reportagevalpartij

De val van de Sky Angels: ‘Ze lagen doodstil, op de grens van het zand en het grondzeil’

De Sky Angels op het circusfestival in Monaco.Beeld AFP

De twee acrobaten die vrijdagavond tijdens een uitvoering van het Wereldkerstcircus in Carré een val van 10 meter maakten, liggen in het ziekenhuis. De vraag die velen bezighoudt: waarom was er geen vangnet?

Reinier zit vrijdagavond met zijn gezin op de tribune bij het Wereldkerstcircus in het Amsterdamse Carré als er iets helemaal misgaat. De Sky Angels, een lucht-acrobatenduo, zijn aan het afdalen tijdens hun act als ze de grip verliezen en omlaag storten. ‘De man van het stel hield de vrouw vast toen ze een slinger maakten. Daar ging het mis. Hij belandde boven op haar.’ Tegen AT5 zegt de producent van het circus, Henk van der Meijden, dat een tand van de mannelijke acrobaat afbrak toen hij met een bit in zijn mond aan het touw hing.  

De  voorstelling wordt voortijdig  beëindigd en er worden schermen geplaatst om het gevallen tweetal. ‘Ze lagen doodstil, op de grens van het zand en het grondzeil’, zegt Reinier, die niet met zijn volledige naam in de krant wil. Twee artsen uit het publiek bieden eerste hulp. In het ziekenhuis wordt de vrouwelijke helft van het duo, Kristina Vorobyova, aan haar nek geopereerd. Haar partner Roestem Osmanov komt er met een hersenschudding van af. 

Veiligheid

De harde val van de ervaren artiesten roept de vraag op hoe het zit met veiligheidsmaatregelen bij circussen. Een dag na de val staat Kathleen Moolhuijzen met familieleden in de rij voor Carré. Haar kleindochter Elize kijkt het meest uit naar de paardenact, maar heeft een prangende vraag: waarom hadden de gevallen acrobaten geen bescherming? ‘Sommigen willen dat niet’, legt haar opa Hans uit.

Wanneer het woord vangnet valt, kan Van der Meijden een zucht nog net onderdrukken. Zulke netten maken de situatie voor acts als de Sky Angels alleen maar onveiliger, betoogt hij in een zijkamer van theater Carré, waar de eerste zaterdagvoorstelling op het punt van beginnen staat. ‘Luchtduo’s gebruiken nooit vangnetten. Daarin kunnen ze juist verstrikt raken.’ 

Kristina Vorobyova en Roestem Osmanov, alias de ‘Sky Angels’.Beeld Wereldkerstcircus

De 35ste editie van het Wereldkerstcircus telt veel acts in de hoogte. De meeste artiesten doen het zonder enige vorm van valbescherming. Ze vertrouwen op hun spierkracht en die van hun partner. Met behulp van een koord of doek laten ze het uitverkochte Carré versteld staan. Onder trapeze-artiesten, die elkaar vaak overgooien, wordt wel een vangnet gehangen.

Gouden Clown

De Sky Angels pakken het spectaculairder aan. Ze heten de bedenkers te zijn van de tandgreep, waarbij ze slechts via een mondstuk aan een koord door de lucht zweven. In 2017 sleepten ze met hun act de Gouden Clown van het internationale festival in Monte Carlo in de wacht, de Oscar voor circusartiesten.

Luchtacrobaten als de Sky Angels lopen grote risico’s, zegt voorzitter Patrick Cramers van het landelijk platform Circuspunt. ‘Zij gaan op puur fysieke kracht enorme hoogtes in en kunnen bij een val snel verkeerd landen.’ Dat de artiesten in snelle rondjes om hun eigen as draaien, maakt de beveiliging bij hun act zo moeilijk. ‘Zekeren met koorden heeft geen zin, die raken in de war. Matten of vangnetten schieten tekort omdat hun swing ver uitzwaait. Wrang gezegd: ze hadden op toeschouwers kunnen vallen.’

Volgens Cramers, betrokken bij de eerste hbo-circusopleiding in Nederland aan Codarts Rotterdam, trainen circusstudenten bij luchtacrobatiek altijd met sportmatten eronder. Ze doen dat om hun val te breken. ‘Ze beginnen met vloeracrobatiek, sprongen en salto’s op de grond. Als ze de hoogte ingaan, worden ze altijd gezekerd. Belangrijk is geschikte partners te koppelen: ze moeten volledig op elkaar ingespeeld raken. En dan is het oefenen, oefenen, oefenen, tot het moment dat ze het zonder zekering kunnen.’

Voor circusartiesten gelden andere (arbo-)regels dan voor bijvoorbeeld lassers die op aan de buitenkant van een flatgebouw werken. Beeld REUTERS

Voorlopig moet het publiek in Amsterdam het stellen zonder Queen’s The Show Must Go On, dat de Sky Angels begeleidt tijdens hun zenuwslopende act op grote hoogte. Voor de deur van Carré vertelt Dirk Hilarides zaterdag dat hij een tijd geleden met ‘samengeknepen billen’ naar hun optreden had zitten kijken in het Wereldkerstcircus. ‘Je voelt de spanning in de zaal, ook omdat je weet dat ze flinke risico’s nemen.’

Aanvullende verzekering

De Inspectie SZW (van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) onderzoekt de valpartij, een arbeidsongeval tenslotte. Voor circusartiesten gelden andere (arbo-)regels dan voor bijvoorbeeld lassers die op aan de buitenkant van een flatgebouw werken. Zo ziet de Arbocatalogus Podiumkunsten een veiligheidslijn bij een acrobaat niet als optie, omdat die daarin verstrikt kan raken en er juist dan een levensbedreigende situatie kan ontstaan. In plaats hiervan luidt het advies aan producenten om acrobaten te screenen op ervaring, training en begeleiding, en aan acrobaten om een aanvullende arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten.

Dit laatste is niet eenvoudig, zegt Cramers. ‘Het circusbestaan is geen vetpot. En hoe bouw je risico’s in? Er zijn maar weinig verzekeraars die hierin meedenken. Als onderwijsinstelling hebben we hierover ook meerdere gesprekken met de verzekeraar moeten voeren. Maar voor zzp’ers, met wisselende inkomsten, is het extra lastig. Ik mag hopen dat deze luchtacrobaten een verzekering hadden.’

Liefdespartner

Hun Bulgaarse manager Veneta Stefanova heeft het duo inmiddels kort aan de telefoon gehad. ‘Het zijn vechters’, zegt ze, ‘ze komen er wel weer bovenop.’ Twee jaar geleden zei Vorobyova tegen de nieuwssite Uzbekistan Today dat ze zich wel degelijk bewust is van de gevaren waaraan ze zich dagelijks blootstelt. Ze zei het geweldig te vinden te kunnen werken met haar liefdespartner die ze in het circus van Tasjkent leerde kennen. ‘Tegelijk zijn wij verantwoordelijk voor elkaar. En om in balans te blijven, moeten we elkaar volledig begrijpen.’

Veiligheid in het circus is volgens Cramers een ingewikkeld vraagstuk, dat voortdurend boven aan de agenda moet staan. ‘Festivals en theaters dragen ook verantwoordelijkheid voor het publiek. Maar wij leren circusartiesten dat ze zich nooit moeten laten dwingen. Als zij techniek of weersomstandigheden niet vertrouwen, moeten zij op het allerlaatste moment hun act kunnen afblazen.’

‘Iedereen huilt’, zegt Van der Meijden – in de circuswereld kennen de rondreizende artiesten elkaar goed. Cramers: ‘Er is grote betrokkenheid. Maar je ziet ook dat circusartiesten direct naar de technische kant kijken. Ze pluizen uit hoe deze act precies in elkaar zit, wat er kan zijn gebeurd en of je deze act nog beter had kunnen beveiligen.’

Een hulpverlener in gesprek met medewerkers van theater Carré, kort na het ongeluk.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden