De twee Jordi's: Catalaanse martelaren die van het toneel verdwenen

Ze worden gezien als martelaren voor een onafhankelijk Catalonië: Jordi Sànchez en Jordi Cuixart, de leiders van de twee grote Catalaanse onafhankelijkheidsbewegingen, sinds maandag opgesloten in de cel.

Jordi Sànchez en Jordi Cuixart, de leiders van de twee grote Catalaanse onafhankelijkheidsbewegingen. Beeld anp

De Catalaanse premier Puigdemont noemde hen onmiddellijk 'politieke gevangenen'. De Catalanen vóór de onafhankelijkheid schreeuwden hem dat na, bij protesten op straat en op sociale media.

De arrestatie van twee Jordi's toont volgens veel Catalanen aan hoe repressief en ondemocratisch de Spaanse staat is: eerst werd het referendum met wapenstok en rubberkogels tegengewerkt, nu zitten twee mannen die steevast oproepen tot vreedzaam protest achter de tralies. Zelfs binnen het kabinet van Puigdemont werd aangedrongen op te houden met de pogingen tot dialoog met zo'n tegenstander.

De misdaad van de twee Jordi's is dat ze hebben opgeroepen tot protesten op de dag, nog voor het referendum, dat elf hoge ambtenaren werden opgepakt. Op die dag ging de Guardia Civil (de Spaanse politie) in het Catalaanse departement van Economie op zoek naar aanwijzingen voor het als illegaal bestempelde referendum. Voor de deur ging het er wild aan toe. Gerechtelijk onderzoekers moesten via het dak naar het aanpalende theater klimmen, om tussen de theatergangers ongezien naar huis te kunnen gaan. De Guardia Civil durfde het pand zelfs niet te verlaten toen ze klaar was. Drie politiewagens werden kort en klein geslagen.

Opruiing

De twee protestleiders hebben zich volgens de rechter schuldig hebben gemaakt aan opruiing, een delict waarop in Spanje maximaal 15 jaar celstraf staat. Om recidive te voorkomen zijn ze nu preventief vastgezet.

Het gewicht van deze twee mannen in het Catalaanse onafhankelijkheidsproces is nauwelijks te onderschatten. Cuixart en Sànchez staan aan het hoofd van twee smaakmakers van het Catalaanse onafhankelijkheidsproces: Òmnium Cultural en de Nationale Assemblee van Catalonië (ANC). De eerste is ouder en geciviliseerder, de laatste jonger en opstandiger. De een vertegenwoordigt de bourgeoisie, de ander de straat. Samen brengen ze, jaar na jaar, miljoenen mensen op de been voor de onafhankelijkheid.

In 2015 kwamen hun levenslopen samen: vlak na elkaar namen ze het bestuur van hun beweging op zich. Toch is hun voorgeschiedenis heel verschillend.

'Libertat Jordis', eist het volk in de straten van Barcelona. Beeld anp

Activist van jongs af aan

Jordi Sànchez (53) komt uit de Barcelonese wijk Gracia, uit een familie die graag de Catalaanse volksdans sardana danst. Hij is al in zijn jonge jaren activist. Op het moment dat Spanje net de overgang naar de democratie had beleefd, in de jaren tachtig, sluit hij zich aan bij de club 'Roep om Solidariteit ter Verdediging van de Catalaanse Taal, Cultuur en Natie'. Sànchez en zijn vrienden worden bekend door de roof van de Spaanse vlag van het gebouw van het deelstaat, door in de stations Spaanse opschriften te verwisselen door Catalaanse en door rode telefooncellen van Telefonica zwart te verven, ook vanwege de louter Spaanse opschriften.

'De Roep was mijn grote leerschool voor politiek activisme', zei Sànchez onlangs in een interview met de krant El Punt Avui. Hij komt in die tijd ook op voor gevangenen van Terra Lliure, een organisatie die terroristische aanslagen pleegt met als doel een onafhankelijk Catalonië. Later gaat hij werken voor de ombudsman van Catalonië.

Jordi Cuixart (42) komt uit een arbeidersgezin - moeder slagerijmedewerker, vader fabrieksarbeider - uit het volkse Santa Perpètua de Mogoda. Hij is een schoolverlater die op zijn 29e zijn eigen bedrijf begint en inmiddels 7 miljoen euro per jaar omzet.

Cuixart herkent zich in de oprichters van Òmnium: vijf succesvolle zakenlieden in het Barcelona van de jaren zestig. De een bedacht een beroemde aftershave, een ander drukte geld, weer een ander maakte bouillonblokjes. Cuixart, op zijn beurt, legt zich toe op machines in verpakkingsmaterialen.

De vijf grondleggers van Òmnium wilden de Catalaanse taal en cultuur promoten ten tijde van de dictatuur van Franco. Cuixart ontdekt bij een bezoek aan de boekwinkel van zijn oom het tijdschrift El Temps, dat de pancatalanistische gedachte verspreidt. Hij is al snel gewonnen, en wordt zodra hij geld heeft lid van Òmnium.

Jordi Cuixart. Beeld anp

Grote aanjagers

ANC en Òmnium zijn de grote aanjagers van de massademonstraties voor een onafhankelijk Catalonië, ieder jaar tijdens de Diada (de nationale feestdag). Maar net zo goed van de politieke achterkamers als van de straat. Ze bemiddelden tussen de, onderling zeer verschillende, politieke partijen die met veel moeite een coalitie voor de onafhankelijkheid vormden onder leiding van Carles Puigdemont. Nog steeds behoren Sànchez en Cuixart tot de vertrouwelingen van de Catalaanse premier. Ook veelzeggend: de vorige ANC-leider, Carme Forcadell, is nu de voorzitter van het Catalaans parlement.

Nu zijn twee sleutelfiguren dus verdwenen van het Catalaanse toneel. Beide opruiers hadden met voorbedachten rade een videoboodschap opgenomen.

'We moeten doorgaan met de permanente mobilisatie, altijd met die houding die ons zo sterk heeft gemaakt: eenheid, beschaafdheid en vertrouwen in onszelf', waren de afscheidswoorden van Sànchez. 'Ze kunnen ons niet buigen als wij sterk blijven.'

En Cuixart: 'Ik wil jullie zeggen dat het van groter belang is dan ooit dat we sereen blijven en ons bewust zijn van het historische moment dat we beleven.' Hij riep in herinnering dat Òmnium in de Franco-tijd al eens was verboden. 'Als het nodig is, zullen we weer werken vanuit de clandestiniteit, ten diepste overtuigd van onze vreedzame en democratische wortels.'

Carme Forcadell. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden