De val van de opkomende markten

De opkomende economieën worden hardhandig wakker geschud na vijf jaar van dromen over een andere economische wereldorde. Door

Na 2008 was de overtuiging dat de wereldeconomie bezig was te kantelen: van west naar oost en van noord naar zuid. De G8 kon de wereldcrisis niet meer alleen oplossen. De rijkste landen moesten worden geholpen door landen die bezig waren een inhaalslag te maken. Op die wijze moest iets worden gedaan aan de fundamentele onevenwichtigheden in de wereldeconomie die door de kredietcrisis ineens werden blootgelegd: de enorme overschotten van China en enorme tekorten van de VS. De G8 werden de G20 en de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India, China) zouden in enkele decennia de Westerse landen in welvaart naar de kroon steken. Van de groei van de wereldeconomie in de afgelopen 5 jaar kwam meer dan driekwart van opkomende landen.


Biljoenen dollars stroomden van de westerse aandelen- en obligatiemarkten naar die in Azië, Latijns-Amerika en zelfs Afrika. Sinds dit jaar is de geldstroom weer omgekeerd. De emerging market-index, de index voor de BRIC's, is sinds 1 januari met bijna 15 procent gedaald, terwijl die in de VS, Japan, het VK en Duitsland sterk is gestegen.


Ook de veranderingen van de ratings van de grote kredietbeoordelingbureaus wijzen op een veranderd sentiment. In 2010 stelde Fitch bijvoorbeeld per saldo 18 ratings voor emerging markets-producten naar boven bij, in 2011 waren dat er 11, in 2012 4 en dit jaar heeft Fitch 4 ratings naar boven bijgesteld en 7 naar beneden.


Volgens een onderzoeksrapport van de Franse bank Crédit Agricole hebben in het verleden twee factoren het gestegen vertrouwen in de opkomende markten beïnvloed. Een daarvan was positief: een beter management van de bedrijven, politieke stabiliteit en de groei van de middenklassen. De ander was echter kunstmatig - de excessieve uitgaven van de geïndustrialiseerde landen en de excessieve spaarzin van de Aziatische landen


Maar nu is de pagina omgeslagen. Twee factoren spelen daarbij een rol. De aankondiging van de Amerikanen de geldpers stop te zetten en de afkoeling van de Chinese economie - tot voor kort de motor van de wereld.' Niemand weet of de crisis die ineens ook in de opkomende landen plaatsvindt, slechts een korte onderbreking is van een periode van uitbundige groei of dat daadwerkelijk ook daar stagnatie, recessie en ineenstorting van financiële stelsels dreigen. Internationale zakenbanken als Morgan Stanley en Goldman Sachs trekken al vergelijkingen met de Azië-crisis en Rusland-crisis in de jaren negentig van de vorige eeuw. Hoe dan ook, zullen de opkomende markten nu net als de westerse landen hun economie moeten hervormen.


turkije

Het economische wonder van Turkije is deels op drijfzand gebouwd i.c. buitenlandse schulden. De Turkse economie wordt wel vergeleken met die van Argentinië in 2000 die toentertijd tot het bankroet van het land leidde. Turkije heeft goedkoop kunnen lenen van zowel Rusland als van de Golfstaten die het zagen als bolwerk tegen Iran. De schulden van zowel de overheid als de huishouden zijn enorm gestegen. De groei van de export is tot stilstand gekomen.


REMEDIES


Minder consumeren


Terugbrengen overheidstekort en schulden


Meer sparen


Terugbrengen inflatie


brazilië

De Braziliaanse groei is vooral te danken aan wat de commodity super-cycle wordt genoemd: de ongekende rally op de grondstoffenmarkten waarop alle investeringen waren gericht. Die groei was vooral te danken aan de onverzadigbare vraag vanuit China. Maar die is tot stilstand gekomen. Daarnaast hebben de grondstoffenlanden zich met het verhogen van prijzen zichzelf in de voet geschoten. De VS zijn daardoor op grote schaal schaliegas gaan winnen. Ook is de toevloed van vluchtkapitaal naar Brazilië verminderd.


REMEDIES


Snelle industrialisering


Meer sparen


Meer investeren


Aanpak kloof rijk versus arm


india

Als gevolg van snel stijgende lonen, vastgoedprijzen en duurder voedsel is de inflatie opgelopen en de groei verminderd. De koers van de rupee is gekelderd, net als de aandelen op de beurs. Problemen zijn de grote overheidstekorten en de tekorten op de betalingsbalans. De regering probeert dat te verhelpen door allerlei subsidies, zoals die op brandstoffen, te schrappen, maar dat leidt tot oplopende spanningen. Daarnaast lukt het maar moeilijk de inflatie te beteugelen.


REMEDIES


Aanpak van bureaucratie


Meer investeren, vooral in infra- structuur


Hervorming arbeidsmarkt


Terugdringen overheidschuld


china

De groei in China dreigt dit jaar verder terug te vallen. Oorzaak zijn de stagnerende exportmarkt en het overheidsbeleid waarbij kredieten aan banden worden gelegd. De overheid is bang dat in de afgelopen vijf jaar enorm veel bankgeld in speculatie in gestopt - met name op de vastgoedmarkt. Hierdoor hebben de banken minder vertrouwen in elkaar. Maar de centrale bank van China zal niet verder meer stimuleren uit angst voor het Japanse scenario van eind jaren tachtig met als gevolg jarenlange stagnatie en deflatie.


REMEDIES


Herkapitaliseren bankwezen


Minder investeren


Minder sparen


Meer consumeren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden