De Vardar is nu een etnische demarcatielijn

'Deze trein zal binnenkort niet meer rijden.' De Joegoslavische douanier zegt het met een bittere grijns. Twee uur staat de trein nu al stil in Presevo....

Eindelijk hobbelt de trein door richting een douanepost met de Macedonische zonnevlag. Alle bagage moet worden uitgepakt. Maar nee, geen wapens voor het UCK. Even later staat de trein met een schok stil in Kumanovo. In deze omgeving wordt gevochten. 'UCK!', hebben Albanezen op de muren gekalkt. 'Wij zullen ze vermorzelen!', luidt het graffiti-antwoord van de Macedoniërs. Maar in de stad Kumanovo leven 64 duizend Macedoniërs en 47 duizend Albanezen nog steeds door elkaar. De winkeltjes op straat, de fruitstalletjes, de bazaar, allemaal zijn ze op deze avond gewoon open. Er wordt geen schot gelost. Zonder al die graffiti zou je kunnen denken dat alles in Kumanovo normaal is.

Eindstation Skopje. Het is nu pikkedonker. Ineens doet het modernistische stadscentrum - opgetrokken na de aardbeving van 1963 - vreemd aan. Nog nooit stonden op deze muren zulke radicale leuzen gekalkt. Het lijkt net of al die futuristische gebouwen en verlichte wolkenkrabbers geen voeding meer krijgen. Alsof de tijd zich in tegengestelde richting begeeft.

Zoals Macedoniërs nu met westerlingen praten, zo deden zij dat tot voor kort niet. 'Het is hier nog vrede. En als jullie Amerikanen geen UCK-terroristen zouden sponsoren, zou het hier ook vrede blijven!' Veel vaker dan vijandig zijn de straatcommentaren gewoon emotioneel. 'Waarom roept het Westen steeds dat de Albanezen ontploffen als je het UCK bestrijdt? Ziet het dan niet dat de Macedoniërs ontploffen als je het UCK níet bestrijdt?', is een veelgehoorde hartenkreet.

Nog is het geen oorlog. De internationale onderhandelaars Pardew, Léotard en Badinter - belast met het ontwerpen van een nieuwe grondwet - hebben de parels zweet wel op hun gezicht staan. Het geloof in hun missie is in Skopje nihil. In de ultramoderne winkelcentra met artikelen die niemand kan betalen en pinautomaten waar niemand pint, staan de gezichten zorgelijk.

Macedonische jongeren zoeken in de hete middagzon verkoeling op bankjes bij de rivier de Vardar. Ivica: 'Ik ben net goedgekeurd voor het leger. En dat was niet te vroeg. Ik ben hier in Skopje van de week in de bosjes door twee Albanezen aangevallen.'

Filip en Zoran zitten een bankje verder met sigaretten en bier. Filip: 'Ik ben kwaad op de Amerikanen. Maar nog kwader ben ik op onze regering, die hun bevelen zomaar opvolgt.' Zoran: 'Ze zeggen dat wij een onafhankelijk land zijn. Waarom mogen wij dan niet zelf onze binnenlandse problemen oplossen?' Filip: 'Onze politici zijn te corrupt om aan het belang van het volk te denken.' Zoran: 'Het gaat uiteindelijk allemaal om westerse zakelijke belangen. De Amerikanen verkopen zowel aan ons als de Albanezen wapens.'

Honderden jongeren staan buiten in lange rijen voor westerse ambassadegebouwen. Zij proberen visa te bemachtigen voor 'lange vakanties' bij leden van de Macedonische diaspora in het Westen.

Svetlana (55) zal in Skopje blijven, waar ze nu op haar met wijnranken overdekte terras zit. Net als veel leeftijdgenoten weigert zij te geloven dat het met Macedonië slecht zal aflopen. 'Ik weet zeker dat het Westen die criminelen van het UCK niet steunt, wat ze hier ook in de pers schrijven. Het leven was altijd goed hier. We hadden nooit problemen met elkaar. De oude Albanezen willen het UCK trouwens ook niet. In Gostivar heeft het UCK een oude Albanees gedood die weigerde zijn zoon ter beschikking te stellen.'

Ooit was de Vardar een rivier die aan beide oevers mensen van allerhande etnische origines verenigde. Maar het laatste decennium is de rivier meer en meer in een etnische demarcatielijn veranderd. In het moderne stadscentrum op de zuidwest kant tref je bijna alleen Macedoniërs. Aan de noordoostoever wonen bijna alleen Albanezen. Skopje is hier een andere wereld: nauwe omhooglopende steegjes, moskeeën, bovengrondse riolering, weelderige straathandel. In dit krioelende doolhof is bijna niemand te vinden die het UCK niet steunt.

Bajra verdient wat geld met het rondbrengen van de Albanese krant Fakti. 'Hoe kunnen de Macedoniërs nou verwachten dat wij het UCK veroordelen? Al tien jaar leven we hier als tweederangs burgers. Niemand in mijn familie heeft werk. De Macedoniërs pikken alle baantjes zelf in. Alsof Macedonië alleen hún land is. Tien jaar lang hebben we geprobeerd heel bescheiden eisen ingewilligd te krijgen. Zonder succes.'

Salajdin heeft een overhemdenkiosk in het hart van de bazaar. Het ruikt er naar heel oude stoffen. De hele dag luistert Salajdin naar de Albanese uitzending van Deutsche Welle. Hij denkt er over zich bij het UCK te melden. 'Er is al een commandant in mijn winkel geweest. Mijn zoontjes van zeven en acht zijn grote fans van het UCK. Ze hebben mij al gevraagd: papa, waar is jouw uniform?'

In het koffiehuis naast Salajdins overhemden is de commandant ook geweest. Vroeg in de middag wordt er al flink wat raki achterovergeslagen. Albanese mannen van alle leeftijden zitten hier door elkaar. 'Macedonië heeft het UCK verdiend!', zegt een oude man met een bruin gegroefd gelaat en een witte pet. 'Als het UCK ons roept gaan we vechten', zeggen twee jongeren.

Terug over de Vardar. Twintig meter kolkend water volstaat niet meer als symbool voor de kloof tussen deze gemeenschappen. Hoe kunnen deze mensen elkaar ooit weer de hand reiken?

Georgi Gjondevski, een Macedonische oud-topambtenaar, is een vriendelijke man met wit haar. Op het balkon van zijn flat schenkt hij goedlachs Turkse koffie. 'Ik heb Macedonië in de Tweede Wereldoorlog als partizaan samen met Albanezen bevrijd. Ik kan me dit land zonder Albanezen niet voorstellen. Maar wat moeten we als zij de staat aanvallen? Dan kunnen we ons toch alleen maar verdedigen?'

Isen Ramadani, de voorzitter van de Albanese Unie van Intellectuelen in Macedonië, is al even vriendelijk. Op het terras van het chique café Dafufufe praat hij met zachte stem. 'Als intellectueel veroordeel ik de UCK-aanslagen net zo als het geweld van het Macedonische leger. Maar als Albanees kan ik het UCK moeilijk veroordelen. Het komt voort uit onze vergeefse pogingen via de dialoog aan discriminatie een eind te maken. Een dialoog kan niet eeuwig doorgaan.'

Op tv melden westerse onderhandelaars 'vooruitgang'. En als hun missie mislukt? Dan wordt Macedonië als Bosnië. Daar twijfelt niemand meer aan. Dat betekent dat 113 duizend Albanezen weg moeten uit Skopje, en 35 duizend Macedoniërs uit Tetovo. Maar hoe moet het dan verder met Struga, met 27 duizend Macedoniërs en 28 duizend Albanezen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden