De vele voordelen van de slim-fitschool

Groepen van 40 tot 100 leerlingen met meerdere docenten. Dat is de kern van slim-fitscholen, bedacht om het lerarentekort tegen te gaan. Werkt het ook? 'Gezellig juist met zo veel kinderen.'

Beeld Marcel van den Bergh

Juf Martine Dolman geeft haar leerlingen de keuze: ze mogen een broodje eten en pauze houden in een apart lokaal met een andere leraar óf een boterham eten terwijl ze voor de allereerste keer op school seksuele voorlichting krijgen.

Slim-fitschool

Het resultaat is twee minuten chaos. Het overgrote deel van de 44 leerlingen van unit F kiest voor de seksuele voorlichting. Er wordt gegrabbeld naar broodtrommels en gezocht naar de beste plekjes. Een groep jongens neemt bijna de volledige voorste rij in beslag. Met hun trommeltjes op schoot en de ogen opengesperd kijken ze naar een filmpje over tongzoenen.

Unit F van basisschool Campus Columbus is wat op een reguliere school groep 7 en 8 zou zijn. Met 44 leerlingen een megaklas. Maar noem het alsjeblieft geen groep of klas, zegt directeur Stef van Wickeren. 'Dan blijf je in het paradigma van het oude onderwijssysteem.'

Met units van soms meer dan 80 leerlingen is de school in Heerhugowaard een slim-fitschool. Een onderwijsconcept dat begin deze eeuw is bedacht om het lerarentekort te bestrijden. Voor elke unit staat niet één docent, maar een team van leraren, onderwijsassistenten en andere onderwijsspecialisten.

De komende jaren dreigt een flink lerarentekort te ontstaan. Wat gebeurt er als het niet lukt om op tijd nieuwe docenten te werven? In aanloop naar de staking van basisschoolleraren op 27 juni verkent de Volkskrant acht onorthodoxe oplossingen voor het tekort. Vallen de gaten daarmee te vullen? En lijdt de kwaliteit van de lessen er niet onder?

Voor tips en suggesties: mail naar onderwijs@volkskrant.nl

Morgen: de hybride docent
De ene dag architect, de andere dag voor de klas. Werkt dat?

Op die manier staan er verhoudingsgewijs nog altijd evenveel volwassenen tegenover een groep kinderen, maar zijn er minder leerkrachten nodig omdat ook (mbo-geschoolde) onderwijsassistenten worden ingezet. De leraren leggen de stof uit, maar leerlingen werken vooral veel in groepjes op eigen niveau - begeleid door onderwijsassistenten.

Een slim-fitschool kan met 15 procent minder leerkrachten af zonder op de kwaliteit in te boeten, zegt Marius Berendse, een van de bedenkers van de methode. 'Integendeel: de kwaliteit gaat er op vooruit.' Uit onderzoek in opdracht van de overheid blijkt dat leerlingen op slim-fitscholen gemiddeld een iets betere Cito-score halen in taal en rekenen. Ze blijven bovendien minder vaak zitten.

Hoeveel slim-fitscholen Nederland telt is niet bekend. Berendse schat in dat zeker 150 van de in totaal ruim zesduizend basisscholen inmiddels op deze manier werken.

Campus Columbus is er een van.'Hoeveel kinderen zitten hier?', vraagt directeur Van Wickeren aan een van de juffen, als hij unit A - de kleutergroep - laat zien. Het zijn er 84. Dat de kinderen in grote groepen les krijgen, betekent overigens niet dat ze de hele dag met z'n allen in één ruimte te vinden zijn. De scholieren hebben meerdere klaslokalen tot hun beschikking die met schuifdeuren kunnen worden afgesloten zodat groepen kinderen ook apart kunnen werken.

Het betekent ook niet dat er minder leerkrachten werken. Net als op een reguliere school is dat ongeveer één docent per 25 leerlingen. 'Wij hebben voor dit systeem gekozen omdat we het een goede onderwijsmethode vinden', zegt Van Wickeren. 'Niet om met minder leraren te werken.'

Dat geldt voor de meeste slim-fitscholen, blijkt uit onderzoek. Het ministerie van Onderwijs liet in 2011 een proef doen met verschillende onderwijsinnovaties die het lerarentekort zouden kunnen terugdringen. Ook vijftig slim-fitscholen deden mee.

Slim mixen

Het resultaat na drie jaar experimenteren: nul. De scholen werkten met evenveel leraren als voorheen. Dat kwam waarschijnlijk doordat het lerarentekort zich toen nog niet voordeed. Directeuren worstelden juist met krimpende leerlingenaantallen en budgetten. Bovendien kozen veel scholen voor de werkwijze vanwege het didactische principe, zegt Berendse, en niet om te snijden in hun personeelsbestand.

Toch zijn er al scholen die naar eigen zeggen werken met minder leraren. Zo staan er bij basisschool de Wittering in Rosmalen op units van honderd leerlingen minimaal één of twee leerkrachten, verder wordt er gewerkt met onderwijsassistenten en andere volwassenen zonder lesbevoegdheid maar met vakkennis voor toneel- of gymles.

Door slim te mixen met leraren en onderwijsassistenten kunnen slim-fitscholen iets doen tegen het lerarentekort, zegt Henk Sligte van het in onderwijs gespecialiseerde Kohnstamm Instituut. 'Maar scholen moeten er wel voor waken dat ze niet al het onderwijs overlaten aan assistenten.' Een ander voordeel van slim-fitscholen, zegt de onderzoeker, is dat het werken in teams het onderwijs aantrekkelijker kan maken.

Dat merkt ook directeur Stef van Wickeren. 'Eenmaal gewend zijn leraren heel enthousiast. Ook van ouders hoor ik dat ze op deze school best voor de klas hadden willen staan.'

Docent Martine Dolman, die eerder op een gewone school werkte, zou niet meer terug willen. 'Hier sta je niet in je eentje voor de klas, maar werk je samen. Je deelt de verantwoordelijkheden.' Leraren kunnen zich op deze manier bovendien specialiseren. 'Als ik me niet op m'n gemak voel bij muziekles maar wel graag gym geef, kan dat.'

En de leerlingen, wat vinden die van de grote groepen? Is het niet te onrustig? 'Gezellig juist', zeggen Isa (12) en Tanja (12), twee hartsvriendinnen uit unit F. 'Iedereen gaat met elkaar om.' Het fijne van meerdere leraren voor één klas, zegt Isa, is dat je les kunt krijgen op je eigen niveau. 'Ik ben namelijk best wel slim en doe sommige vakken al op brugklasniveau. Dat kan niet als er maar één juf is.'

Zo mogelijk nog een groter voordeel, volgens de vriendinnen: er is altijd een leuke leraar voorhanden. Tanja: 'Op andere scholen heb je maar één juf of meester. Als die stom is, dan zit je daar het hele jaar mee. Wij kunnen altijd kiezen.'

Alle afleveringen uit deze serie leest u hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden