Reportage

De veestapel halveren? Dat vindt deze boer een goed idee

Boeren demonstreren vandaag in Stroe massaal tegen de stikstofplannen. Poppe Braam doet er niet aan mee: deze biologische boer werkt een stukje verderop stug door aan een andere landbouw.

Pieter Hotse Smit
Biologische boer Poppe Braam tussen de kalveren op zijn boerderij in Nijkerk. Beeld Pauline Niks
Biologische boer Poppe Braam tussen de kalveren op zijn boerderij in Nijkerk.Beeld Pauline Niks

De kalverhouderij halveren? Dat lijkt kalverhouder Poppe Braam een uitstekend idee. Pluimvee scharrelt doorgaans ook rond op zijn boerderij in het Gelderse Nijkerk. Mag ook de helft minder in Nederland, wat hem betreft. De varkenshouderij? Idem dito. ‘Voor ieders gezondheid is het beter als je in plaats van vijf keer per week slecht vlees, één keer een goed stuk vlees eet.’

Toen D66-Kamerlid Tjeerd de Groot een kleine drie jaar geleden een halvering van de veestapel opperde om uit de stikstofcrisis te komen, was dit het startschot voor een reeks grote boerenprotesten. De veehouderij is nog altijd grotendeels intact, net als de actiebereidheid onder veel boeren.

Deze keer trekken de colonnes met trekkers niet naar het Malieveld in Den Haag, maar naar het weiland van een sympathiserende boer in het Gelderse Stroe. Daar zullen sprekers als Mark van den Oever (Farmers Defence Force) en Henk Bleker (Melkveehouders Vakbond) de boeren genoeg redenen geven om zich vooral te blijven verzetten tegen de stikstofplannen van het kabinet. Op de muziek van de Drentse band Mooi Wark kunnen de woorden bezinken, alvorens de boeren weer op de trekker huiswaarts keren.

Stroe is niet toevallig gekozen: het ligt pal naast de Veluwe

Het dorp Stroe (gemeente Barneveld) is niet toevallig gekozen. Het ligt in de Gelderse Vallei, het gebied tussen Harderwijk en Wageningen dat tot de meest veedichte regio's van Europa hoort. Pal naast de Veluwe, een van de Natura 2000-gebieden die volgens deskundigen en het kabinet te lijden heeft onder stikstof - grotendeels afkomstig van de veehouderij.

Dichtbij kwetsbare natuur en veel uitstoot van stikstof: met die combinatie staat de Gelderse Vallei nadrukkelijk op de kaart bij minister Christianne van der Wal (VVD) die de stikstofneerslag op sommige plekken met wel 90 procent wil reduceren. Daardoor voelen veel boeren zich bedreigd in hun voortbestaan. Uitkoop, al dan niet gedwongen, dreigt.

Boer Braam begrijpt niets van de aanpak van de minister, maar toch legt hij de grofweg tien kilometer van zijn boerderij naar Stroe woensdag niet af, zegt hij. ‘Toen ik in 1957 werd geboren hadden we grofweg 400 duizend boeren in Nederland. Daar is nu nog nog geen 15 procent van over. Die ga je dan toch niet voor miljoenen uitkopen?’

Bij Braam lopen de kalfjes in de wei: een luxe

Met de protestgeluiden op de achtergrond werkt Braam in alle rust verder aan een toekomstbestendiger landbouw. Vier decennia geleden al raakte hij betrokken bij de biologische sector in Nederland, omdat hij vond dat het met de schaalvergroting de verkeerde kant op ging voor mens, dier en milieu. Braam begon een onderneming waarmee hij biologische producten importeerde, dat uitgroeide tot een miljoenenbedrijf. Dat bedrijf is verkocht, nu verdient Braam zijn geld als ‘experimenteel boer’, zoals hij het zelf noemt.

In de open potstal op zijn boerderij staan de jongste kalfjes in het stro en knabbelen aan het hooi. De oudere dieren lopen buiten in de wei. Een strobed, hooi, daglicht, zelfs een weiland: vrijwel geen enkel stierkalfje in Nederland heeft zo’n luxe leven.

Het gros van de ruim twee miljoen stierkalveren die jaarlijks in Nederland worden geslacht voor vlees, komt nooit verder dan een donkere stal met harde vloer en drinkt vooral melk. ‘Weinig beweging en een eenzijdig dieet zorgt voor bloedarmoede bij de dieren’, zegt Braam. Het levert binnen twaalf maanden ‘wit’ kalfsvlees op dat goed verkoopt op de exportmarkt. ‘Misdadig’, vindt Braam deze industrie.

Bij Braam heten haantjes Geluksvogels

Zelf heeft hij stiertjes van het ras Jersey, kleine koeien die vette melk leveren, zeer geschikt om kaas van te maken. Dat wil zeggen: die melk leveren de vrouwtjes, de mannetjes eindigen doorgaans als hondenvoer.

Niet die van Braam. Zijn kalfjes worden weliswaar ook snel na de geboorte bij de moeder weggehaald, maar lopen vervolgens tot hun tweede jaar in de wei. Na de slacht wordt hun vlees verkocht in biologische (boerderij)winkels. Het is duurder dan gangbaar vlees. Maar dat heeft een reden, zegt Braam: ‘Het kost twee keer zo veel geld om een kilo vlees van deze koeien te krijgen vergeleken met een kiloknaller.’

Voor haantjes heeft Braam een vergelijkbaar concept onder de naam Geluksvogels. Ook is hij mede-initiator van de Kippenkar, een verplaatsbare stal waarvan er ruim dertig op boerenerven staan. Als er geen vogelpest in het land is, kunnen de dieren vanuit de kar en tussen bijvoorbeeld fruitbomen rondscharrelen.

Poppe Braam aan de keukentafel. De boeren hadden dit kunnen zien aankomen, zegt hij. Beeld Pauline Niks
Poppe Braam aan de keukentafel. De boeren hadden dit kunnen zien aankomen, zegt hij.Beeld Pauline Niks

De overheid neemt geen regie

Het is maar een greep uit de initiatieven waarmee Braam op zijn vier hectare grond wil laten zien dat kleinschalig boeren ook financieel uit kan. Met minder dieren per hectare, waardoor van hetzelfde stuk grond minder stikstof vrijkomt uit urine en mest. ‘Zo werkt het al bij biologisch, dat is niet voor niks de enige landbouwsector die nog groeit in Nederland.’

Maar met biologisch kun je de wereld niet voeden, zeggen vertegenwoordigers van de intensieve veehouderij dan. Onzin, vindt Braam. Als we met zijn allen minder vlees eten, hoeft er ook minder veevoer te worden verbouwd. ‘Met alle ruimte die dan vrijkomt kan er genoeg plantaardig voedsel worden geproduceerd.’

Dat het tij maar niet richting duurzaam wil keren, komt volgens Braam omdat de overheid al zolang hij in de landbouw werkt geen regie neemt. Nu wel, omdat het niet anders kan door de stikstofuitspraak van de Raad van State uit 2019.

Braam: Boeren moeten bij de supermarkt zijn

Zijn boze collega's hadden het kunnen zien aankomen, zegt Braam. Tegelijkertijd snapt hij wel dat het beleid woede wekt. Vooral bij de boeren die vastgeketend zitten in een door de overheid gecreëerd systeem. ‘Ondertussen worden ze door toeleveranciers en afnemers in de bankschroef gehouden. Producenten van kunstmest, bestrijdingsmiddelen en veevoeders houden een systeem in stand waarin boeren zoveel mogelijk voedsel voor weinig geld maken. Ook supers kennen niet veel meer dan het prijswapen.’

Acties tegen de overheid hebben geen zin, meent Braam. Boeren moeten bij de supermarkten zijn is zijn overtuiging. ‘We zullen tijdens de demonstratie weer zien dat boeren zich goed kunnen verenigen. Waarom lukt dit dan niet op economisch gebied?’ Bijna activistisch klinkend neemt hij de melkveehouders als voorbeeld. ‘Als ze vanaf morgen collectief een eerlijke minimumprijs eisen voor hun melk en anders niet leveren, dan komt iedere Nederlandse supermarkt acuut in de problemen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden