De veldtocht tegen de salonremise

De strijd tegen de remise loopt als een rode draad door de schaakgeschiedenis. In de toernooien uit de negentiende eeuw werd een onbesliste partij gezien als zo onbevredigend dat de betrokken spelers opdracht kregen opnieuw te beginnen en door te gaan tot een winnaar bekend was....

De regel leidde soms tot bizar overwerk. In het in 1883 gehouden monstertoernooi in Londen stonden 26 ronden op het programma. Wie denkt dat dit op zich zelf al een helse opdracht is, mag medelijden hebben met de onfortuinlijke remisekoningen Englisch en Rosenthal die pas na respectievelijk 43 en 42 partijen amechtig over de eindstreep kwamen.

Nadat de organisatoren hun verzet hadden gestaakt en de remise eindelijk als volwaardige uitslag was erkend, doemde een nieuw gevaar op. Ik weet niet precies, wanneer het verschijnsel voor het eerst de kop opstak, maar feit is dat het in de loop van de twintigste eeuw gaandeweg normaal gevonden werd als spelers bij een bord vol stukken elkaar plotseling vriendelijk de hand schudden. De salonremise had zijn intrede gedaan.

Vele maatregelen zijn bedacht om deze ellendige vijand te bestrijden. In 1962 introduceerde de FIDE op de olympiade van Varna de dertig zetten-regel. Spelers mochten niet langer voor de dertigste zet tot remise besluiten, tenzij de wedstrijdleider hiermee onder zeer bijzondere omstandigheden akkoord ging. Het was aardig bedacht maar in de praktijk leidde de regel vooral tot malle taferelen.

In het tijdschrift Chess beschreef Leonard Barden indertijd hoe twee minder bekende deelnemers in Varna zesmaal de zetten herhaalden omdat ze er niet gerust op waren dat een drievoudige zetherhaling voldoende zou zijn om de arbiter te overtuigen. Minder benauwd voor de arbiter was Bobby Fischer. Nadat in zijn partij tegen de Oost-Duitser Uhlmann eenmaal de zetten waren herhaald zei Fischer: 'Remise.' Uhlmann fluisterde dat het driemaal moest, maar ondertekende als een haas zijn notatiebiljet, toen Fischer antwoordde: 'Je neemt remise als ik het zeg, anders speel ik verder en zal ik je verslaan.' De wedstrijdleiding greep niet in.

De dertig zetten-regel werd enkele jaren later weer afgeschaft, omdat de FIDE ook wel inzag dat het genant was sterke grootmeesters te zien overleggen, hoe ze het handigst een zetherhaling in de stelling konden vlechten. De eerste veldtocht tegen de salonremise was verloren.

Een tijdje geleden is een nieuwe campagne begonnen onder aanvoering van de Amerikaan Maurice Ashley, die een artikel schreef met de dreigende titel The end of the draw offer. De inspiratie voor zijn essay vond Ashley in de treurige gebeurtenissen bij het in januari in Seattle gehouden Amerikaans kampioenschap. Honderden toeschouwers, onder wie vele schoolkinderen, waren afgekomen op de laatste ronde die buitengewoon spannend leek te zullen worden, want er stonden acht spelers op de gedeelde eerste plaats.

De deceptie was groot, toen drie van de vier onderlinge partijen tussen de koplopers na respectievelijk zeven, acht en dertien zetten in remise eindigden. De zes lamlendelingen stelden een aardige geldprijs veilig maar de organisatoren waren in hun hart getroffen. 'Het is moeilijk aan schoolkinderen of media uit te leggen dat schaken zo gespeeld kan worden', schreef Nick de Firmian in New in Chess.

Om een herhaling van dit fiasco te voorkomen pleit Ashley voor een nieuwe regel, die nog aanzienlijk drastischer is dan de dertig zetten-regel uit 1962. Hij stelt voor dat voor de vijftigste zet geen remiseaanbod mag worden gedaan. Om de daad bij het woord te voegen organiseerde hij prompt in de Marshall Chess Club in New York een toernooi waarin deze regel van toepassing is. Spelers die zonder bijzondere aanleiding tot remise besluiten, krijgen een geldboete en zullen in de toekomst niet meer worden uitgenodigd.

Na acht van de negen ronden is nog geen enkele maal gezondigd tegen Ashley's huisregels. Tien van de veertig partijen eindigden vreedzaam, een na 50 en twee na 51 zetten. Driemaal werd voor de vijftigste zet tot remise besloten, maar steeds waren er verzachtende omstandigheden.

Zie diagram 1

Christiansen - Akobian na 39 ... a7-a5. Geen kwaad woord voor de witspeler die hier verstandig genoeg op zoek ging naar de nooduitgang:

40. Pe3-d5 Kg8-f8 41. Pd5-f6 d2-d1D 42. Pf6xh7+ Kf8-e8 43. Ph7-f6+ Ke8-f8 44. Pf6-h7+ Kf8-e8 45. Ph7-f6+ ...

Remise

Maar eenmaal had Ashley misschien kunnen ingrijpen:

Zie diagram 2

Simutowe - Perelshteyn na 28 ... Dd8-d2. Wit zag zijn kans schoon en speelde:

29. Pa5xb7

Daarmee is de partij voorbij want zwart geeft noodgedwongen eeuwig schaak. Maar had Ashley de witspeler eigenlijk niet moeten beboeten? Met 29. Kh2 De1 30. Pe2 kan wit zonder risico op winst spelen.

29 ... Dd2-e1+ 30. Kg1-h2 De1-g3+ 31. Kh2-h1 Dg3-e1+ 32. Kh1-h2 De1-g3+ 33. Kh2-g1 Dg3-e1+

Remise.

Nog even terug naar het Amerikaans kampioenschap. Zoals gezegd eindigden drie van de vier toppartijen uit de laatste ronde in een ommezien in remise. In de vierde partij lieten de acteurs zien, hoe een allesbeslissend duel ook gespeeld kan worden.

Shabalov - AkobianSeattle 2003

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. e4-e5 c7-c5 4. c2-c3 Pb8-c6 5. Pg1-f3 Dd8-b6 6. a2-a3 Pg8-h6 7. b2-b4 c5xd4 8. c3xd4 Ph6-f5 9. Lc1-b2 Lf8-e7 10. h2-h4 h7-h5 11. Lf1-d3 g7-g6 12. Ld3xf5 g6xf5 13. Pb1-c3 Th8-g8 14. g2-g3 Lc8-d7 15. Lb2-c1 Ta8-c8 16. Pc3-e2 a7-a5 17. b4-b5

Zonder angst om te verliezen offert wit twee pionnen.

17 ... Db6xb5 18. Lc1-g5 a5-a4 19. Ta1-b1 Db5-a5+ 20. Ke1-f1 Le7xa3 21. Tb1-a1 Da5-b4 22. Pe2-f4 Tg8-h8 23. Kf1-g2 b7-b5 24. Lg5-f6 Th8-h6 25. Th1-e1 Db4-f8 26. Dd1-e2 La3-e7 27. Lf6-g5 Th6-h8 28. Te1-c1 Tc8-b8 29. Ta1-b1 Le7xg5 30. h4xg5 Df8-a3

Hierna stort zwarts stelling in. Met 30 ... Pa5 kon hij voorlopig standhouden.

Zie diagram 3

31. g5-g6! f7xg6 32. Pf4xe6! Ld7xe6 33. Tc1xc6 Da3-e7 34. Tb1xb5 Ke8-f7 35. Pf3-g5+ De7xg5 36. Tc6-c7+ Dg5-e7 37. Tc7xe7+ Kf7xe7 38. Tb5-c5 Th8-c8 39. De2-a6 Tc8xc5 40. Da6-a7+ Ke7-e8 41. d4xc5 Tb8-c8 42. Da7xa4+ Le6-d7 43. Da4-d4 Ld7-e6 44. f2-f4 Ke8-e7 45. Dd4-b4 Tc8-c6 46. Kg2-h3 Le6-d7 47. Kh3-h4 Ke7-f7 48. Kh4-g5 Kf7-e7 49. Db4-b3 Tc6-e6 50. Db3xd5 Ld7-c6 51. Dd5-a2 Lc6-d7 52. Kg5-h6 Ld7-e8 53. Kh6-g7 Le8-d7 54. Da2-h2 Te6-c6 55. Dh2-h4+ Ke7-e8

Zie diagram 4

56. Dh4-f6! Tc6xf6 57. e5xf6 Ld7-e6 58.c5-c6 g6-g5 59. f4xg5 f5-f4 60. g5-g6 f4xg3 61. f6-f7+ ...

Zwart geeft op. Bij de prijsuitreiking ontvingen beide spelers een extra cheque van vijfduizend dollar als blijk van waardering voor hun strijdlust.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden