AnalyseCoronavirus

De tweede coronagolf: alwéér is het tempo onheilspellend

Jaap van Dissel, directeur RIVM na afloop van een technische briefing in de Tweede Kamer over het coronavirus.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De coronapandemie trekt veel eerder aan dan verwacht. De GGD’s kunnen het tempo amper bijbenen en moeten prioriteiten stellen. ‘Dit gaat sneller dan ons snelste opschalingsplan.’ De noodklok is geluid, de tweede coronagolf ontrolt zich.

In Florida en Frankrijk gebeurde het al, en bij ons gebeurt het nu ook. Precies zoals epidemiologen voorspelden, begint de opleving van het coronavirus onder twintigers door te sijpelen naar de oudere bevolkingsgroepen. Daarmee zit Nederland op een ‘kantelpunt’ in de crisis, in woorden van RIVM-hoofdwetenschapper Jaap van Dissel.

Zo duikt het virus de laatste tijd juist bij ouderen steeds meer op. In de teststraat is inmiddels haast 10 procent van de nieuw geïnfecteerden ouder dan 65 jaar. En in de woonzorgcentra en verpleeghuizen steekt het virus vaker de kop op: zo’n tien keer per dag, volgens cijfers die Van Dissel dinsdag had meegenomen naar een technische bijpraatsessie voor Kamerleden.

Voor het eerst in maanden zagen die Kamerleden ook weer onheilspellende prognoses op het scherm, met lijntjes die aan het uiteinde omhoog wippen, als de punt van een ski. Ziedaar de kant die het lijkt op te gaan met de ziekenhuisopnames en de ic-opnames, zei Van Dissel erbij. ‘Het probleem is dat het een exponentiële toename is.’ Bij zo’n toename gaat de stijging niet in een constant tempo, maar steeds sneller, tot het einde zoek is.

Niet bij te benen

‘Het virus schaalt sneller op dan ons snelste opschalingsplan’, constateerde ook GGD-directeur Sjaak de Gouw, die een spreekbeurt hield na Van Dissel. Want nu het virus de weg omhoog weer heeft gevonden, kunnen de GGD’s het niet meer bijbenen. In zes regio’s heeft men het bron- en contactonderzoek, nodig om virusbrandhaarden te achterhalen, inmiddels ingeperkt. Er is tekort aan menskracht, maar vooral ook aan opleidingsplekken voor nieuwe medewerkers en aan medische leidinggevenden, aldus de immer stoïcijnse GGD-baas. ‘Je merkt dat de rek eruit is. Zelfs bij onze artsen, die toch gewend zijn aan onregelmatige diensten.’

En dus staan we aan de vooravond van een tweede coronagolf. De afgelopen zeven dagen telde het RIVM 13.471 nieuwe besmettingen, een sprong van ruim 5.000 omhoog ten opzichte van de 8.265 gevallen een week geleden. 33 patiënten overleden, terwijl dat er vorige week nog 14 waren. Het aantal ziekenhuisopnames nam toe van 144 naar 350, het aantal ic-opnames verdubbelde van 27 naar 53. Hoewel er momenteel nog ‘maar’ 85 covidpatiënten op de ic liggen − op het dieptepunt van de crisis in april waren het er 1.315 − moeten er in Nederland momenteel zo’n 100 duizend besmettelijke dragers van het virus rondlopen, blijkt uit de RIVM-berekeningen. Dat is ongeveer een derde van het totaal aantal besmette personen in ons land toen de uitbraak op zijn hevigst was.

Lichtpuntjes

Er zijn ook lichtpuntjes. Zo liggen patiënten gemiddeld een week korter op de ic, en hebben ongeveer een miljoen Nederlanders al een infectie achter de rug: het is te hopen dat hen dat enige bescherming oplevert. Plus dat ouderen zich bewuster zijn van de gevaren, aldus Van Dissel. ‘Dat kan ertoe hebben geleid dat ze zich beter beschermen.’

Maar hoewel het aantal besmettingen bij ouderen een tijdje laag was, begint daar nu dus verandering in te komen. Trek de huidige trends door, en het aantal ic-patiënten kan de komende maand verdrievoudigen tot 250, en het aantal bezette ziekenhuisbedden verviervoudigen tot 1.500, volgens de prognoses die Van Dissel had meegebracht.

‘Ondoenlijk’, om zo’n ruk omhoog bij te benen, vindt ook De Gouw. Momenteel zijn de GGD’s berekend op zo’n 1.500 bron- en contactonderzoeken per dag; in werkelijkheid loopt het aantal aanvragen richting de 2.000. ‘We zien dat de kloof tussen wat we kunnen doen en wat we verwachten gigantisch wordt’, aldus De Gouw.

Pijnlijk, want bron- en contactonderzoek is nu net nodig om te achterhalen waar besmette mensen het virus hebben opgelopen, zodat men nauwe contacten kan waarschuwen en eventuele besmettingshaarden kan uitdoven. Maar in een kwart van de GGD-regio’s stelt men intussen noodgedwongen prioriteiten. Besmettingen bij onder meer leraren, zorgmedewerkers en kwetsbare ouderen pluist men nog wel uit, maar andere geïnfecteerden moeten zelf maar de mensen met wie ze nauw contact hebben gehad op de hoogte stellen.

Heel Europa

Diepe oorzaak van alle problemen is dat de pandemie veel sneller aantrekt dan verwacht, overigens niet alleen in Nederland, maar in haast heel Europa. Ook in onder meer Spanje, Frankrijk, Tsjechië, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk is het virus weer opgelaaid.

‘Ik denk dat als er één maatregel nu van belang is om het virus er weer onder te krijgen, het de communicatie over de basisregels is, zoals afstand houden en drukte vermijden’, aldus Van Dissel. Uit gegevens van de gsm-zendmasten blijkt bijvoorbeeld dat veel mensen weer naar het werk gaan: thuiswerken doet nog maar een kwart. Het openbaar vervoer, in maart nog uitgestorven, is weer voor 80 procent bezet, en buitenshuis vertoeven we weer net zo vaak als in januari .

Of de net aangescherpte horeca- en groepsregels in de grote steden het tij nog kunnen keren? Dat ligt ‘ingewikkeld’, aldus Van Dissel. ‘Het is nu in elk geval duidelijk aan het oplopen. En dat is natuurlijk ongewenst.’

Meer grafieken
De belangrijkste grafieken en kaarten over de uitbraak van het coronavirus in Nederland.

Een reis aan het plannen? Dit is de situatie in de landen waar u heen mag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden