De tweede correctie tombola

Het correctiesysteem van de eindexamens is niet meer houdbaar. Het bevat te veel persverse prikkels voor docenten.

Deze week kunnen de schooltassen aan de vlaggenstokken. Leerlingen van vmbo, havo en vwo weten vandaag en morgen of ze geslaagd zijn. Hoewel de meeste van hen wel wisten dat ze zouden slagen, wordt het verlossende telefoontje toch met gejuich begroet. Voor de leerlingen die echt op de wip zitten, is het nagelbijten geblazen. Hun lot ligt letterlijk in de handen van de correctoren en van organisaties als het CvE (College van Examens, de toezichthouder) en het Cito.

Wanneer ik het heb over ‘het lot’, dan bedoel ik ook precies een kans in een loterij. Voor de marginale leerling is slagen of zakken namelijk een tombola, waarvan de uitkomst niet van te voren vaststaat.

Ik heb zelf de afgelopen weken in het correctiecircus gezeten. Eerst zo goed mogelijk het eigen werk nakijken en daarna de tweede correctie. Ik weet niet of het aan mij ligt, maar het lijkt erop dat de eerste correctie steeds slechter gebeurt. Mijn gesprekken met mijn tweede correctoren waren prettig en kort. Ik heb zelf echter voor het derde jaar op rij lange uren durende telefoongesprekken moeten voeren met de eerste correctoren.

Dit jaar moest ik er gemiddeld een zesde van puntenaantal afhalen. In feite heb ik het werk van de eerste corrector in zijn geheel moeten overdoen. Dat was vorige jaren ook het geval, maar zo bont als ik het dit jaar aantrof, zag ik het nog nooit. De docent die ik nakijk was overigens een ervaren rot in het vak. Hij kan wel goed nakijken. Hij heeft het alleen niet gedaan.

Wijsheid
De vraag is: waarom niet. In de personeelskamer op mijn school was het geklaag bij andere vakken ook niet van de lucht. Hele stapels eindexamens zijn zo weer teruggestuurd naar de eerste correctie. ‘Kijk maar opnieuw na, ik ga jouw werk niet doen’, is daarbij de boodschap.

Voor het falen van eerste correctoren zijn een paar verklaringen mogelijk. Wanneer het Cito een slecht examen maakt, dan kijken docenten ook slecht na, is een wijsheid in het onderwijs.

Hoe meer ruimte er is voor interpretatie, hoe meer docenten gaan marchanderen met de antwoorden. Over mijn twee ervaringen met Cito-eindexamens dit jaar, ben ik buitengewoon ontevreden. Het vwo-examen voor economie in het vernieuwde programma was gewoon slecht. Het havo-examen voor hetzelfde programma, was veel beter, maar ook hier stond het antwoordenmodel vol met teksten die leerlingen nooit kunnen verzinnen. De scores zullen bij beide examens laag uitvallen, wanneer er niet een enorme correctieterm uit de hoge hoed rolt.

Tranen

Het zou kunnen dat het Cito over de hele breedte niet goed functioneert. Het recordaantal klachten over de eindexamens dit jaar zou hiervan een indicatie kunnen zijn. Maar dit kan ik niet goed beoordelen. Wanneer er deze week flinke correctietermen worden gepubliceerd, dan is dit ook een teken dat Cito en CvE hun werk niet goed hebben gedaan. Over een tombola gesproken. Het echte spannende moment deze week is natuurlijk het bekend maken van de magische ‘N-term’. Uit een ondoorgrondelijk proces rolt een correctieterm die alle fouten toedekt, waardoor de gemiddelden toch acceptabel ogen.

Hiernaast is ook het correctiesysteem niet meer houdbaar. Er zitten te veel persverse prikkels in die docenten verleiden om hun leerlingen vooral veel punten cadeau te doen. Allereerst is de karige vergoeding voor de tweede correctie. Docenten krijgen maximaal 39 euro voor het correctiewerk. Ik heb dit jaar 36 vwo- en 26 havo-examens nagekeken voor de tweede keer. Per examens is dit 63 cent. Wanneer ik het loon per uur uitreken, dan schieten de tranen in mijn ogen.

Veel docenten doen voor dit karige loon geen moeite. Ze openen de envelop. Halen er twee examens uit. Zijn deze een beetje in orde, dan gaat de hele envelop met een akkoord retour. In een paar minuten is 39 euro snel verdiend. Docenten die de eerste correctie uitvoeren kunnen gokken op een ‘luie tweede corrector’ en een mooie score voor hun leerlingen binnen harken.

In het huidige systeem bouwen docenten ook helemaal geen reputatie op. Geen goede naam. En ook geen slechte. Op het officiële formulier moet de eerste corrector zijn scores invullen. Vervolgens doet de tweede corrector dit in de volgende kolom. In de 3e kolom komt de eindscore.

In theorie.

Want de eerste twee kolommen worden door niemand gebruikt. Alleen de 3e wordt gevuld, nadat de eerste en tweede corrector het met elkaar eens zijn geworden. Dat ik bijna 16 procent van de cijfers van mijn collega heb afgehaald, wordt dus nergens geregistreerd. Volgend jaar kan deze collega er weer net zo’n potje van maken.

Het verschil tussen de schoolexamens en het centraal examen is een belangrijke variabele voor de Onderwijsinspectie. Mijn school is zich, evenals de andere scholen, zeer bewust van dit verschil. Wanneer een docent merkt dat zijn leerlingen slecht presteren, waardoor hij een probleem zou krijgen, zegt het duiveltje op zijn schouder dat hij vooral soepel moet zijn. De soepele docent kan overigens ook een liefdevolle docent zijn, maar dit terzijde. Elke docent wil tenslotte dat zijn leerlingen slagen en succesvol zijn.

Oplossing
Met zo veel problemen dringt de vraag naar oplossingen zich op. Deze is er en hij is heel simpel. Ik heb het al vaker betoogd. Draai de volgorde van de eerste correctie en de tweede correctie om. Laat vreemde ogen als eerste kijken naar het examen. Dan kan de thuisfluiter daarna proberen om zijn leerlingen te bevoordelen, maar dan moet hij met argumenten komen. De kans dat werk echt goed wordt nagekeken wordt groter. Het tombolagehalte van de examens zal afnemen. Daar profiteert iedereen van.

De eindexamenfeesten deze week zullen er niet minder leuk door worden. Mijn, en alle andere, geslaagde examenleerlingen hebben hun diploma verdiend. Gefeliciteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden