INTERVIEW

'De top van de PvdA heeft Turken van ons gemaakt'

Twee Turks-Nederlandse Kamerleden vertellen over hun breuk met de PvdA. Hoe kwam die tot stand? 'Ik zei tegen Diederik: zo werkt dat niet, zonder fractiebesluit. Werd hij weer kwaad.'

Selçuk Öztürk (links) en Tunahan Kuzu: 'De PvdA gaat mee in het maatschappelijk klimaat. In de fractie wordt gezegd dat Samsom een speelbal van Asscher is geworden.' Beeld Ton Koene

'Tekenen-tekenen-tekenen! Hier! Doe het nou! Doe het! Je krijgt een grotere portefeuille, een betere positie! Téken die verklaring nou!' Die donderdagmiddag spraken politiek leider Diederik Samsom en fractiesecretaris Khadija Arib indringend op hen in, zo vertellen de Kamerleden Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk, inmiddels ex-PvdA. Maar na 48 uur maximale druk tekenden zij níét de verklaring waarmee ze voor hun gevoel door het stof zouden zijn gegaan. Hun kritiek op het integratiebeleid van minister Lodewijk Asscher moest van tafel. Het zou schade toebrengen aan Asschers profiel, kregen ze te horen.

Langzaam daalt het stof neer van de politieke achtbaan waarin ze tot hun verbijstering terechtkwamen nadat het AD op 12 november opende met 'Grote ruzie in PvdA om Turkse clubs'. In de lounge van het Haagse hotel Corona doet de nieuwe tweemansfractie, de Groep-Kuzu/Öztürk, haar verhaal. Hun carrièrelijn in de PvdA is abrupt gebroken. Verbijsterd, strijdlustig en met de nodige humor praten ze twee uur lang van zich af.

Eerst de twee hamvragen. Eén: u bent de vingers van de lange arm van de Turkse regering.

Kuzu: 'Ik hou van dit land, ik hou van Nederland! Ik heb trouw gezworen aan de Grondwet en aan de koning. Ik ben trots op mijn Turkse achtergrond en op mijn opa die in Nederland ging werken om voor zijn nazaten te zorgen. Toevallig ben ik in Turkije geboren, omdat ik een vakantiekindje ben. Ik was op de lagere school een van de weinige allochtonen en op de middelbare ook. Ik heb in Nederland gestudeerd op de universiteit. Ik ben alweer van de derde generatie! Maar wij hebben ons nog nooit zo Turk gevoeld als door het optreden van de PvdA-top. Ze hebben Turken van ons gemaakt. Dat heb ik Diederik letterlijk zo een keertje gezegd. Dat vond hij erg.'

Twee : U bent toch tegen emancipatie van vrouwen en homo's?

Kuzu: 'Wij zijn voor homo-emancipatie, iedereen mag zijn wie hij is.'

Öztürk: 'Ja!'

K: 'En als ik vrouwenrechten niet respecteer, dan krijg ik thuis een klap op mijn kop.'

Ö: 'Ha, ha, ha!'

Een week na de breuk reconstrueren ze wat er is gebeurd in die drie doldwaze dagen op weg naar de uitgang.

K: 'Op woensdagavond zei Diederik: 'Ik zal je dit nóóit vergeven, godverdomme!' En donderdagmiddag, net voor de breuk, pakt dezelfde Diederik mij bij mijn schouders en kijkt me diep in de ogen. Hij zegt: 'Teken. Als je het doet, dan ben je mijn man voor het leven, ik zal je altijd helpen.' Wat dit zegt? Dat laat ik graag aan de lezer over.'

K: 'De moraal van de PvdA-top is: als je kritiek hebt, is dat wantrouwen. Dus dan moet je vertrouwen uitspreken en een verklaring ondertekenen. Maar moet ik in dit enorme debat dan blindelings de minister volgen? Ik ben toch aangesteld om het kabinet te controleren?'

Ö: 'Alle partijprominenten met wie ik sprak in 2012, voor de kandidatencommissie van Margreeth de Boer, waren enthousiast. Ook na het tweede gesprek. Zeshonderd mensen die de fractie in wilden, onder wie ongeveer 125 mensen van allochtone afkomst. Dan is plek 39 niet slecht.'

K: 'Ik ben binnengehaald als groot talent. Er werd gesproken van de nieuwe Albayrak. Ik ben minder gaan verdienen toen ik deze stap zette. Maar de shit die je over je heen krijgt! We worden door de mensen die ons toen roemden nu weggezet als een monster.'

In de aanloop naar de grote, ontwrichtende botsing zijn er kleine kwesties die voor ergernis zorgen. Kuzu wordt voor een aantal maanden van zijn portefeuille gehaald omdat hij in een spotje een Turkse zorgverzekeraar aanbeveelt. Öztürk breekt voortdurend een lans voor de zelfstandige pomphouders in de grensstreek, maar krijgt na vijf interne discussies zijn fractie niet mee. Daarom stemt hij als enige PvdA'er voor een SP-motie. Waarop zijn woordvoerderschap regionale economie hem voor twee maanden wordt ontnomen.

Als een Turks-Nederlandse jongen in een lesbisch pleeggezin wordt geplaatst, roepen ze beiden op Facebook Turkse Nederlanders op zich als pleegouders te melden. Ze discussiëren stevig met fractiegenoot en integratiewoordvoerder Keklik Yücel, eveneens met Turkse wortels.

Ö: 'Kritiek op een imam, prima. Maar dan ook op de dominee op de Veluwe die de moord op Els Borst rechtvaardigt. Dat deed Keklik niet. Daar was geen balans. Wij steunen een vrouw die geen hoofddoekje wil dragen. Maar als een meisje het wél wil en daardoor geen stage kan lopen op een school, moet je haar ook steunen.'

CV

Selçuk Öztürk

Geboren 8 april 1972 Büyükkisla, groeide op in Roermond. Ondernemer.
1998-2013 PvdA-raadslid Roermond (waarvan zes jaar fractievoorzitter)
2003-2007 PvdA-Statenlid Limburg
2011-2013 PvdA-Statenlid Limburg
2012 Nr. 39 op kandidatenlijst (9.831 voorkeursstemmen)
2012-2014 PvdA-Tweede Kamerlid
2014 Kamerlid Groep-Kuzu/Öztürk

Tunahan Kuzu

Geboren 5 juni 1981 Istanbul, groeide op in Maassluis
2001-2006 Bestuurskunde
2007-2011 Adviseur gezondheidszorg bij PricewaterhouseCoopers
2008-2012 PvdA-raadslid Rotterdam (waarvan twee jaar fractiesecretaris)
2012 Nr. 27 op kandidatenlijst PvdA (27.063 voorkeursstemmen)
2012-2014 PvdA-Tweede Kamerlid
2014 Fractievoorzitter Groep-Kuzu/Öztürk

In de fractie zeggen ze dat u zich voortdurend met andere portefeuilles bemoeide, met name integratie.

K: 'Absoluut. Mensen spreken over integratie, ik bén integratie. In de fractie had ik een duidelijke mening over de koers die de PvdA vaart. Wij zien dat heel veel mensen opzij worden gedrukt, worden behandeld als tweederangsburgers. Kijk naar de cijfers: 60 procent van de Nederlanders is bang voor de islam, 39 procent is negatiever gaan kijken naar moslims. Daarom vroegen wij altijd om evenwicht en balans in de koers, want het klimaat is enorm verhard.'

Uit het rapport Dichter bij elkaar van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt in december 2012 dat Turkse Nederlanders het minst omgaan met autochtonen. Asscher laat daarop vier Turkse organisaties onderzoeken. Dat leidt tot overwegend geruststellende conclusies. Die liggen maanden in een la, tot Asscher er een kritische brief bij schrijft en ze naar de Kamer stuurt. Dan breekt dinsdag 10 november 2014 aan.

K: 'De vier Turks-Nederlandse Kamerleden (eigenlijk zijn het er vijf, maar een van hen was in het buitenland, red.) moesten bij Samsom op zijn kamer komen. Om te bepalen hoe we in de media zouden reageren op een nieuw onderzoek, nu door Motivaction: de Turkse jeugd zou gevoelig zijn voor IS. De fractietop had bedacht dat we daar van de media vragen over zouden krijgen. Öztürk zei dat hij zich niet herkende in de resultaten van het onderzoek en dat wilde hij publiekelijk zeggen. Maar dat mocht hij niet. Het is eigenlijk heel verbazingwekkend. 'Waarom doe je dat nou!?', schreeuwde Diederik later in de middag tegen ons, Kamerleden van zijn eigen fractie.'

Ö: 'We doorkruisten een strategie. Dat Motivactiononderzoek was precies getimed. Dinsdagmiddag om vier uur, een dag voor het Kamerdebat over integratie, moest het naar buiten. Dit zou de kritische brief van Asscher ondersteunen. Er was een contradictie tussen de brief van Asscher en het eerste onderzoek. Maar met dit Motivactiononderzoek konden ze zeggen: kijk eens hier, er is wat aan de hand. Onze conclusie was: dit is in scène gezet.'

K: 'Want het onderzoek van Motivaction was ook al lang geleden af.'

Ö: 'Dan word je complotdenker genoemd. Door vicefractievoorzitter Martijn van Dam. En ook door Diederik.'

K: 'Asschers reactie op het onderzoek naar de vier organisaties was dat hij ze vijf jaar onder curatele ging stellen. Dat is vijf jaar wantrouwen, insinuaties en verdachtmakerij. Daarmee zet je driehonderdduizend mensen in de verdachtenbank. Het is niet voor niets dat de betreffende onderzoeker, Nico Landman, vraagtekens zette bij Asschers brief.'

Beeld anp

Wat zit daar dan achter?

Ö: 'De strijd tegen de werkloosheid levert Asscher weinig op, hij zoekt een nieuw profiel. Als wethouder in Amsterdam dronk hij veel thee in de multiculturele samenleving. In Den Haag moet hij een stevig imago krijgen om electoraal wat te redden. Die 600 miljoen tegen de werkloosheid leveren heel weinig op. Asscher is verrechtst en de PvdA gaat mee in het maatschappelijk klimaat.'

Is dit ook de lijn van Samsom?

K: 'In de fractie en door medewerkers wordt gezegd dat Samsom een speelbal van Asscher is geworden. Diederik heeft dat niet in de gaten. Er wordt in de fractie volop openlijk gespeculeerd: wanneer gaat Asscher het overnemen van Diederik, voor of na de provinciale verkiezingen in maart? Blijft het kabinet dan wel zitten?'

Het AD kreeg lucht van uw ongenoegen.

K: 'De avond voor die publicatie liep Diederik ons al uit te vloeken op mijn werkkamer. Dat was diezelfde dinsdag. Het AD had mij aangesproken en ik had gewoon antwoord gegeven. Omdat het prominent gebracht zou worden, spraken we met Diederik. Dat was pittig, fel, hij schreeuwde, het woord godverdomme viel vaak. De volgende ochtend liet hij weten: 'Om tien uur bij mij op de kamer!' Ik zei nee. Hij zei ja. Ik zei: nee, want dan krijg je de pers op je dak. Uiteindelijk hebben we afgesproken ergens in Den Haag. Diederik kwam met de auto, met Arib. Hij wilde dat we voor het Kamerdebat die verklaring over integratie zouden tekenen. Dus voordat wij wisten wat daar gezegd zou worden. Ik zei: 'Eerst zien, dan geloven.' Dat is toch behoorlijk seculier, vindt u niet?'

Waarom maakte Samsom er zo'n nummer van?

Ö: 'Het ging niet alleen om de minister. Hij wilde naar buiten toe de fractievoorzitter uithangen die twee dwarse, kritische Kamerleden in een hok kon stoppen. Onze alternatieve verklaring ging in de prullenbak en wij moesten door de knieën. Hij had de media al gevoed; er was gelekt dat wij op het matje moesten komen. Dat beeld wilden we niet. Diederik zei: 'Weg uit mijn kamer! Als jullie niet tekenen, stuur ik jullie uit de fractie!' Ik heb gezegd dat dat zo niet werkt in een democratie. Daarvoor is een fractiebesluit nodig. Werd hij weer kwaad.'

Daarna liep het uit de hand.

K: 'Donderdagochtend hebben we weer gesproken en 's middags is partijvoorzitter Spekman erbij gehaald. Die probeerde ons uit elkaar te spelen. Uiteindelijk zat er niets anders op dan de fractie bij elkaar te roepen. Wij wilden van iedereen horen hoe ze ertegenover stonden.

'Het viel uiteen in drie groepen. Er was de verrechtste groep, met aanvoerder Martijn van Dam, een man of zeven. Die zeiden: weg met die twee. Er was een middengroep die kritisch was en zei: teken, zand erover en we gaan verder. De derde groep, dat waren de verbinders. Ahmed Marcouch, de nieuwe integratiewoordvoerder, vertelde dat hij verrast was door ons internetblog waarin we stelden dat de minister moslims juist moest omarmen. Toen heb ik 'leugenaar!'geroepen. Hier heb ik e-mailcorrespondentie waaruit blijkt dat hij dat blog al weken kende.' (Kuzu toont het document, dat is verstuurd op 26 oktober 2014, red.)

Ö: 'Toen was ik het zat. Er was al vaak genoeg godverdomme gezegd naar mijn idee. Ik zei: 'Moge Allah je straffen.' Dat wordt dan direct in een hotline gelekt naar De Telegraaf en genadeloos geframed in de verhalen naar buiten. Maar wat Marcouch deed voelde als een mes in mijn rug.'

Waarom zou hij liegen?

Ö: 'Wij hebben veel persoonlijke gesprekken gehad, want wij aten bijna iedere avond samen en hij bracht mij naar het station. We zaten precies op één lijn. Ik denk dat dat ook zijn grondhouding is, als het gaat om allochtonen en zijn kijk op de islam. Maar hij zei altijd: je moet het een beetje stiekem doen, onderhuids, je moet het niet openlijk doen. Maar die tijd is geweest. Marcouch heeft een knopje. Als de fractietop daarop drukt speelt hij het bandje af van de partijtop en gaat hij Asscher verheerlijken.'

Marcouch is een judas in uw ogen?

Ö: 'Ik kom uit Limburg. Daar worden dat soort termen gebruikt.'

Snapt u niet de angst van veel mensen dat u ook namens Turkije opereert? Na het vertrek uit de PvdA volgden op Twitter felicitaties van het hoofd religieuze zaken van de Turkse ambassade in Den Haag.

K: 'Daar heb ik hem niet om gevraagd. Ik vind wel dat er krampachtig op wordt gereageerd. Wilders zei daarop: 'Stuur die twee terug naar Turkije.' Maar niemand die daar nog wat over zegt. Zover zijn we dus gekomen in Nederland.

Ö: 'Tien jaar geleden zou het land te klein zijn geweest als iemand dat zou zeggen. Laat Wilders blij zijn dat hij niet wéér met Pechtold in debat moet, maar met ons.'

K: 'We zijn voor tolerantie, voor acceptatie, voor álle Nederlanders, voor het leggen van verbindingen. We constateren juist dat groepen mensen tegenover elkaar komen te staan. Dit integratiebeleid is geen oplossing. We moeten een nieuwe fase in gaan, gericht op acceptatie en verdraagzaamheid.'

Ö: 'Wij zijn dus geen politiek paria's, maar politieke vernieuwers.'

K: 'We gaan nu alle reacties inventariseren en een stevig programma neerzetten. Voor iedereen, tegen de verharding, verrechtsing en verruwing.'

Reactie PvdA

Een woordvoerder van de PvdA-fractie laat in een reactie op het interview in De Volkskrant met Kuzu en Ozturk weten dat het verhaal van onwaarheden aan elkaar hangt. Dat geldt zowel voor de interne gesprekken die met Kuzu en Ozturk zijn gevoerd als de weergave van de fractievergadering waarop definitief duidelijk werd dat zij geen vertrouwen wilden uitspreken in de opstelling van de fractie. Fractiesecretaris Arib, die bij de interne gesprekken met Kuzu en Ozturk aanwezig was, laat weten dat de kern van het probleem was dat Kuzu en Ozturk weigerden om het vertrouwen in de opstelling van de fractie en minister Asscher in het debat over integratie uit te spreken: 'Of dat uitspreken van vertrouwen mondeling of schriftelijk gebeurde was niet relevant. Fractieleider Samsom stelde in de fractie nog voor dat hij het namens hen en de andere fractieleden zou uitspreken. Maar ook dat weigerden Kuzu en Ozturk. Daarmee was er geen basis meer voor verdere samenwerking. Op de interne gesprekken wil ik niet ingaan, dat vind ik niet fatsoenlijk. Het enige wat ik erover kwijt wil is dat de opmerkingen hierover van Kuzu en Ozturk in het interview geen juiste weergave zijn van wat er gebeurd is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden