De Trumpistische leugen is de basis van een ideologie

Waar is de ideologie op gebaseerd, en wie zijn de vertolkers?

In het kamp-Trump lijkt liegen de norm. Dat gaat verder dan de reguliere politieke spin: de trumpistische leugen is strategischer, de basis van een ideologie. Waar is die ideologie op gebaseerd en wie zijn de vertolkers?

Stephen Bannon, de chefstrateeg in het Witte Huis en belangrijkste inspirator van het nieuwe regime onder Donald Trump. Beeld EPA

Er is een bloedbad geweest in Bowling Green, Kentucky. De media zeggen niets over dat soort aanslagen. Het aantal moorden in de Verenigde Staten is in 47 jaar niet zo hoog geweest. Er zijn drie tot vijf miljoen illegale stemmen uitgebracht. De nieuwe immigratieban loopt vlotjes, er hebben maar 109 mensen last van. En wat zeggen we tegen de familieleden van terreurslachtoffers in plaatsen als Atlanta, San Bernardino, Boston, als er weer een terrorist het land binnenkomt?

Het zijn maar vijf van de onwaarheden van president Trump en zijn ondergeschikten de afgelopen week. Sinds de inauguratie drie weken geleden presenteren de president en zijn entourage alternatieve werkelijkheden die veel bestaande werkelijkheden in twijfel trekken. Veel claims gaan gepaard met grove verdachtmakingen naar de brengers van de oude waarheden: journalisten zijn 'totaal oneerlijk', wetenschappers zijn 'partijdig', rechters hebben de wet niet begrepen. Het Witte Huis is een spiegelpaleis geworden.

Voor de duidelijkheid: er is nooit een bloedbad geweest in Bowling Green, Kentucky. Het aantal moorden is veel lager dan 47 jaar geleden. Er is geen enkele aanwijzing dat er illegale stemmen zijn uitgebracht. Er zijn tienduizenden mensen die last hebben van de immigratieban. Er is al twintig jaar geen aanslag gepleegd in Atlanta (de laatste keer door een rechts-extremist tijdens de Olympische spelen).

Donald Trump en Stephen Bannon. Beeld afp

Goed, de verkondigers van de onwaarheden halen soms bakzeil. Trump-adviseur KellyAnne Conway bood op CNN excuses aan voor de Bowling Green-misser, en zei dat ze had bedoeld dat daar een aanslag was beráámd waarover de media niet hadden bericht (er is wel over bericht). Trump zei in een interview op Fox News dat we zijn opmerkingen over illegale stemmers moeten 'vergeten'. En Trump-woordvoerder Sean Spicer zei dat hij Orlando had bedoeld, niet Atlanta.

Maar de alternatieve feiten hadden hun werk gedaan. Zo baseert de helft van de Amerikanen die het inreisverbod van vluchtelingen en moslim een goed idee vinden, dat deels op de niet-gebeurde gebeurtenissen in Bowling Green, bleek uit onderzoek deze week.

Waren het leugens? Waren het vergissingen? Waar komt die kennelijke achteloosheid vandaan?

Revolutie

Daarachter schuilt meer dan alleen maar spin, het draaien en kantelen van de feiten waar elke politieke stroming zich aan bezondigt. De trumpistische leugen lijkt strategischer, de basis van een ideologie: wie zich verzet tegen het establishment verzet zich ook tegen alles wat dat establishment gelooft. Zelfs als daar andere feiten voor nodig zijn.

Stephen Bannon, de chefstrateeg in het Witte Huis en belangrijkste inspirator van het nieuwe regime, speelt hierbij een belangrijke rol. Bannon gelooft dat Amerika aan de vooravond staat van een revolutie, 'de vierde omwenteling', zoals hij die voorspelt in zijn documentaire Generatie Nul uit 2015. De term is de titel van een boek van William Strauss en Neil Howe, dat beschrijft hoe de geschiedenis zich voltrekt in cycli van tachtig tot honderd jaar. In Amerika eindigden de voorgaande perioden steeds met strijd: de onafhankelijkheidsoorlog, de burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog. Stephen Bannon verwacht nu een nieuwe mondiale strijd van de 'joods-christelijke' wereld tegen het 'islamitische fascisme', zo zei hij tijdens een presentatie in 2014 tegen een groep katholieke conservatieven in het Vaticaan.

Bannons theorieën worden geschraagd door een nieuwe klasse reactionaire intellectuelen, zo beschreef website Politico deze week. De meesten zitten niet op de universiteiten (dat zijn verdachte progressieve bolwerken) en ook niet bij de klassieke denktanks in Washington (ook onderdeel van het establishment), maar zijn schrijvers en bloggers met een financiële of technologische achtergrond, afkomstig van Wall Street of uit Silicon Valley. Het zijn, in zekere zin, zelfgeradicaliseerde boekenlezers, net als Bannon, die ongehinderd door filosofische en politicologische tradities hun eigen lijnen door de geschiedenis trekken.

Chaos

Een van hen is de van oorsprong Libanees-christelijke auteur Nassim Taleb, die in zijn boek Antifragile (Onbreekbaar) het heil van de chaos, de willekeur en de fouten bezingt. Dat is een vruchtbaarder en robuustere voedingsbodem dan stabiliteit, zo stelt hij in zijn boek, dat door Bannon is verspreid in het Witte Huis. De huidige inwoners van het Witte Huis zien er in zijn ogen uit als de 'verpersoonlijking van het onbreekbare volk', zei Taleb deze week tegen Politico.

In die chaos is de leugen voor sommigen een essentieel element. 'Op heel veel manieren kan nonsens een effectievere manier zijn om je aanhangers te organiseren dan de waarheid', schrijft Curtis Yarvin, een computerprogrammeur uit Californië, in 2008 op zijn blog, in een uitgebreid artikel over staatsinrichting. 'Iedereen kan in de waarheid geloven. In nonsens geloven is een onvervalsbaar bewijs van loyaliteit. Het dient als een politiek uniform. En als je een uniform hebt, heb je een leger.'

Libanees-christelijke auteur Nassim Taleb, die in zijn boek Antifragile (Onbreekbaar) het heil van de chaos, de willekeur en de fouten bezingt. Beeld Bloomberg via Getty Images

Hij voegt daaraan toe dat dit geldt voor alle facties die in een land naar de macht streven, en zeker ook voor de progressieve kaste die de waarheid op dat moment beheerst: de professoren en journalisten, die hij 'De Kathedraal' noemt, die elkaar voortdurend zouden napraten.

De leugen als uniform is een interessante hypothese voor het hardnekkige liegen van Trump en zijn entourage: zie John Kelly, de minister van Binnenlandse Veiligheid, die vorige week met het hoofd omlaag mompelend alles ontkende wat er zich in de chaotische dagen na de afkondiging van het inreisverbod op de Amerikaanse vliegvelden afspeelde. 'Nee hoor, dat zouden we nooit doen', zei hij toen hem werd gevraagd of reizigers hun visum hebben moeten laten doorkrassen (dat is wel gebeurd). Loyaliteit bewezen.

Yarvin, die zich bedient van het pseudoniem Mencius Moldbug (Mencius was een Chinese filosoof die vond dat het volk in opstand mocht komen tegen zijn heersers), zou volgens Politico een lijntje hebben naar Bannon; zelf ontkent hij dat. Maar hij heeft wel een start-up opgericht die wordt gesteund door Peter Thiel, de miljardair uit Silicon Valley die zelf met zijn afkeer van het establishment en voorkeur voor disruptie een belangrijke adviseur is van Trump.

Vlucht 93

Een ander lid van de intellectuele neoreactionaire stroming (NRx), ook wel de 'donkere verlichting' genaamd, is Michael Anton, afkomstig van investeerder BlackRock en nu lid van Trumps National Security Council. Anton, alias Publius Decius Mus (naar een Romeinse consul uit de 4de eeuw voor Christus, die zich na een gebed opofferde voor de overwinning), schreef in september een essay getiteld De Vlucht 93 Verkiezingen, waarin hij uiteenzet dat het Westen op weg is naar de ondergang. De enige hoop is om, net als de passagiers van de gekaapte Vlucht 93 in 2001 deden, de cockpit te bestormen en de stuurknuppel over te nemen.

Het is een experiment met een open einde, stelt Anton. 'Maar het alternatief: de eindeloze import van buitenlanders uit de derde wereld zonder traditie of ervaring met vrijheid.' Clinton, zo schreef hij, zou leiden tot 'afscheiding, ineenstorting of een Davos-elite van managers zover het oog reikt'.

De bestorming is gelukt. Nu afwachten waar en hoe het vliegtuig neerkomt.

Michael Anton, afkomstig van investeerder BlackRock en nu lid van Trumps National Security Council. Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.