De tragopan en de mollahs

Marcel Kurpershoek is arabist, diplomaat en de helft van een schrijversechtpaar. De andere helft bestaat uit Betsy Udink, en zodoende was de lezer van De tragopan van Kohistan de bougainville, de cipressen en het machtige uitzicht van de residentie in Pakistan vorig jaar al tegengekomen in Udinks boek Allah &...

De tragopan van Kohistan is samengesteld uit zes losse artikelen; drie ervan behandelen allerlei (eerder gepubliceerd) geklauter op het werelddak. De tocht van het titelverhaal voerde naar de valleien waarin de tragopan huist, een zeldzame fazant ‘met zijn deftige pak van donkerblauw met witte stippen en rode bef’.

Daarvoor waagde de expeditie-Kurpershoek zich in Kohistan, het woeste noorden waar je als man het risico loopt neus of oor kwijt te raken als je een blik werpt op de vrouw van een lokale krijger. Kohistan is het favoriete ronselgebied voor de Taliban, tegen de bergruggen van Afghanistan.

Inmiddels is het ambassadeursgezin alweer verhuisd naar Ankara, waar Kurpershoek de koningin verder dient. Het staat nergens met zoveel woorden, maar De tragopan van Kohistan zou zijn geschreven afscheid van Pakistan kunnen zijn. Niet een opwekkend afscheid. De verhalen van echtgenote Betsy Udink, over de wurgende gevolgen van de Pakistan-islam voor vrouwen, deden je de haren al te berge rijzen. Maar daarvan zou je met veel goede wil nog kunnen opmerken dat het een achterlijke variant betreft, ver van de islamitische hoofdstroom.

Kurpershoeks slotstuk ‘Uitpakken’ helpt je hardhandig uit die droom. Geen gezellige Himalaya-reportage, maar een kraakheldere analyse van wat de politieke islam precies behelst. In Pakistan heeft de fundamentalistische beweging Jamaat-i-islami al vijftig jaar lang consequent de verkiezingen verloren. Toch drukt deze club een zodanig zwaar stempel op het land, dat het niet gelukt is van Pakistan een seculiere staat te maken. De oorzaak ligt in de even onontkoombare als onweerlegbare logica van de islam.

Veel maatschappelijke problemen in de moslimwereld hebben direct te maken met het geloof. Het idee dat de islam volmaakt is, hield veel modernisering en verandering tegen. De letterlijke lezing van de koran maakt het moeilijk, zo niet onmogelijk, de discriminatie van vrouwen en (geloofs)minderheden aan te pakken. Maar ondanks de achterstand op de westerse wereld blijft de islam in de ogen van de orthodoxie de pil voor alle kwalen.

Wanneer er iets misgaat, is de islam niet goed toegepast, en de gevolgtrekking is dan ook altijd dat de islam zuiverder moet worden nagevolgd. Zodra er ergens een islamitisch bewind komt, verdwijnen reclameborden van de straat, gaan de vrouwen gesluierd, wordt de alcohol afgeschaft en krijgen de mollahs vrij baan. Dat helpt natuurlijk allemaal niet, waarna een volgende ronde wordt ingezet van nog meer zuiverheid.

De onontkoombaarheid van de politieke islam wordt nog versterkt door twee ideeën, de overwinning en het martelaarschap. Je zou hier bijna spreken van klassieke dialectiek: hoe dan ook, de islam zal uiteindelijk zegevieren. En omdat het martelaarschap het hoogst haalbare is voor een gelovige, draagt elke nederlaag automatisch óók bij aan de overwinning. Zo wordt armoede rijkdom, achterlijkheid wetenschap, discriminatie rechtvaardigheid, wreedheid erbarmen, en uiteindelijk wordt waanzin verstand. Deze ideeën worden door vele miljoenen aangehangen, en hebben door Bin Laden nog een extra impuls gekregen.

Kurpershoek kan het niet laten schampere regels te wijden aan de ‘arrogant bescheiden, hooggestemde bruggenbouwers’ in Europa die in werkelijkheid vooral bijdragen aan het verdoezelen van groeiende problemen. Overheden doen onder druk van Amerika mee aan de jacht op terroristen, terwijl het politieke debat in Europa beschuldiging op verwijt stapelt, gericht aan de Verenigde Staten. ‘Maar het is beter de feiten onder ogen te zien.’ Dit alles schrijft niet een opgewonden ‘islamofobe’ columnist, maar Harer Majesteits plenipotentiaire vertegenwoordiger, tot voor kort standplaats Islamabad, tegenwoordig Ankara.Martin Sommer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden