Analyse

De Tweede Kamer eist opheldering over de problemen op het spoor

De computerstoring die het treinverkeer rond Utrecht maandag platlegde, was de opmaat tot de jaarlijkse rituele dans tussen politiek Den Haag en de directies van de NS en ProRail. De Tweede Kamer roept de spoorbedrijven ter verantwoording en de spoorbazen beloven beterschap. Onderwijl gaan beide partijen ingrijpende maatregelen om de problemen te verhelpen angstvallig uit de weg.

Beeld ANP

De Tweede Kamer vraagt zich ook nu weer af of de NS en ProRail wel berekend zijn op hun taak. Het antwoord op deze vraag werd vorig jaar al gegeven, toen een geheim memo van topadviseur Jaap Bierman uitlekte. Volgens Bierman zijn de spoorbedrijven bij gebrek aan een eenduidige visie afzonderlijk nooit in staat de structurele problemen op het spoor effectief het hoofd te bieden. Als de Tweede Kamer de problemen op het spoor echt wil oplossen, aldus de adviseur, moet ze de NS en ProRail weer samenvoegen.

Een meerderheid van de Tweede Kamer wilde destijds om politieke redenen niet aan de adviezen van Bierman. Opmerkelijk, want niemand had op dat moment een beter inzicht in de machinekamer van het spoor dan de voormalig topbestuurder van Shell. In opdracht van de NS en ProRail zocht de VVD'er een jaar lang naar de definitieve oplossing voor de spoorproblemen. Het ministerie had de bedrijven om een dergelijk onderzoek gevraagd. De spoorbedrijven betaalden ieder de helft van het salaris van Bierman en op zijn visitekaartje prijkten de namen van beide spoorbedrijven.

Na een jaar onderzoek was er volgens Bierman maar één conclusie mogelijk. De strikte scheiding tussen spoorvervoer (de NS) en spoorbeheer (ProRail) staat de oplossingen voor de structurele problemen op het spoor in de weg. ProRail en de NS leveren samen een product, maar houden er elk een eigen visie op het spoor op na. Blunders bij ProRail hebben rechtstreeks gevolgen voor de bedrijfsvoering van de NS, en andersom.

Binnenskamers

Toenmalig ProRaildirecteur Marion Gout poogde het advies van Bierman binnenskamers te houden. Voor Gout was een fusie met de veel grotere NS onbespreekbaar. Het advies lekte via de Volkskrant alsnog uit, maar werd om politieke redenen genegeerd door staatssecretaris Mansveld. Coalitiepartner VVD wilde het idee van marktwerking op het spoor in stand houden. De tucht van de markt zou de NS scherp houden.

Van de gewenste marktwerking is echter nauwelijks sprake. Formeel kan de NS de concessie verliezen als de klanttevredenheidsscores van het bedrijf in 2019 tegenvallen. In de huidige constellatie kan de NS zich altijd verschuilen achter vermeende wanprestaties van ProRail. De storing van maandag is bijvoorbeeld volledig toe te schrijven aan falende computersystemen van ProRail, terwijl veel reizigers de NS er een lager rapportcijfer om zullen geven.

Bij sneeuwproblemen is het voor een buitenstaander überhaupt onmogelijk om onderscheid te maken tussen de prestaties van de NS en ProRail. Op zaterdag 24 januari werd het treinverkeer grotendeels ontregeld door ijzel op de bovenleiding van ProRail. Maar de NS had de problemen ook zelf kunnen voorkomen, als het 's nachts extra treinen had ingezet om de ijsafzetting op de infrastructuur tegen te gaan. Wie is dan verantwoordelijk?

Voormalig ProRaildirecteur Marion Gout. Beeld ANP

Opheldering

De Tweede Kamer eist wederom opheldering van de NS en ProRail, maar verzuimde vorig jaar op te treden toen het onwelgevallige antwoorden kreeg op de vraag hoe de problemen op het spoor moeten worden opgelost. Bierman werd gedwongen om zijn werkelijke bevindingen buiten zijn rapport te houden. De NS en ProRail brengen nu de adviezen uit het afgezwakte, politiek geaccepteerde rapport in de weerbarstige praktijk.

De strenge toon waarop de Tweede Kamer en de staatssecretaris de NS en ProRail nu toespreken zal dan ook weinig uithalen zolang politieke dogma's de boventoon voeren bij de zoektocht naar een duurzame oplossing voor de problemen op het spoor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden