Interview

'De toneelschool was individualistisch en nihilistisch'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt Robert Vuijsje in een reeks interviews. Actrice Jouman Fattal  (24): 'Ik schrik van de sfeer in Nederland als het om vluchtelingen gaat.'

Jouman Fattal: 'Het is hip om iets met vluchtelingen te doen.' Beeld Robin De Puy

De toneelschool viel niet altijd makkelijk te combineren met Syrië. 'Dan hadden we net bericht gekregen over een bom die was gegooid op het gebied waar onze familie zich bevond. En ik moest naar het vak bewegingsles. Dan dacht ik: waarom zou ik nu in godsnaam een pirouette maken?

'In 2011 brak de revolutie uit in Syrië. Twee jaar later was ik helemaal klaar met de toneelschool, waar iedereen met zichzelf bezig was. Het was individualistisch en nihilistisch. Hoe kon ik zo obsessief bezig zijn met mezelf ontwikkelen als de rest van mijn wereld in puin lag? Ik ging mezelf haten. Van ontkenning naar woede naar acceptatie, ik heb alle stadia doorlopen.'

Hoe kwam je naar Nederland?

'Mijn ouders kwamen in opstand tegen het regime, in Homs. Nadat ik was geboren, vonden ze het veiliger om te vluchten. De volgorde is dat de vader eerst gaat, ik was toen 2. Na twee jaar zijn mijn moeder en ik gekomen. We zaten een paar jaar in azc's. Die in Crailo (Noord-Holland) kan ik me het beste herinneren, mijn zusje is daar geboren.'

Hoe was het om daar te wonen?

'Als kind merk je onbewust iets van een rare sfeer. Ik voelde dat het anders was dan ons huis in Syrië, waar we gewoon naar buiten gingen. Met een vriendinnetje liep ik een keer naar de rand van het azc, daar stonden hekken met prikkeldraad. Ik ging terug naar mijn moeder en vroeg waarom die hekken daar stonden. Ze kon niet zeggen dat we er niet uit mochten, dus ze antwoordde dat het was om geen enge mensen binnen te laten.

In Nederland worden wij al boos als de trein te laat komt. Je moet je voorstellen dat je jaren zit te wachten op een trein die nooit komt. Met alle wanhoop en stress die erbij horen als je lot in andermans handen ligt. Ik speelde buiten, maar ik zag ook huilende moeders en vechtende mensen. Na twee jaar kregen we een huis in Weesp en daarna in Hilversum. In Syrië waren mijn ouders afgestudeerd aan de universiteit. Ze moesten overnieuw beginnen en hebben hier snel hun hbo gehaald terwijl ze tegelijk Nederlands leerden. Mijn vader ging bij een tandartspraktijk werken en mijn moeder kreeg een baan als verkeersdeskundige.'

Jouman Fattal

(Syrië, 1992) is actrice en theatermaker. Voor de tv-serie Project Orpheus werd ze genomineerd voor een Zilveren Notekraker. Ook speelde ze in de tv-series Flikken Maastricht en Moordvrouw. Met haar solovoorstelling Terug stond ze in theater Frascati in Amsterdam. Volgend jaar speelt ze de titelrol in Nadia van Jeugdtheater de Toneelmakerij in Amsterdam.

In Nederland ontstond discussie over het opleidingsniveau van Syrische vluchtelingen. Wat is jouw indruk?

'Ik doe vrijwilligerswerk voor De Vrolijkheid. Ik geef creatieve workshops in azc's, meestal aan slimme, leergierige jongens. Eerst in het Engels en Arabisch, na een paar maanden vind ik dat ze het in het Nederlands moeten kunnen. Ik lees gedichten van Annie M.G. Schmidt met ze. Soms weet ik ze te raken.

'Stel dat grote groepen Nederlanders naar Syrië moesten vluchten, dat zou hetzelfde zijn. Daar zitten hoogopgeleide mensen tussen en laagopgeleiden en een paar rotte appels. Zoals eh, overal?

'Ik schrik van de sfeer in Nederland, hoe zonder enige empathie over vluchtelingen wordt gesproken. Alsof zij allemaal hier zijn gekomen en denken: ik ga die chick even bestelen. Ze zijn net gevlucht, die mensen zijn echt met andere dingen bezig. Er wordt zo agressief gereageerd, vanuit angst. En zonder dat die mensen erkennen dat ze bang zijn.'

Nederlands

'Toen ik op het Oerolfestival kampeerde en er rondfietste.'

Syrisch

'Mijn temperament. Als mensen ervan schrikken hoe boos ik ineens kan worden.'

Eten

'Kibbe, een Syrisch gerecht met gehakt en kruiden in een jasje van geplette kikkererwten.'

Partner

'Van Surinaams tot Arabisch tot Hollands, ze zijn van alles geweest.'

Mohammedcartoons

'Een vriendinnetje zei: het kwetst me heel erg, maar ik blijf vriendelijk en sta erboven. Ik kan haar pijn niet goed meevoelen, maar dat vond ik mooi.'

Hoe was het om vanuit Syrië via een azc in Hilversum te komen?

'In Hilversum zat ik op een gymnasium. Met gewone leerlingen, maar ook met gekke rijke kinderen. In mij zit een Gooise kant. Ik ben gehecht aan wijntjes drinken op het terras en lekker eten en ijdelheid. En er goed willen uitzien, zoals veel acteurs.'

Wat denken mensen meestal dat je bent?

'Rot op naar Marokko, of Turkije - ik ben alle kanten wel opgestuurd. In het begin begreep ik niet waar die landen voor stonden. Syrië ligt verder van Marokko dan Nederland. Ze spreken er dezelfde taal, met een heel ander accent dan wij, maar in Arabische landen zijn vooral Libanon en Egypte bekend, daar komen de celebrity's vandaan.'

Voor welke rollen word je gevraagd?

'Het is hip om iets met vluchtelingen te doen. Laatst werd ik gevraagd voor de hoofdrol in een tof stuk. Iemand met een handicap. De regisseur zei: ik wil alles zo laten, alleen veranderen we die handicap in dat ze een vluchteling is. Ik dacht: alsof vluchtelingen een houten been hebben? Langzaam komt er verandering in, maar ik word bijna altijd gevraagd voor iets met Syrië en vluchtelingen. Ik begrijp dat het logisch is met mijn uiterlijk en het is ook mijn verhaal, maar ik heb het nu een miljoen keer verteld, ik heb er een hele solo over gespeeld. Dit verhaal wil ik niet meer opvoeren, ik vind dat een acteur alles moet kunnen spelen. De rol van vrijgevochten moslimmeisje, daarvoor word ik ook vaak gevraagd.'

Ben je een vrijgevochten moslimmeisje?

'Ik denk dat ik de eerste gedoopte moslim ben die in de Jodenbreestraat woont. Mijn moeder komt uit een moslimfamilie, mijn vader is katholiek. Ze zijn allebei niet gelovig. Als zoenoffer voor zijn familie hebben ze mij laten dopen. Dat vonden we allemaal maar een raar gedoe, in die kerk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden