De trend ziet er niet best uit voor petro-dictators

Verbeeld ik het me of komt er een wereldwijde olie-oorlog aan tussen de aan de ene kant de Verenigde Staten en Saoedi-Arabië en aan de andere kant Rusland en Iran? Het is moeilijk te zeggen of de Amerikaans-Saoedische alliantie opzet is of een toevallig samenvallen van belangen, maar in het eerste geval proberen we duidelijk met de Russische president Poetin en de opperste leider van Iran Khamenei te doen wat de Amerikanen en de Saoedi's met de laatste leiders van de Sovjet-Unie hebben gedaan: ze doodpompen. Ze bankroet laten gaan door de prijs van olie zo laag te maken dat zowel Moskou als Teheran hun begroting niet meer rond krijgen.

Ga maar na: in vier olieproducerende landen - Libië, Irak, Nigeria en Syrië - is het op het ogenblik een chaos en Iran gaat gebukt onder sancties. Tien jaar geleden zou dergelijk nieuws de olieprijs omhoog hebben gejaagd. Nu gebeurt het tegendeel. De wereldwijde prijs van ruwe olie is al weken aan het dalen en staat nu op 86 dollar.

De prijsdaling is het gevolg van de economische teruggang in Europa en China, en van het gegeven dat de VS een van de grootste olieproducenten ter wereld aan het worden is - dankzij nieuwe technologie die het mogelijk maakt enorme hoeveelheden schalieolie te winnen - en nu toestemming geeft iets van die nieuwe olie te exporteren. Bovendien weigert Saoedi-Arabië de productie omlaag te schroeven om de prijs hoog te houden en kiest het er juist voor zijn marktaandeel te behouden. Het nettoresultaat is dat Rusland en Iran het moeilijk krijgen, juist nu Saoedi-Arabië en Amerika tegenover die twee landen staan in een oorlog op afstand in Syrië. Het is wellicht een zakenkwestie, maar het voelt ook als een oorlog met andere middelen, namelijk olie.

Het is de Russen niet ontgaan. Tenslotte hebben ze dit eerder meegemaakt. In het Russische dagblad Pravda stond op 3 april een artikel met als kop 'Obama wil dat Saoedi-Arabië de Russische economie de nek omdraait'. In het artikel stond: 'Een dergelijke gezamenlijke actie heeft eerder het ineenstorten van de USSR bewerkstelligd. In 1985 verhoogde Saoedi-Arabië de olieproductie van 2 naar 10 miljoen vaten per dag, waardoor de prijs van een vat ruwe olie van 32 naar 10 dollar daalde. De USSR ging partijen olie verkopen voor 6 dollar per vat. Dat deerde Saoedi-Arabië in het geheel niet, want toen de prijs 3,5 keer zo laag was geworden, gingen ze vijf keer zoveel produceren. De planeconomie van de Sovjet-Unie was niet bestand tegen de grote daling van inkomsten uit export en dat was een van de redenen voor de ineenstorting van de USSR.'

Moskou noch Teheran zullen morgen instorten en als de olieprijs onder de 70 dollar per vat komt, zal de productie in Amerika dalen omdat de winning dan niet meer kostendekkend is. Dan kan de prijs zich herstellen. Het lijdt echter geen twijfel dat de huidige prijsdaling de strategische belangen van de VS en Saoedi-Arabië dient en dat Rusland en Iran er schade door oplopen. De export van olie is goed voor zo'n 60 procent van de inkomsten van Iran en ook voor meer dan de helft van die van Rusland.

De prijsdaling is geen toeval. Op 3 oktober schreef Stanley Reed in The New York Times dat de scherpe daling van de olieprijs 'werd gezien als reactie op het signaal dat Saoedi-Arabië aan de markt heeft gegeven dat het meer waarde hecht aan het behouden van marktaandeel dan aan het hooghouden van de prijs. De nationale oliemaatschappij Saudi Aramco schokte de markt door aan te kondigen dat het de prijs van een vat olie voor Azië met één dollar ging verlagen en dat ook een vat olie voor de VS 40 dollarcent goedkoper werd'. In het artikel stond ook dat nu Amerika zoveel meer olie en gas produceert 'de netto olie-import van de VS sinds 2007 met 8,7 miljoen vaten per dag is gedaald, wat volgens een recent rapport van de Citigroup ongeveer gelijk staat aan de totale export van Saoedi-Arabië en Syrië samen'.

Deze overvloed aan grondstoffen komt op een moment dat ook de energietechnologie in Silicon Valley bloeit, waardoor er ongekende vooruitgang wordt geboekt in de productie van en het efficiënt omgaan met energie. Google en Apple leveren met respectievelijk de Nest-thermostaat en iPhone-apps de technologie waarmee mensen thuis of op het werk energie kunnen besparen.

Kortom, de trend ziet er niet best uit voor petro-dictators. Als we nu nog het belastingstelsel hervormen en loonbelasting en winstbelasting vervangen door een milieubelasting, heeft Amerika een veel betere formule voor weerbaarheid en succes in handen dan zijn tegenstanders.

Vertaling: Leo Reijnen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden