'De twitterende ambtenaar zit de politicus in de weg'

De overheid wordt steeds transparanter en ambtenaren maken steeds meer gebruik van sociale media. Is het primaat van de politiek nu in het geding?

© THINKSTOCK

Jan Schinkelshoek, voormalig CDA-Kamerlid en lid van de commissie-Wallage, is geen voorstander van een grotere zichtbare rol voor ambtenaren. 'Dat maakt de zaak alleen maar troebel.' Tegelijkertijd wordt de overheid transparanter en maken ook ambtenaren steeds meer gebruik van sociale media. Is het primaat van de politiek in het geding?

Transparantie
Op 10 november spreekt Schinkelshoek op het congres Open en Bloot van de Rijksvoorlichtingsdienst. Tien jaar geleden pleitte de commissie-Wallage voor meer actieve openbaarheid van overheidsinformatie. Sindsdien is de overheid aanzienlijker transparanter geworden, maar niet volgens de toen uitgestippelde lijnen. Schinkelshoek vraagt zich af of de representatieve democratie hier wel mee gediend is.

Transparantie van de overheid leidt tot 'information overload', dus de rol van overheid en politiek is om al die informatie te duiden. Politici moeten zichtbaar en aanspreekbaar zijn en met een goed verhaal komen om duidelijkheid te scheppen in de informatiebrij. Ambtenaren die online deelnemen aan discussies en zichtbaar maken waar ze mee bezig zijn vertroebelen dat beeld alleen maar, zo stelt Schinkelshoek.

Representatieve democratie
Internet heeft zeker gevolgen voor de representatieve democratie, maar is het centraliseren van de communicatie de oplossing voor dat probleem? Ombudsman Alex Brenninkmeijer citeerde onlangs in PM een onderzoek van de Universiteit van Tilburg dat 'ons systeem te sterk is gericht op de representatieve democratie, waardoor burgers weinig concrete kansen hebben om invloed uit te oefenen op beleidskeuzes.'

Al eerder constateerde de Raad voor het Openbaar Bestuur: 'De verticaal georganiseerde politieke instituties moeten nieuwe verbindingen met de burgers aangaan. Die opereren niet langs verticale, maar langs horizontale lijnen. De overgang van een partijendemocratie naar een publieksdemocratie is onontkoombaar.' Politici zijn niet de enigen die de verantwoordelijkheid hebben om die nieuwe verbindingen aan te gaan.

Achterhoedegevecht
Het uitgangspunt van Schinkelshoek is dat de politiek (en als verlengstuk de communicatieafdelingen) nog aan de knoppen zit als het gaat om communicatie en openbaarheid. Echter, de discussie over een transparante overheid gaat al lang niet meer over wat de overheid kiest om openbaar te maken, maar om transparantie als standaard (open overheid, open data). Dit is een achterhoedegevecht.

Ten tweede: De tegenstelling die door Schinkelshoek wordt gesuggereerd, namelijk die tussen politiek primaat en een aanspreekbare ambtenaar, bestaat niet. Het is heel goed mogelijk om ambtenaren hun werk te laten doen in contact of samenspraak met (partijen in) de samenleving en tegelijkertijd het primaat voor politiek relevante uitspraken en beslissingen bij het politiek te laten.

Democratie 2.0?
Communicatie en samenwerking tussen overheid en samenleving (op alle niveaus en bij alle onderwerpen) wordt verfijnder en intensiever. Dat vraagt inderdaad een meer duidende rol van politici, niet om de communicatie in één hand te houden (wat men in de tijd van de commissie-Wallage nog dacht te kunnen), maar om richting te geven aan al die ontwikkelingen en voortdurende contacten.

Het is dus geen discussie over of-of, maar over en-en. De overheid wordt transparanter en ambtenaren zijn steeds meer aanspraakbaar en zichtbaar. Die ontwikkeling is onomkeerbaar. De vraag is hoe we in dat licht het primaat van de politiek en de betrouwbaarheid van de overheid kunnen garanderen. Dat is waar de discussie over moet gaan. Hoe maken we de overheid open en toch helder?
Wat denk jij? Zit de twitterende ambtenaar de politicus in de weg of moet er juist meer contact zijn tussen burgers en ambtenaren?

Davied van Berlo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.