NIEUWSBijstand

De Tweede Kamer wendt de steven: einde boodschappenboete in zicht

De breedgedragen politieke verontwaardiging over het bijstandsregime in de gemeente Wijdemeren (Noord-Holland) lijkt te gaan leiden tot snelle landelijke actie. In navolging van de ChristenUnie hebben ook de regeringspartijen CDA en D66 concrete plannen klaarliggen die een einde moeten maken aan de verplichte boete voor bijstandsontvangers die niet volledig aan de informatieplicht hebben voldaan. Oppositiepartijen PvdA, SP en GroenLinks leveren de benodigde meerderheid in de Kamer.

Beeld Getty

De ChristenUnie was er vrijdag als eerste bij met de presentatie van een initiatiefwet. ‘We gaan regelen dat gemeenten niet meer wettelijk verplicht zijn om een boete op te leggen en bijstandsgeld terug te vorderen’, aldus Tweede Kamerlid Eppo Bruins. ‘Het kán wel, in geval van fraude, maar het móet niet. Gemeenten krijgen de ruimte om daar een afweging in te maken, met oog voor de specifieke situatie. Met oog voor de menselijke maat. Met barmhartigheid.’

Wetsvoorstel

Daarmee hoopt Bruins het ijzer te smeden nu het heet is. Zijn wetsvoorstel is een directe reactie op de zaak in Wijdemeren die onlangs tot veel politieke reacties leidde. Een inwoner met bijstandsuitkering stapte naar de rechter, omdat de gemeente vindt dat ze ruim 7.000 euro moet terugbetalen aan boodschappen die haar moeder al jarenlang structureel voor haar doet. Het gaat om basale inkopen zoals wc-papier, brood, sla, vlees, koffie en eieren. De vrouw verloor het proces en moet de boete betalen. Dat geld heeft ze niet.

Dat leidde tot algemene verbazing in de Tweede Kamer, van links tot rechts. Maar ook tot de beteuterde vaststelling dat de Kamer het zelf zo heeft geregeld. Gemeenten moeten hun bijstandsregels baseren op de Participatiewet en de Fraudewet uit 2012. Daarin is een strenge informatieplicht voor bijstandsgerechtigden geregeld: wie niet alle inkomsten doorgeeft, riskeert forse sancties. VVD, CDA, PVV, GroenLinks, D66 én de ChristenUnie gaven destijds hun goedkeuring aan die regels.

Te hardvochtig

Maar de politieke wind is inmiddels scherp gedraaid. Na jaren waarin fraudebestrijding en handhaving voorop stonden in de sociale zekerheid, wil het overgrote deel van de Kamer nu meer ruimte voor maatwerk, meer oog voor de omstandigheden en voor barmhartigheid. ‘De Participatiewet pakt te vaak hardvochtig uit voor mensen in schrijnende situaties. Het systeem wint het van de menselijkheid, waar juist de mens centraal zou moeten staan’, aldus Bruins.

Hij kreeg vrijdag onmiddellijk bijval van coalitiepartners CDA en D66 en van de linkse oppositiepartijen. Sommige hebben hun eigen voorstellen, maar die komen op hetzelfde neer: een wetswijziging moet meer ruimte scheppen voor het helpen van mensen in de bijstand door vrienden, vrijwilligers of familie. Gemeenten worden niet meer verplicht een boete op te leggen of geld terug te eisen. Ze mogen elk geval afzonderlijk beoordelen en vanwege de omstandigheden afwijken van de terugvorderingsplicht.

Alle betrokken partijen willen dat liefst nog regelen voor de verkiezingen. Dat betekent dat ze grote haast hebben. Op 12 februari begint het verkiezingsreces in de Tweede Kamer, dat duurt tot na de verkiezingen van 17 maart als de een nieuwgekozen Tweede Kamer aantreedt.

Lees ook:

Het recht op bijstand is al 56 jaar een balanceeract tussen solidariteit en fraudevermoedens. Maatwerk zal hier weinig aan veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden