'De Tunesische democratie is nog een baby'

Wie woensdagmiddag naar Tunesië belt, hoort het afgrijzen aan de lijn. Op de achtergrond galmt overal het tv-journaal, gesprekken worden onderbroken voor binnenkomend nieuws, of voor oplopende emoties. De Tunesiërs zijn in shock na de aanval op het Bardo Museum. Ging het de laatste tijd na een lange politieke impasse net de goede kant op, krijgt het land een nieuwe klap.

Militair personeel neemt positie in tijdens een operatie tegen de schutters die op meerdere toeristen schoten bij het Bardo museum in Tunis, Tunesië Beeld null
Militair personeel neemt positie in tijdens een operatie tegen de schutters die op meerdere toeristen schoten bij het Bardo museum in Tunis, Tunesië

'De Tunesische democratie is nog een baby', zegt Karima Dirèche, directeur van het Institut de Recherche sur le Maghreb Contemporain in Tunis. 'Die baby moeten we beschermen tot ze volwassen is.' Dirèche, zelf een Algerijnse, staat de media woensdag zelf te woord. Haar Tunesische onderzoekers zijn 'getraumatiseerd', zegt ze. Ze vrezen voor het fragiele democratiseringsproces.

Tunesië, het kleinste land van Noord-Afrika, zette in 2011 de Arabische Lente in gang door als eerste van een hele reeks landen zijn dictator te verdrijven. Maar terwijl de andere Arabische landen na hun revoluties in repressie en burgeroorlog vervielen, wist Tunesië als enige een democratie te vestigen. Het land wordt geroemd als 'de laatste bloem van de Arabische Lente'.

De aanval op het beroemde Bardo Museum, de toeristische topattractie van Tunis, is duidelijk bedoeld om die prille democratie te destabiliseren. Minder toerisme betekent meer economische problemen, en dus meer politieke instabiliteit en onzekerheid. Een prima voedingsbodem om jongeren voor de jihad te rekruteren. Met 3.000 jongeren die in Syrië of Irak meevechten, is Tunesië al hoofdleverancier.

Stabiliteit

Maar zo makkelijk laat 'de laatste bloem van de Arabische Lente' zich niet knakken, zegt Amna Guellali, hoofd in Tunis van Human Rights Watch. Na een lange periode van onzekerheid is de Tunesische politiek de afgelopen maanden net gestabiliseerd. Er is een nieuwe, vooruitstrevende grondwet goedgekeurd, er zijn in alle kalmte verkiezingen gehouden, en is er een nieuwe regering gevormd, waarin seculiere en religieuze partijen in een brede coalitie samen regeren.

Bij de vorige aanvallen van jihadi's, die vooral plaatsvonden in de bergen aan de grens met Algerije, wezen de seculiere partijen altijd met beschuldigende vinger naar de islamistische partij Ennahda, die te laks zou optreden tegen radicalisme. 'Maar nu is er een brede coalitieregering, en is het politieke landschap veel stabieler', zegt Guellali. 'De democratie komt niet in gevaar door deze aanslag. In Frankrijk is de democratie toch ook niet verdwenen na de aanslag op Charlie Hebdo?'

Economie

Wat wel in gevaar komt, is de Tunesische economie, die voor een aanzienlijk deel op het toerisme steunt. Na het - al bij al beperkte - revolutionaire geweld in 2011 is het aantal toeristen gedaald van 7 naar 6 miljoen per jaar, en dat is nog steeds niet goedgemaakt. Op het toeristische schiereiland Djerba sluiten ieder jaar tientallen hotels de deuren, duizenden Tunesiërs werkloos achterlatend.

De Tunesiërs in de toeristische industrie herinneren zich maar al te goed de aanslag op een synagoge op Djerba in 2002, waarbij 21 doden vielen, onder wie 16 toeristen. Na de aanslag, die later door Al Qaida werd opgeëist, daalde het aantal buitenlandse toeristen met een kwart. Met 17 toeristen onder de dodelijke slachtoffers van de aanval op het Bardo Museum kondigt de zomer van 2015 zich als een rampseizoen aan.

En meer economische problemen, dat kan de prille Tunesische democratie wel degelijk destabiliseren. Veel jongeren die in 2011 op straat kwamen voor een democratisch bewind, zijn nu gefrustreerd - en sommigen geradicaliseerd - door het uitblijven van economische veranderingen. Als de regering niet ingrijpt, dreigt een vicieuze cirkel van economische achteruitgang en verdere radicalisering.

'We hebben ons de afgelopen vier jaar goed gered, maar het was telkens op het nippertje', zegt Karima Dirèche. 'De nieuwe regering, de nieuwe grondwet: dat is telkens maar op het laatste moment gelukt. De Tunesische democratie is nog steeds een kwetsbare baby in een couveuse. Elke tegenslag kan het democratiseringsproces in gevaar brengen.'

Toeristen rijden op quads op het eiland Djerba in Tunesië. Beeld null
Toeristen rijden op quads op het eiland Djerba in Tunesië.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden