De uitgever trekt weer naar links

Het Fort van Sjakoo moge bedreigd zijn, linkse boeken raken weer in. Dankzij de globalisering...

Eindelijk weer een commerciële uitgever met idealen. Zijn naam is Jean Christoph Boele van Hensbroek en hij is de baas van uitgeverij Lemniscaat.

Boele van Hensbroek: 'Wij zitten maar met zijn allen mobieltjes te gebruiken. Die zijn dus wel in elkaar geprutst door vrouwen en meisjes in de Derde Wereld die er niks aan verdienen. We willen dat niet, maar het gebeurt wél. We zijn onderdeel van een systeem. Onze uitgeverij is niet links, maar wel maatschappelijk geëngageerd. Wij willen de discussie over dit soort onderwerpen aanwakkeren.'

Lemniscaat, tot voor kort vooral bekend om het betere kinderboek, zag twee jaar geleden het licht. Ze had de vertaalrechten op de antiglobalistenbijbel No Logo van de Canadese journaliste Naomi Klein verworven. Het boek liep als een trein, 25 duizend exemplaren van de vertaling werden verkocht.

De 53-jarige uitgever – 'ik ben een kind van de jaren zestig' – besloot er een vervolg aan te geven. Hij begon de Kritische Reeks, een serie vertalingen van bekende boeken over mondiale problemen. Daarin zijn sindsdien werken verschenen als De wereld is niet te koop van de Franse boerenleider José Bové en Jihad vs. McWorld van de Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber. Met hun bolle zijkant liggen ze vaak prominent op de tafels in de boekwinkels.

Ze verschijnen in oplagen van zo'n 3500. 'Veel te weinig als je belangstelling wilt wekken', verzucht Boele van Hensbroek. Maar intussen zijn ze wél licht winstgevend. 'Twee jaar geleden zeiden winkels nog: glo-wat? Nu willen ze de boeken in toenemende mate hebben.'

En Lemniscaat wil nog meer doen. Het extra geld gaat op aan een serie lezingen over globalisme (met de Volkskrant), een eigen website: globalisering. com, en sinds kort een nieuwsbrief 'met links en een korte samenvatting van artikelen over globalisme uit de wereldpers'.

Voorwaar een idealistische onderneming, geeft de uitgever toe. 'Mensen raadden het ons sterk af. Uitgeverij Van Gennep was er in de jaren tachtig aan kapotgegaan.'

Die uitgeverij is nog altijd het schrikbeeld voor iedereen die links én commercieel in de boekenbusiness wil gaan. Van Gennep was in de jaren zeventig het boegbeeld van de linkse boekenwereld. Overal schoten in die tijd 'rode' boekwinkeltjes en uitgeverijtjes uit de grond. Van Gennep werd beroemd met zijn Kritiese Bibliotheek.

Midden jaren tachtig kwam de klad erin. Het was crisis, communisme en anarchisme waren uit de mode. Geplaagd door dalende inkomsten en stijgende huren sloten de meeste winkels hun deuren. De SUN (Sosjialistiese Uitgeverij Nijmegen) nam afscheid van het marxisme, Van Gennep ging over op literatuur en wetenschap. Midden jaren negentig was uiterst links verschrompeld tot een kleine underground cultuur.

Maar het dieptepunt lijkt voorbij, zeggen betrokkenen. Dankzij het antiglobalisme, dankzij 11 september, dankzij de oorlog in Irak. Mensen zoeken boeken om te begrijpen wat er gebeurt.' Het klimaat wordt gunstiger', constateert ook uitgever Chris Ten Kate van Van Gennep. Zelfs zijn bedrijf trekt weer naar links. Onlangs verscheen bij Van Gennep de vertaling van Empire van Michael Hardt en Antonio Negri. Het boek bleek een bestseller, waarvoor zelfs de autonomen de portemonnee trokken. Van Gennep gaat nu proberen de lijn van het engagement 'weer door te trekken', aldus Ten Kate.

Zelfs de underground profiteert hier en daar. Van de rode boekwinkels zijn er nog maar een paar over: Het Fort van Sjakoo in Amsterdam, Rosa in Groningen, Assata in Nijmegen, De Roode Hond in Den Haag en De Rooie Rat in Utrecht. Vooral Het Fort van Sjakoo en De Rooie Rat hebben de afgelopen jaren hun omzet gestaag zien stijgen.

'De laatste vijf jaar met ruim 130 procent, per jaar zo'n 20 tot 25 procent', zegt Joachim Dongus van de Rooie Rat. De winkel is de oudste (uit 1971) en veruit de grootste in zijn soort.

Dongus ziet reden voor 'gematigd optimisme'. Dat komt door de verbouwing van de winkel tot een moderne zaak, maar ook door een groeiende belangstelling. 'We krijgen veel nieuwe klanten van onder de 30. Meisjes van 20 komen vragen naar de biografie van Che Guevara. Je proeft het enthousiasme.'

Er blijkt in Nederland zelfs weer ruimte voor onvervalste anarchistische acties. Stefan, een ex-kraker, runt sinds 1999 zijn eigen uitgeverijtje, De Dolle Hond. Met behulp van een digitale stencilmachine drukt hij 'subversieve en opruiende lectuur' tegen een prijs van doorgaans niet meer dan twee euro.

'Het is allemaal piraterij', geeft hij toe. 'Ik doe niet aan copyrights.' De 'brochures met een nietje erdoor' zet hij af bij de rode boekwinkels. Hij heeft er inmiddels al zo'n vier-tot vijfduizend verkocht. 'Ik heb een hele kleine winstmarge.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden