InterviewJuan Guaidó

De Venezolaanse oppositieleider Juan Guaidó is vandaag een David zonder katapult

De Venezolaanse oppositieleider Juan Guaidó staat vandaag langs de zijlijn, terwijl president Nicolás Maduro in omstreden verkiezingen het parlement opnieuw inlijft. Het is de zoveelste tegenslag voor de ‘legitieme leider’ van Venezuela, een David zonder katapult.

Juan Guaidó, tijdens een bijeenkomst in Caracas, januari 2019. Enkele dagen later zouden zeven Europese landen, waaronder Nederland, hem erkennen als interim-president van Venezuela.  Beeld Meridith Kohut  / Hollandse Hoogte / The New York Times
Juan Guaidó, tijdens een bijeenkomst in Caracas, januari 2019. Enkele dagen later zouden zeven Europese landen, waaronder Nederland, hem erkennen als interim-president van Venezuela.Beeld Meridith Kohut / Hollandse Hoogte / The New York Times

Het blijft anderhalve seconde stil aan de andere kant van de lijn. Heel even rollen de woorden niet automatisch uit de mond van Juan Guaidó, zelfverklaard president van Venezuela. Dan zegt hij: ‘Het was niet genoeg. Sommigen werden bang, keerden op hun schreden terug. Anderen lieten na een stap vooruit te zetten.’

Anderhalf jaar geleden beleefde Guaidó zijn hoogte- en tegelijkertijd dieptepunt. Hij riep het volk op de straat op te gaan en vroeg het leger om zijn kant te kiezen, om de despoot Nicolás Maduro te laten vallen. Dat was 30 april 2019. Duizenden gingen de straat op, maar de meeste militairen zetten niet die ‘stap vooruit’. Eind 2020 zit Maduro nog steeds stevig in het zadel. Het was niet genoeg.

Deze zondag grijpt de socialistische president met repressie en juridische trucs de macht terug in het parlement. De oppositiepartijen boycotten de verkiezingen die ze weigeren verkiezingen te noemen en verliezen de winst die ze vijf jaar geleden boekten. Guaidó raakt zijn voorzitterschap kwijt, de functie waaraan hij zijn titel als ‘legitieme president’ ontleende.

Het is een titel die, bijna twee jaar nadat hij hem zichzelf had opgeplakt, een last begint te worden, een belofte die hij maar niet kan waarmaken. Zelden had een president zo weinig macht. Zijn leiderschap wordt weliswaar door meer dan vijftig landen erkend, maar maakt in eigen land weinig indruk meer. In een peiling van het Venezolaanse bureau Datanálisis heeft hij steun van 27 procent van de bevolking, vorig jaar maart was dat nog 77 procent.

Uit diezelfde peiling blijkt een grote apathie: de Venezolanen zijn murw gebeukt door een repressief regime, een gebrek aan alles – voedsel, medicijnen, elektriciteit, benzine – een pandemie en een economische duikvlucht die al jaren aanhoudt. Minder dan 15 procent gelooft nog in de socialist Maduro. De grote meerderheid gelooft in niemand meer. Ook niet in Guaidó, die niets heeft kunnen veranderen aan de catastrofe.

U heeft enorm aan populariteit ingeboet. Hoe denkt u de Venezolanen nog te kunnen inspireren?

‘Ik sta in peilingen boven elke andere Venezolaanse politicus. Maar democratie en mensenrechten gaan niet over populariteit. Dit is niet een strijd van Guaidó versus Maduro, maar van alle Venezolanen. Inderdaad, velen zijn de wanhoop nabij. Apathie is een van de instrumenten van het regime, net als honger, angst, terreur, het vernietigen van democratische alternatieven. Maduro’s rechterhand, Diosdado Cabello, zei twee dagen geleden nog: wie niet stemt, zal niet eten. Pure chantage.

‘We leven in een door de dictatuur gecreëerde ramp. Meer dan 5 miljoen Venezolanen zijn gevlucht. Volgens de VN hebben 9,1 miljoen landgenoten geen voedselzekerheid. Een schooldirecteur moet een uur lopen naar haar werk omdat ze haar auto niet kan vullen met benzine. Ondanks alles blijven we vechten voor vrijheid.’

U doet zondag niet mee en verdwijnt uit het parlement. Kunt u zichzelf dan nog president noemen?

‘Dit zijn geen verkiezingen. Ze worden niet erkend door de Europese Unie, ook niet door de Organisatie van Amerikaanse Staten. Zelfs als ik zou willen deelnemen, staat de dictatuur me dat niet toe. Hetzelfde geldt voor zo’n driehonderd collega’s die vastzitten of in ballingschap leven. De oppositiepartijen die wel meedoen zijn gekaapt door het regime. Tot er werkelijk eerlijke verkiezingen plaatsvinden, houdt het huidige parlement zijn grondwettelijke legitimiteit.’

Deze zondag formaliseert Maduro zijn toch al stevige greep op het parlement. Begin dit jaar hield hij Guaidó en de zijnen tegen bij de ingang. De oppositieleider bleef steken op het hek rond het parlementsgebouw, onder hem stonden Maduro’s soldaten. Dat beeld kon op twee manieren worden uitgelegd: heldhaftig, David tegen Goliath; maar ook machteloos, wellicht een David, maar zonder katapult.

Verkiezingen die alleen Maduro kan winnen

Bij de vorige ronde in 2015, twee jaar nadat Nicolás Maduro de overleden socialist Hugo Chávez was opgevolgd, straften de Venezolanen het chavismo af. De oppositie won tweederde van de zetels in de Nationale Vergadering. Voor het eerst sinds 1999 verloor de regerende socialistische partij. De nieuwe verhoudingen in het parlement veranderden echter niets aan de bestaande machtsstructuren.

Het hooggerechtshof, trouw aan de regering, oordeelde onmiddellijk dat alle besluiten van het parlement nietig waren. Een jaar later riep Maduro een ‘Constitutionele Vergadering’ in het leven, een tweede wetgevend orgaan. Begin dit jaar richtte de oppositie een derde alternatieve vergadering op. Afgelopen zomer nam het regime het bestuur over van enkele grote oppositiepartijen. Een ‘noodzakelijke herstructurering’, oordeelde het hooggerechtshof.

In september liet de president plots tientallen politieke gevangenen vrij en liet aanklachten tegen tegenstanders vallen. Het was een handreiking, zei hij. Iedereen was welkom om deel te nemen aan de verkiezingen. Het oppositiefront van 27 partijen kraakte, enkele partijleiders overwogen zich te onttrekken aan de boycot en toch deel te nemen. Later keerden ze op hun schreden terug omdat voorwaarden voor een eerlijke stembusgang ontbraken.

Volgende week organiseert de oppositie een referendum over de vraag: wilt u eerlijke verkiezingen in plaats van die van Maduro? Alleen een hoge opkomst levert een statement op. Maar dat lijkt een onmogelijke opgave, uit peilingen blijkt dat de meeste oppositiepolitici bijna net zo weinig enthousiasme oproepen als Maduro.

Internationale waarnemers ontbreken zondag. Meerdere internationale organisaties, waaronder de EU, haakten af omdat het regime geen garanties kon geven over transparantie. Op het stembiljet staan enkel regeringsgezinde partijen of door de regering gekaapte partijen. De oppositie klampt zich vast aan de ‘enige legitieme uitslag’ van 2015. Maar Maduro heeft de macht. En hij kraait zondagavond victorie.

Zo stapelden Guaidó’s vergeefse speldenprikken zich op. Hij verkeek zich op de steun van de hoogste militairen, die vasthielden aan hun machtige en lucratieve posities. Hij slaagde er niet in internationale voedselhulp het land binnen te krijgen. Oppositiegenoten lieten hem (tijdelijk) in de steek toen Maduro in september politieke gevangenen vrijliet.

Zijn voornaamste succes boekte hij in het buitenland. De grootste vis die hij binnenhaalde was Donald Trump, de rechtse populist die met sancties de duimschroeven bij socialist Maduro aandraaide. De Amerikaanse president dreigde met militaire interventie en vaardigde een aanhoudingsbevel uit tegen de ‘drugshandelaar en terrorist’ Maduro, maar greep nooit werkelijk in.

Uw Amerikaanse bondgenoot beloofde meer dan hij waarmaakte. Bent u teleurgesteld?

‘Nee, ik ben dankbaar voor zijn steun en inspanningen. Maar een dictatuur zoals die van Maduro laat zich niet zomaar verdrijven. De Amerikaanse steun gaat bovendien verder dan Trump, beide partijen in het Congres staan achter ons, er ligt een aanklacht tegen Maduro voor internationale drugshandel en terrorisme.’

Heeft u al contact gehad met toekomstig president Joe Biden?

‘We hebben contact met het Amerikaanse Congres, waar we steun hebben van beide partijen.’

Trumps sancties raakten niet alleen Maduro, maar ook de toch al noodlijdende Venezolanen.

‘De dictatuur raakt de Venezolanen. De economie krimpt al zeven jaar achtereen, de teloorgang van onze olie-industrie duurt al twaalf jaar. De Amerikaanse sancties hebben daar niets mee te maken. Maduro vormt de grootste blokkade voor Venezuela. Die mensenrechtenschender krijgt geen cent krediet van internationale instanties. Hij lijkt meer op Milosevic of Kadhafi dan wie ook in de regio.’

Zondag gaat Guaidó de straat op om Venezolanen aan te sporen niet te gaan stemmen. Volgende week gaat de strijd verder, richting een doel dat maar niet dichterbij komt. Want hoe Maduro nog te verslaan? Guaidó begint aan een lange opsomming van wat daarvoor nodig is: Interne druk, internationale pressie, eenheid, mobilisatie, maatschappelijke organisatie, een sterkere oppositie. 

Dat klinkt niet alsof de val van Maduro nabij is

‘De transitie is heel dichtbij. Morgen of over een maand, of misschien twee, drie of zes. Als alles op zijn plek valt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden