De veelkleurige islam in Amerika

Bij de Congresverkiezingen in de VS speelt de islam voor het eerst een rol in de campagne. 'Wie het harste roept, krijgt altijd de meeste aandacht.'

NEW YORK Bassam Tariq wil eerst benadrukken dat hij vrienden heeft binnen de belangengroep voor Amerikaanse moslims (CAIR). Maar CAIR roept bij het minste of geringste 'islamofobia'. En daarmee is de islamitische gemeenschap niet geholpen, zegt Ali.


'Ze zijn weinig doeltreffend als de conservatieven die de islam steeds aanvallen. Met zo'n defensieve houding kom je nergens.'


Jonge, moderne moslims als Tariq (24) zijn gewend aan de harde toon van islamcritici. Het geloof is in de VS steeds zichtbaarder aanwezig en speelt voor het eerst een rol in de verkiezingscampagne; Amerika kiest volgende week een nieuwe volksvertegenwoordiging.


Er zijn redenen te over waarom de islam centraal staat. Een geplande Koran-verbranding; een omstreden moskee in New York; angst voor terrorisme en de sharia; een president van wie velen nog steeds geloven dat hij moslim is.


De kunst is om boven de generaliseringen en persoonlijke aanvallen uit te stijgen, vindt Tariq. 'Wees open. Luister. Zorg voor anderen. Zo draag je bij een pluralistische, veelomvattende visie van Amerika - het land waar mijn Pakistaanse ouders zich toe aangetrokken voelden.'


Dat mag dromerig klinken, maar Tariq en zijn goede vriend Aman Ali (25) baseren hun 'centristische' opstelling op empirisch onderzoek. Ze ogen en klinken zoals veel New Yorkse twintigers: jeans, gympen en de gewoonte om elkaar de hele tijd man en dude te noemen.


Ali is een komiek met bril en baardje. Tariq is een bescheiden, gladgeschoren verteller. Het is vrijdagavond, en in een boekhandel in New York vertellen ze over hun project. Tijdens de vastenmaand Ramadan reden ze in augustus en september kriskras door de VS. Ze bezochten in dertig dagen dertig moskeeën. Daar aten ze mee na zonsondergang en ontmoetten ze mensen. Ze vertelden erover op een weblog, waarna CNN een reportage over ze maakte.


De jonge reizigers willen laten zien dat de islam ook in de VS uit alle mogelijke soorten en kleuren bestaat. Dat moslims gewone Amerikanen zijn: buren, brandweerlieden, moeders, artsen. Hun trip werd een mengsel van road movie, bedevaart en zelfonderzoek. Amman vertelt het publiek - veel jongeren, veel hoofdoekjes - dat hij vooroordelen van een groepje blanke kerels in het Zuiden verwachtte. Hij was bang voor racistische uitlatingen, of erger. Ze waren aardig en belangstellend. 'Ik bleek zelf aan vooroordelen te lijden', zegt Ali.


De behoefte aan nuance van de jongemannen en hun luisteraars is een reactie op de verandering van toon in het islam-debat. Toen het verzet tegen het Islamitisch Centrum nabij Ground Zero deze zomer op gang kwam, begon net de campagne voor de congresverkiezingen.


Binnen deze verharde, deels poitieke discussie, stuiten 35 geplande moskeeën in het hele land op weerstand. Dat verzet draait soms om verkeers- en geluidsoverlast. Maar vaak noemen tegenstanders zorg over sharia en terrorisme. In elf gevallen is mogelijk sprake van discriminatie, omdat moslims zonder gegronde redenen een bouwvergunning wordt ontzegd. Justitie doet hier onderzoek naar.


Volgens John C. Green van het Pew Forum on Religion and Public Life is de publieke opinie over islam in de VS niet veel veranderd. 'Wat we wel zien, is een groeiende ambivalentie', zei Green.


Platteland

Mensen hebben doorgaans geen moeite met de moslims die ze kennen; zoals ook joodse of boeddhistische buren gewoon worden gevonden. Maar het aantal moslimimmigranten groeit snel. Doorgaans komen zij in plattelandsstaten terecht, waar de islam afwezig was. Gevoegd bij berichten over terreur kan dat leiden tot vrees en weerzin, aldus Green. In Oklahoma uit zich dat in een referendum over een verbod op de sharia als leidraad voor rechtbanken.


De toch al weinig populaire president Obama heeft last van de veranderende sfeer. Zijn vader was een Keniase moslim, zijn tweede naam is Hussein, en hij neemt het - net als zijn voorganger Bush - op voor gewone Amerikaanse moslims en de islam als een 'religie van vrede'. Volgens een peiling van Newsweek denkt 30 procent van de Amerikanen dat Obama sympathie heeft voor extremisten - ook al bestrijdt hij hen in Afghanistan. En 18 procent meent dat Obama een moslim ís - terwijl hij zijn christelijke geloof openlijk belijdt.


Bassam Tariq en Aman Ali trachten de beeldvorming bij te sturen. Hun doel is de Cambodjaanse moslims in Californië, en de Bosnische moslims in Idaho te laten zien. Om de islamitische man in Las Vegas in beeld te brengen, die tot zijn afschuw in een casino werkt. De Koran verbiedt gokken, maar de man weet geen andere manier om zijn dochters een goed, rijk leven in de VS te schenken.


Het zijn kleine verhalen, kalm verteld. 'Wie het harste roept krijgt altijd de meeste aandacht in de discussies over Ground Zero enzo', verzucht Ali. Tariq voegt toe dat hij van Amerika houdt als 'Land of Whatever': waar alles wel oké is. 'En in dat land wordt uiteindelijk ook de islam geaccepteerd', zegt hij. 'Dat is ons nu duidelijk.'


Ontslagen om 'foute' uitspraak over moslims

Juan Williams staat bekend als een vrijdenker. De politieke commentator is onmogelijk in een ideologisch hokje te duwen. Niet zo gek dus dat hij voor de progressieve radiozender NPR én de conservatieve tv-omroep Fox werkte. Maar NPR ontsloeg Williams vorige vanwege een opmerking over moslims. Hij wordt, net als zo veel Amerikanen, wel eens zenuwachtig van traditioneel geklede islamitische passagiers in zijn vliegtuig, gaf Williams toe op Fox.


In de discussie waarschuwde hij - als zwarte kenner van de Afro-Amerikaanse geschiedenis - juist tegen etnische en religieuze stereotyperingen. Zo werd weer eens duidelijk dat de discussie over de islam in de VS nog steeds een mijnenveld is.


Fox gaf hem prompt een nieuw contract. Maar voor NPR is de controverse een probleem. Conservatieven in het Congres overwegen de geldkraan voor NPR dicht te draaien. En de radiozender kreeg ook in progressieve kring kritiek. 'We hebben meer meningen en debat over deze kwesties nodig', schreef de linkse waarnemer Joan Walsh, 'niet minder.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden