De vele fiscale voordelen in doorsluisland Nederland

Hoewel de Panama Papers niet specifiek over Nederland gaan, vestigen zij nog eens de aandacht op de ruime mogelijkheden om via Nederland belastingen te ontwijken. De Tweede Kamer wil er snel onderzoek naar doen.

Exterieur van het kantoorgebouw van de Belastingdienst aan het Stationsplein in Apeldoorn. Beeld anp

Nederland is geen belastingparadijs, zegt het Centraal Planbureau. Nederland is wel al decennia een 'doorsluisland' - het ligt tussen de multinationals die zo min mogelijk belasting willen betalen en belastingparadijzen zoals de Kaaimaneilanden en Panama. Dat komt onder meer door het grote aantal belastingverdragen dat Nederland met andere landen heeft gesloten. En door de werkwijze van de Belastingdienst, die een buitenlands bedrijf vooraf fiscale zekerheid biedt.

En dan is er nog de belastingheffing zelf. De belasting op bedrijfswinsten kan op allerlei manieren gedrukt worden. Daardoor kan een buitenlands bedrijf in Nederland ondanks een normaal belastingtarief toch bijna geen belasting betalen.

De populairste manier om de winst te drukken is het op de Nederlandse vestiging van een bedrijf laten neerdalen van kosten van royalty's en van rente. Bedrijven zoeken daarmee soms de randen van de wet op. Zo tikte de Europese Commissie Starbucks op de vingers omdat de branderij in Amsterdam een abnormaal hoge prijs betaalde voor koffiebonen die het van het Zwitserse Starbucks-bedrijf kocht, een constructie waarmee de Nederlandse fiscus vooraf had ingestemd.

Ook fijn vinden bedrijven en rockbands zoals The Rolling Stones en U2 dat in Nederland internationaal verdiende royalty's onbelast zijn. Deze inkomsten als kosten opvoeren om de belastbare winst te verlagen, daarna overbrengen naar een 'brievenbusfirma' aan de Zuidas en dan schoongewassen doorsluizen naar pakweg Bermuda kan zo maar 20 tot 30 procent belasting schelen.

Gebruikmaken van de wet, en eventueel de fiscale mazen daarin, is niet illegaal. Lastig voor een moreel oordeel is ook dat het de schatkist geld oplevert, mogelijk 3 miljard euro per jaar, zo bleek in 2013 uit onderzoek. Want hoe weinig ook, al die duizenden fantoombedrijven moeten in Nederland-doorvoerland wel íets aan belasting betalen. Die bedrijfjes leveren volgens datzelfde onderzoek ook nog eens ongeveer 10 duizend banen op. Dat is ook de twijfel die bijvoorbeeld aan de VVD knaagt: je weet nooit of een brievenbus ooit een banenmachine wordt.

Anderzijds: als een multinational, zij het legaal, door constructies maar een paar procent belasting betaalt, wie draait er dán op voor de noodzakelijke belastinginkomsten?

Ontwijking, ontduiking, witwassen en het verbergen van crimineel verkregen vermogens bewegen zich in hetzelfde universum. Constructies om belasting te ontwijken kunnen belastingontduikers en criminelen inspireren hun geld weg te sluizen. De Nederlandsche Bank uitte eerder harde kritiek op de 150 trustkantoren waarop het toezicht houdt. Ze beheren 25 duizend bv's, stichtingen en coöperaties, die weer overwegend zijn bedoeld om belasting te ontwijken. De trustkantoren, zo luidt de kritiek van DNB, kunnen niet uitsluiten dat hun klanten criminelen of terroristen zijn.

Hoe boos politieke partijen ook over belastingtrucs zijn, zij zijn de enige die er wat tegen kunnen doen. De internationale druk op Nederland om te bewegen is groot, zowel vanuit de EU als 'rijkelandenclub' OESO. Dé oplossing is één mondiaal belastingtarief, maar niemand vindt dat reëel.

Politici moeten grenzen stellen ten nadele van de naar winstmaximalisatie strevende bedrijven en hun aandeelhouders, zo is de meest gehoorde opvatting. Omdat belastingontwijking per definitie een internationale aangelegenheid is, vergt de bestrijding ervan internationale samenwerking. De OESO heeft daartoe samen met Rusland, China en Brazilië het initiatief genomen. Doel is onder meer om te voorkomen dat multinationals dochterbedrijven gebruiken om zo min mogelijk belasting te betalen.

In Nederland gaan vanuit het overgrote deel van de Tweede Kamer stemmen op om een eind te maken aan de unieke voordelen die de Nederlandse fiscus biedt, zoals de verregaande aftrekbaarheid van kosten. PvdA-leider Samsom wil bedrijven straffen die geld wegsluizen naar belastingparadijzen die op een zwarte lijst staan. Staatssecretaris Wiebes (Belastingen) verklaarde vorig jaar tegenover een delegatie van het Europees Parlement dat de 14 duizend Nederlandse brievenbus-bv's hun langste tijd hebben gehad. Wiebes gaf aan het juridische net rond dit fiscaal trapezewerk zo snel mogelijk te willen sluiten. Hij sluit daarmee aan bij het voornemen van de OESO om winst dáár te belasten waar de economische activiteit plaatsvindt en niet waar de brievenbusmaatschappij zit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden