De triomftocht van Destiny's Child

In de popindustrie gelden de wetten van de maffia. Sinds The Supremes zijn de krachten in de zwarte damesgroepen duidelijk verdeeld....

Met een fietspomp. Destiny's Child begint haar gooi naar de eeuwigheid, Independent Women part 1, met het geluid dat je krijgt als het pompje van een racefiets een paar keer snel open en dicht schuift. Dat soort nerveuze geluidjes hebben ze graag. De plok van een holle wang, op hol geslagen triangels, basdrums die klinken als plastic laarzen petsend op modderige tegels of juist als een trap tegen het diepe rubber van een hard opgepompte autoband. Net zo lang tot alles schuift, bonkt, tingelt en tikt. Dan beginnen de dames te zingen. De voeten stevig op de vloer geplant, de hoofdjes schuddend op het ritme, de blik strak in de camera.

Destiny's Child komt uit Houston, Texas. Buiten hangt de woestijnhitte. En binnen klinken die stemmen, hoog boven de rusteloze percussie, droog en helder in de vrieslucht van de airco.

Topveertigmuziek maakt je doof en blind. Er valt niet op te concentreren. Het is de ultra-popmuziek. Hij gaat volledig op in de atmosfeer van zijn omgeving.

Maar heel af en toe stapt er iemand uit dat behang de kamer in. Dat zijn geweldige momenten. Een gezicht waar je nooit speciaal op lette, krijgt opeens diepte en scherpte. De muziek eist je aandacht op, met een vanzelfsprekendheid alsof hij je een gunst verleent. Een paar maanden, soms een paar jaar lang, wordt alles wat zo iemand aanraakt van goud. Elke single is nog beter dan de vorige. ABBA had dat ooit, Eurythmics een tijdje, Madonna.

En nu Destiny's Child. Van de vorige cd The Writing's on the Wall zijn er acht miljoen verkocht. Ze wonnen alle awards die er zijn. Say My Name, Bug A Boo en Bills, Bills, Bills zijn nu al klassiekers. De nieuwe, Survivor, ligt sinds vorige week in de winkel. De clips zijn niet van de tv te slaan. Maar dat is het punt niet. De Spice Girls verkopen net zo goed en die zijn onbelangrijk. Het gaat om de autoriteit die Destiny's Child zich sinds zijn debuut in 1998 heeft verworven. De allure waarmee het drietal de popindustrie ontstijgt. Als product van die industrie, dankzij het mechaniek van die industrie, zijn ze boven de industrie uitgeklommen. Dat is bijna onmogelijk. Er gaat zoveel geld om, het publiek is zo onmetelijk, de concurrentie zo zwaar, de eis van uniformiteit zo klemmend.

Bovendien hebben ze de schijn tegen: te mooi, te glossy en pas negentien. Dat Destiny's Child zich desondanks heeft losgezongen van de rest maakt het luisteren naar hun liedjes bijna een studie naar de werking van macht in de jaren nul.

Vacant

De troon van Diana Ross & The Supremes is meestal vacant. Soms gaan er jaren voorbij zonder een zwart damestrio met dezelfde mix van klasse, eerzucht en commercie. Labelle, de Pointer Sisters en de Three Degrees hadden hun momenten. Salt-N-Pepa kwamen in 1987 joelend binnen met Push It. Het was meteen gedaan met de kokette behaagzucht van La Ross en haar opvolgsters. De boodschap: seks is leuk maar niet gratis. SNP introduceerden de slis, als in 'Let'th talk about thekth', sindsdien het keurmerk van stoere zwarte vrouwen. Ze droegen de heerschappij pas in 1993 over aan En Vogue met de gezamenlijke single Whatta Man. Een tijdlang stond En Vogue voor stijlvol en spectaculair. Maar na het vertrek van soul-rebel Dawn Robinson, die met de dichtgeslagen oogjes, traden de dames toe tot het circuit van de veteranengala's. Nu staan ze met Donna Summer op Heineken-avonden.

TLC was de gedoodverfde troonopvolger. CrazySexyCool brak in 1994 alle verkooprecords. Waterfalls (Don't Go Chasing) was een luie, zompige smartlap over een moeder die haar zoon kapot ziet gaan aan drugs en misdaad. De melodie van het refreintje deelt haar geheim met een handjevol wereldhits: ze loopt naar beneden af.

Die lage stem, eerder ironisch dan zwoel, eerder superieur dan verleidelijk, maakte school onder zangeressen die niet zomaar onder de indruk raken van mannen met hun speeltjes. MTV en Rolling Stone plaatsten het nummer op 36 in hun lijst van Honderd Popsongs, midden tussen Bowie, Springsteen en The Who. Maar het trio staat voortdurend op het punt te ontsporen. T-Boz, Left Eye en Chilli zijn niet voor de lieve vrede geboren. Op hun hoogtepunt gingen ze bijna failliet, omdat Left Eye in een driftbui de villa en de limousines van haar vriendje in brand stak: de schadevergoeding bedroeg vier miljoen.

In de straten en stegen van de popindustrie gelden maffiawetten. Al die trio's hebben dus hun capo's, adjudanten, dissidenten en afvallers. Cheryl 'Salt' James was een prachtige capo. Pretogen en een intimiderende sneer om de lippen. Ze katte al te gulzige jongens af, maakte tegelijk de meest uitdagende clips en dat allemaal in het teken van de strijd tegen aids. Tionne 'T-Boz' Watkins, een vervaarlijke zwarte blondine, is ook niet slecht. In een pauze van TLC bracht ze de gedichtenbundel Thoughts uit. Bij de presentatie zei ze met hautain genoegen dat ze eigenlijk niet van poëzie houdt, en al helemaal niet van boeken zonder plaatjes. Maar een van die rijmpjes, Unpretty, werd even later wel een monsterhit met pedagogische meerwaarde: de jongen die haar zo kleineert dat zelfs zij zich lelijk begint te voelen schopt ze eerst de deur uit, om daarna te beseffen dat ze het zelf was die zich die lelijkheid liet aanpraten.

Drankzuchtig

Een intrigerende dissident is Dawn Robinson: trots, drankzuchtig en de beste stem sinds Chaka Khan. Toen de rest van En Vogue haar uitspattingen moe was, richtte zij met twee vrienden Lucy Pearl op. In Don't Mess With My Man schrijdt ze heupwiegend over straat, en wee de bitch die een vinger naar haar neger uitsteekt. Maar uit Lucy Pearl is ze ook al ontslagen; op de laatste clip zit ze te rommelen op drums, terwijl iemand anders haar plaats aan de microfoon heeft ingenomen.

Destiny's Child begrijpt de wetten van de maffia. Om aan de top te blijven moet de hiërarchie genadeloos functioneren. En die werkt al sinds de meisjes op hun tiende bij elkaar kwamen. Beyoncé Knowles is de absolute capo. Haar glasachtige schoonheid, gemaakt voor het beeldscherm, heeft vele gezichten. Sinds Madonna is het maakbare uiterlijk een vereiste voor een ster. En dus ziet Beyoncé er op elke foto, in elke clip weer anders uit. Constant is alleen de zichtbaar brandende ambitie die achter de schermen door haar familie wordt aangewakkerd. Vader is manager en producer tegelijk, moeder doet de kleding en de kapsels, en zusje danst mee in de liveshows.

Kelly Rowland is de ideale adjudant, zoals Mary Wilson was voor Diana Ross. Kort haar, meestal met serieuze pruillip, maar dat is alleen om stoer te doen. In werkelijkheid is ze het zonnetje van de groep. Ze vindt het gewoon leuk om achter die helikopter aan in zee te rennen, in de clip van Survivor, of dat de auto vol jongens in Bug a Boo om de hoek op ze staat te wachten. Ze koestert een grenzeloze bewondering voor haar capo, bij wie ze al op haar tiende als pleegzus introk, en haar hese, wat lagere stem past volmaakt onder de leeuwerikachtige leadvocals van Beyoncé. Haar hilarische Godfather-imitatie op het intro van The Writing's on the Wall bleek achteraf profetisch. 'It's so unfortunate, so unnecessary...' lispelt ze in dat Italiaanse New Yorks van de bejaarde Brando, 'all the backstabbing, the cheating' tussen de maffiosi onderling.

Even later vlogen LeToya en LaTavia, leden van het eerste uur, uit de groep omdat ze zich verzetten tegen de tucht van de Beyoncé-clan. Om zes uur op, de hele dag oefenen, interviews en optredens, geen vriendjes: Destiny's Child was een sekte, zeiden ze, en sindsdien worden ze doodgezwegen.

Divas 2000

Destiny's Child won onlangs de About.com-populariteitspoll van de labielere TLC met 53 om 47 procent. En vorig jaar waren zij het die mochten zingen op Divas 2000, het gala ter ere van Diana Ross. De troon komt hen toe. En daarom vormen zij de beste illustratie van hoe de macht er uitziet in de miljoenenindustrie.

Schoonheid is geen vereiste. Zie Missy Elliott, de forse hiphopdiva die op vragen over haar omvang flegmatiek antwoordt: 'The more Missy the better.' Maar het helpt wel. Toen Destiny's Child een vacature had, scheelde het natuurlijk dat Michelle Williams niet alleen goed zingt en de kloosterorde onderschrijft, maar ook nog eens katachtig mooi is.

Schoonheid is een machtsfactor, een wapen in de strijd. En tegelijk is het een belemmering om door te stoten naar het volgende niveau: dat van de serieuze superster. Van Missy Elliott neem je op het eerste gezicht aan dat ze over grote muzikale en productionele talenten beschikt. Maar wie gelooft er nou echt dat drie mooie zwarte meisjes van negentien de perfecte popmuziek maken? Ze moeten over hun uiterlijk heen klimmen om het te bewijzen. 'We want to be the best female group ever', zei Beyoncé laatst. En ze meent het.

Het geeft elke nieuwe triomf iets grimmigs. Dezelfde industrie die ze nodig hebben om nummer 1 te worden is ook hun grootste tegenstander. De concurrentie zit ze altijd op de hielen. Elk fietspompje wordt gekopieerd. En op de hitmarkt is de imitatie al snel net zo veel waard als het origineel. Elk nieuw trio, van Sugababes tot 3LW, kan hen van de troon stoten. Daarom maakt DC geen liefdesliedjes meer, maar strijdliederen.

Luister naar de nieuwe cd. Die moest en zou een triomf worden. En dus zijn de eerste drie nummers vast een lofzang op die triomf. De overwinning die nog behaald moet worden, wordt behaald door hem te bezingen. Independent Women Part 1 is een bijna rituele chant voor vrouwen die alles zelf doen. En Survivor is pure overlevingsdrift met gebalde vuisten. Niks gevoelige verwerking van de tegenslagen, de opponent wordt stampvoetend vermorzeld. En Bootylicious, de volgende single, marcheert er nog eens overheen. Deze dames zijn sterker, sneller en slimmer dan de rest, en dat willen ze weten ook.

Paradox

Beyoncé heeft de paradox van de popindustrie ontdekt. Om dat ene moment van onschuld vrij te spelen, waarin een liedje uitstijgt boven de massa, moet er een helse machinerie in stelling worden gebracht. En de enige manier om die onder controle te houden is zelf aan de knoppen te staan. De mannen moeten weg. De minnaars en de geldwolven eerst, dat zegt ze in haar teksten al. Vervolgens de songschrijvers en producers: Beyoncé schreef en produceerde op de nieuwe cd al mee aan alle nummers. Ze trekt steeds meer macht naar zich toe, zodat ten slotte de grote krachtmeting met haar vader niet kan uitblijven. En dan zijn de meisjes eindelijk meester in hun eigen universum.

Het is een gesloten universum. De triomf op alles en iedereen die in de weg staat vormt het enige onderwerp. Onderaan suizen, tingelen en bonken de ritmes van het digitale slagveld. Daar overheen leggen Kelly en Michelle, de trouwe adjudanten, een gestage stroom van bezweringen, aanmoedigingen en geruststellingen. En hoog daarboven zwiert en zwenkt die stem. Beyoncé geniet van de vrijheid die de macht haar bezorgt. Ze zingt met een autoriteit die geen tegenspraak duldt. Haar stem heeft de precisie van een roofvogel. Ze duikt en slaat toe, zo snel dat ze alweer gevlogen is voor je beseft dat ze je hart gestolen heeft. Uitdagend wiekt ze verder, voortdurend in beweging. Beyoncé Knowles laat zich niet vangen. Haar stem is vrij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden