

We zullen de ware toedracht vermoedelijk nooit weten: de moord op Nemtsov is een speculatiemoord, een complottheoriemoord. 'Helden sterven niet', stond op een groot spandoek. Maar helden sterven wel, in Rusland en elders, dat kan tenminste met zekerheid worden vastgesteld.

De Russische president Vladimir Poetin zei dat het 'een verachtelijke en cynische moord' was. Misschien meende hij het, misschien was het het verachtelijkste en meest cynische zinnetje dat Poetin gedurende zijn vijftien jaar als Ruslands machthebber heeft gesproken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.