Reportage Ontmoeting Trump en Poetin

De top in Helsinki is het startschot voor een buitengewone verhouding tussen twee wereldmachten

In het presidentieel paleis van Helsinki geeft Trump vooral complimenten aan Poetin en weerspreekt hij de bevindingen van zijn eigen veiligheidsdiensten.

Donald Trump en Vladimir Poetin tijdens hun gezamenlijke persconferentie in Helsinki Foto AFP

Er staan ‘grootse dingen’ te gebeuren in de wereld. Donald Trump, de president van de Verenigde Staten, wil ze gaan bewerkstelligen samen met de Russische president Vladimir Poetin. En die heeft er zin in. ‘Het wederzijdse vertrouwen komt terug.’

De eerste officiële bijeenkomst tussen Trump en Poetin heeft een nieuw hoofdstuk geopend in de Amerikaans-Russische betrekkingen. Een hoofdstuk waarin alles anders is dan in de vorige hoofdstukken. Want de Amerikaanse president verbond zich maandag aan nauwe samenwerking met een Russische president die in het Westen verantwoordelijk gehouden wordt voor een annexatie in Europa, steun aan een dictatoriaal regime in Syrië en inmenging in de Amerikaanse verkiezingen.

Aan de zijde van Poetin weersprak Trump de conclusie van zijn eigen veiligheidsdiensten dat het Kremlin zich heeft bemoeid met de Amerikaanse verkiezingen. Trump bracht het onderwerp wel ter sprake in zijn bespreking met Poetin, maar zegt dat de Rus hem overtuigd heeft van diens onschuld. ‘Hij was heel sterk en krachtig in zijn ontkenning.’

In een spectaculaire persconferentie spraken Poetin en Trump maandagavond de pers toe in de Staatshal van het Finse presidentieel paleis, gebouwd voor de ontvangst van Russische tsaren toen Finland nog onderdeel uitmaakte van het Russische rijk. In de hal die geïnspireerd is op het Winterpaleis van Sint-Petersburg - Poetins geboorteplaats - probeerden beide presidenten afscheid te nemen van de tijd van wederzijdse beschuldigingen.

‘Onze verhouding is nooit zo slecht geweest als nu’, zei Trump. ‘Daar is verandering in gekomen een uur of vier geleden.’

In een hoogst uitzonderlijke situatie overlegden Trump en Poetin ruim twee uur één-op-één, enkel bijgestaan door vertalers. Het onderonsje liep meer dan een halfuur uit.

Poetin voelde zich duidelijk op zijn gemak in Helsinki. Al bij de eerste handdruk vleide Trump hem. ‘Kunnen opschieten met Rusland is een goede zaak, geen slechte zaak.’ De rest van de dag bleef Poetin complimenten ontvangen van Trump, die zijn bewondering voor de Rus nooit verhuld heeft. Poetin had een ‘werkelijk geweldig’ WK voetbal georganiseerd, ‘echt één van de beste ooit’. En Poetin was een ‘concurrent’ en dat bedoelde Trump als ‘een compliment’. Poetin glimlachte en leek herhaaldelijk een lach te onderdrukken door met zijn gezicht te trekken. Voor hem was maandag de dag waarop het westerse cordon tegen Rusland definitief doorbroken werd.

Journalist met geweld verwijderd

Enkele minuten voor de persconferentie is een geaccrediteerde journalist met geweld uit de zaal verwijderd door Amerikaanse inlichtingenofficieren. De man had een bord bij zich met de tekst: ‘Kernwapenverbod verdrag’. Hij werd later geïdentificeerd als Sam Husseini, die de bijeenkomst versloeg voor The Nation, een progressief-liberaal weekblad in Amerika.

Tijdens de vragenronde schonk hij Trump ook maar een compliment. ‘Ja, ik wilde dat Trump de verkiezingen zou winnen, want hij wilde de Russisch-Amerikaanse relaties herstellen.’

Voor het oog van de wereld stonden twee wereldleiders gezamenlijk Trumps verkiezingszege te verdedigen. Poetin ontkende dat hij zich ingespannen heeft om Trump aan het presidentschap te helpen en eiste bewijzen in plaats van beschuldigingen. Wel zei hij ‘te zullen kijken’ naar de twaalf inlichtingenofficieren die afgelopen vrijdag door de Amerikaanse justitie beschuldigd zijn van het hacken van de campagne van Hillary Clinton. ‘Een gul aanbod’, reageerde Trump.

Trump had tijdens zijn stormachtige tournee door Europa de afgelopen week al nieuwe deukjes geslagen in de westerse eenheid tegen Rusland. Maandag zette hij die voort door Poetin niet een keer aan te vallen. De thema’s die voor Europa reden zijn om Rusland te isoleren, kwamen niet ter sprake. De vergiftiging van een oud-spion en diens dochter op grondgebied van Amerika’s traditionele bondgenoot Verenigd Koninkrijk? Geen woord. De jarenlange bombardementen waarmee Poetin dictator Assad aan de macht wilde houden? Niets.

Allemaal winst voor Poetin, want verbrokkeling van het Westen ziet hij als macht voor Rusland.

Poetin en Trump rolden tegelijkertijd met hun ogen toen een journalist vroeg of Poetin bezit over compromitterend materiaal over Trump. ‘Dit is de grootst mogelijke onzin’, zei Poetin, en Trump knikte heftig.

De annexatie van de Krim - het begin van de crisis in de Amerikaans-Russische verhoudingen - kwam wel kort ter sprake. Trump heeft Poetin verteld dat hij de annexatie als illegaal beschouwt, vertelde Poetin. Zelf ging Trump niet in op Oekraïne. Hij luisterde hoe Poetin hem aanraadde de Oekraïense regering aan te sporen om zich te houden aan de uitvoering van de Minsk Akkoorden die vrede moeten brengen in Oost-Oekraïne een conflict dat begonnen is door Rusland.

Welke ‘grootse dingen’ er verwacht moeten worden? Poetin en Trump vonden samenwerkingsmogelijkheden in Syrië, in wapenbeheersing en op economisch vlak.

Het doel in Syrië is herstel van vrede. De twee presidenten willen dat bereiken door gezamenlijke ‘humanitaire samenwerking’. Trump zei vertrouwen te putten uit ‘de Russische hulp’ voor Amerika in de uitroeiing van de terroristische organisatie Islamitische Staat.

Ook zien ze een gezamenlijke belang voor ‘een veiliger Israël’. Trump zei dat er ‘bepaalde dingen zijn die we willen doen om Israël te helpen’, maar ging daar inhoudelijk niet op in. Bekend is dat de VS willen dat Poetin zijn invloed in het Midden-Oosten aanwendt om ervoor te zorgen dat Iraanse troepen zich terugtrekken uit Syrië.

Concrete stappen naar non-proliferatie werden maandag ook niet bekendgemaakt. Wel zei Poetin dat de twee landen verantwoordelijkheid willen nemen om het aantal nucleaire wapens te laten afnemen. In maart presenteerde Poetin nog een nieuw arsenaal kernwapens en in 2021 verloopt een belangrijk verdrag waarin de VS en Rusland vastlegden om het aantal strategische kernwapens te verminderen.

De top was een ‘belangrijke stap in de goede richting’, zei Poetin. Na ontmoetingen met drie Amerikaanse presidenten in achttien jaar weet hij dat Trump gebonden is aan een stelsel dat, anders dan het Russische stelsel, niet onderhevig is aan de wil van de grote leider. Trump sloot euforisch af door te zeggen dat ‘de eerste stappen’ gezet zijn ‘richting een betere toekomst’.

Een buitengewone verhouding tussen twee wereldmachten is begonnen.

Afkeer en afschuw in Washington over uitlatingen van Trump

In Washington is met verbazing en afkeer (Republikeinen) dan wel ontzetting en afschuw (Democraten en oud-inlichtingenbazen) gereageerd op de uitlatingen van president Donald Trump aan de zijde van zijn Russische collega Poetin, na hun ontmoeting in Helsinki. De oordelen lopen uiteen van ‘niet mee eens’ tot ‘verraad’.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.