De vele hoogtepunten van Museum Voorlinden

Het landgoed is mooi. Het gebouw is mooi. En de collectie? Die telt vele hoogtepunten. Kijk maar.

Open Ended van Richard Serra Beeld Erik Smits

In een klap heeft Nederland er een kunstinstelling van formaat bij. Museum Voorlinden zal veel bezoekers trekken. Zie de Facebookpagina van het museum: veel mensen kunnen niet wachten tot 11 september de toegangsdeuren opengaan. Voeg daarbij een ander stuntje - oprichter Joop van Caldenborgh (75) wist Wim Pijbes als algemeen directeur te strikken - en een mooie toekomst lijkt gegarandeerd. De oud-directeur van het Rijksmuseum weet hoe je met een museum de publiciteit moet halen.

Zal het publiek ook in de toekomst blijven toestromen?

Vooropgezet: musea hebben het tij mee. Eind 2013 nog voorzag Siebe Weide, directeur van de Museumvereniging, een einde aan de opmars van de Museumkaart: 'Groei zal alleen nog kunnen komen van heel goede tentoonstellingen.' Inmiddels zijn er 1,3 miljoen Museumkaarten in omloop - 300 duizend meer dan toen. Ook Museum Voorlinden moet van de populariteit van musea kunnen profiteren.

Dankzij het landgoed eromheen en de nieuwe tuin van landschapsarchitect Piet Oudolf lijkt het museum ook andere bezoekers te kunnen verleiden dan alleen kunstliefhebbers. Niet voor niets is er de naam 'Voorlinden Museum & Gardens' op geplakt.

Er zijn ook kanttekeningen te plaatsen. In tegenstelling tot het Kröller-Müller, een museum dat qua onderkomen en ligging veel overeenkomsten vertoont, beschikt Museum Voorlinden niet over een artistiek zwaargewicht in de collectie. Het museum op de Veluwe bezit veel Van Goghs; de collectie in Wassenaar is vooral zeer gevarieerd.

Beeld Thijs Balder

Bovendien heeft het Kröller-Müller een beeldentuin met 160 sculpturen. Weliswaar heeft Van Caldenborgh er ook een (60 exemplaren), maar die bevindt zich op zijn landgoed Clingenbosch, op een kwartier lopen van Museum Voorlinden, en is slechts enkele uren per week open. Toch lijkt samenvoeging van museum en beeldentuin op termijn voor de hand te liggen.

De vraag is ook of Voorlinden de concurrentie aankan met andere musea met een collectie moderne en hedendaagse kunst. Het Stedelijk Museum in Amsterdam, Het Gemeentemuseum Den Haag en Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam zijn met hun belangwekkende verzamelingen en gevarieerde expositieaanbod grotere kanonnen. Daar staat tegenover dat Van Caldenborgh met zijn eerste wisseltentoonstelling, een indrukwekkend overzicht van het oeuvre van Ellsworth Kelly, een visitekaartje heeft afgegeven.

Naar schatting 45 miljoen euro betaalde de ondernemer voor de aankoop van de grond en de bouw van het museum. Het geld blijft er niet aan de boom groeien: Van Caldenborgh verlangt dat het museum zichzelf bedruipt. Hij weet wat het is om een bedrijf te runnen: het door hem opgerichte Caldic groeide uit tot een mondiaal chemieconcern. Als voorzitter van de nieuwe stichting die landgoed, gebouw en collectie omvat, is hij een geduchte concurrent in de museumwereld.

'Goed werk roept emotie op, van walging tot blijdschap'

Voormalig chemiemagnaat Joop van Caldenborgh heeft met met Museum Voorlinden zijn droom verwezenlijkt. Lees hier het interview met de oprichter. (+)

Museum More, het privémuseum van Hans Melchers in Gorssel, dat in juni 2015 openging, trok in elf maanden tijd 100 duizend bezoekers. More is in een aantal opzichten - collectie, gebouw, locatie - minder spectaculair dan Voorlinden. Van Caldenborgh en Pijbes willen niet bekendmaken hoeveel bezoekers zij verwachten. Het enige wat de ondernemer erover wilde zeggen, was dit: 'Wij zouden het sympathiek vinden als we heel erg veel mensen krijgen.'

Eerste indruk is ronduit overweldigend (*****)

Vijf sterren kreeg de collectie Museum Voorlinden verleden week van de Volkskrant. Lees de recensie hier.


1. Maurizio Nannucci
Listen to your eyes, 2015

Luister naar je ogen, gebiedt de tekst in wit neonlicht. Voor museumoprichter Joop van Caldenborgh is dit meer dan een kunstwerk. Het is volgens hem ook het motto voor de wijze waarop hij kunst voor zijn verzameling heeft uitgekozen.

Beeld Erik Smits

2. Michaël Borremans
The Egg, 2007-2010

Jonge vrouw vouwt haar handen over een ei. En dat zes maal. Eigenlijk is er van de zes portretten geen snars te begrijpen. Maar dat ze boven een paar kilo aangevroten appeltjes van Tom Friedman aan de muur hangen, is een mooi visueel gegeven: het fruit weerspiegelt zich in haar appelrode jurkje en even blozende appelwangen.

Beeld Erik Smits

3. Bibliotheek

In de door Andrea Milani ontworpen bibliotheek worden tussen de 40 duizend boeken over kunst ook boeken getoond die door kunstenaars zijn gemaakt. Milani, een interieurarchitect uit Italië, heeft ook de winkel en het auditorium vormgegeven.

Beeld Erik Smits

4. Jan Sluijters
Maannacht IV, 1912

Met dit topwerk van de schilder Sluijters opent de eerste tijdelijke tentoonstelling van Van Caldenborghs collectie. Die zal eens in de acht maanden wisselen. De titel van de expositie, Full Moon, verwijst naar de naam die Sluijters aan het werk gaf. Het lag in de bedoeling dat het museum ook zou opengaan als het volle maan was. Maar koning Willem-Alexander, die het lintje komt doorknippen, bleek die dag niet te kunnen.

Beeld Erik Smits

5. Ellsworth Kelly
Blue Ripe, 1959

Van Caldenborgh kocht dit schilderij in 1959 en zou daarna nog meer van Kelly verzamelen. Aan de Amerikaanse kunstenaar is de openingstentoonstelling gewijd, in het midden van het gebouw, waar steeds nieuwe exposities zullen komen. Kelly overleed tijdens de voorbereiding van deze overzichtstentoonstelling, die veel bruiklenen telt van grote musea in binnen- en buitenland.

Beeld Erik Smits

6. Leandro Erlich
Swimming Pool, 2016

De verleiding is groot een duik te nemen in dit kunstwerk, maar dat zou gevaarlijk zijn. Als u de naastgelegen trap naar beneden neemt (let op, u passeert de liftjes van Cattelan) weet u waarom. Erlich liet in 1999 voor het eerst zijn Swimming Pool zien in New York en Venetië. Daarna maakte hij een permanent exemplaar voor een museum in Japan. Nu heeft Museum Voorlinden er ook een.

Beeld Erik Smits

7. Maurizio Cattelan
Untitled, 2016

Van deze Madurodamachtige liftjes heeft de Italiaanse kunstenaar (onder meer beroemd door zijn beeld van een knielende Hitler) tien stuks gemaakt, waarvan twee voor zichzelf. Ze zijn nep; er gaan geen kabels naar boven of beneden. Maar het ziet er griezelig echt uit. En er klinkt een authentieke 'ping' als de lift 'arriveert'.

Beeld Erik Smits

8. Ron Mueck
Couple under an Umbrella, 2013

De aaibaarste kunst in het museum mag u helaas niet aanraken. Mueck was poppenmaker, onder meer voor The Muppet Show. Dit siliconen reuzenechtpaar kan voor transport uit elkaar worden gehaald, waarna een verrassing volgt. Op de plek waar het hoofd van haar man ligt, blijkt de vrouw op haar been een tatoeage te hebben.

Beeld Erik Smits

9. Richard Serra
Open Ended, 2007-2008

Gewicht: 216 duizend kilo. Hoogte: 4 meter. Lengte: 18 meter. Breedte: 7 meter. Alles is groot aan dit stalen doolhof. Het depot waar Open Ended stond, is slechts vijf minuten rijden van het museum verwijderd, maar vanwege het gewicht van het kunstwerk nam het transport drie weken in beslag. De vloer is versterkt om dit staaltje kunstnijverheid te kunnen dragen.

Beeld Erik Smits

10. James Turrell
Skyspace, 2016

Als het sneeuwt, zal er een laagje op de vloer in het museum komen. Maar dat is niet de reden waarom James Turrell een gat in het dak heeft gemaakt. Hij heeft een kleurenspel ontwikkeld dat bij zonsop- en -ondergang tot leven komt. Daar kan het beste van worden genoten tussen 8 en 17 december: dan gaat de zon het vroegst onder, om 16.31 uur, 29 minuten voor sluitingstijd van het museum.

Beeld Erik Smits

11. René Magritte
La malédiction, 1931

Schapenwolkjes die vredig voorbij drijven. Het is alsof je door een venster naar buiten kijkt. Magritte, de Belgische schilder met oog voor alledaagse ongerijmdheden, mocht graag naar wolkenluchten kijken. Dat het schilderij 'De vloek' heet, is een typische surrealistische grap van hem: het heeft niets met de afbeelding te maken, maar zet je toch aan het denken.

Beeld Erik Smits

12. Marcel Broodthaers
La malédiction de Magritte, 1966

Vrolijkmakende Belgische smaakmakers genoeg in de collectie van Van Caldenborgh. Broodthaers is onder meer vertegenwoordigd met een reactie op La malédiction van René Magritte, getiteld, hoe kan het anders: 'De vloek van Magritte'. Te zien is een vergelijkbare wolkenlucht als die van zijn leermeester, maar dan geschilderd over een boekenplank met potten wit katoen.

Beeld Erik Smits
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden