Column

De toekomst van de weidekaketoe

'Met zijn optimistische slot heeft hij de hoop vleugels gegeven en daarmee de lezer een beetje opgetild', zo meldde het juryrapport over Albert Beintema, de schrijver van De grutto, de terechte winnaar van de Jan Wolkers Prijs voor het beste natuurboek van het afgelopen jaar. Beintema zelf bevestigde dat optimisme nog eens na de prijsuitreiking, afgelopen zondag, en wees op een paar mooie, plaatselijke initiatieven om de grutto te redden.

De grutto in het wild.Beeld Thinkstock

Ach ja. Het is begrijpelijk, dat optimistische geluid. Als zelfs de grootste pleitbezorgers van de grutto er niet meer in geloven dan is de zaak gegarandeerd verloren. Hoop doet leven. En somberheid is natuurlijk ook een beetje taboe.

Nu meen ik te weten dat Beintema in werkelijkheid een stuk minder optimistisch is. En dat is logisch, op basis van de inhoud van zijn eigen boek. Want dat schetst in feite een ontluisterend beeld van de toestand op het boerenland, waarbij alle pijlen wijzen richting het verdwijnen van ieder natuurlijk element, en dus ook bijna alle weidevogels en akkervogels.

Je zou zeggen: de grutto is de Nationale vogel, dus die redt het toch wel. Nou ja, nationale vogel. Objectief gezien klopt dat. De grutto is de enige vogel ter wereld die voor zijn broedsucces afhankelijk is van Nederland. Want 85 procent van de wereldpopulatie vliegt ieder jaar weer vanuit West-Afrika naar onze polders om zich te vermenigvuldigen - dat is ook een beetje dom van de grutto, vinden critici van de vogel. Het klopt ook dat de grutto vorig jaar door tienduizenden liefhebbers is verkozen tot nationale vogel. Maar de gemiddelde Nederlander heeft, denk ik, meer met de mus.

Is het erg als de grutto zou verdwijnen? Zo gaat het toch al eeuwen, soorten verdwijnen en verschijnen, afhankelijk van wat de mens uitspookt met het landschap? De grauwe gans is de nieuwe grutto, we krijgen de vogel die we verdienen. Sommige natuurvrienden, die het boerenland allang hebben opgegeven, noemden de grutto al in de jaren negentig smalend de weidekaketoe. Moeten we, kortom, niet ophouden met dat eeuwige gezeur over de grutto?

Maar nee, dat moet niet. Want de grutto is vooral symbool. De grutto staat voor de kemphaan, de kievit, de scholekster, de tureluur, de wulp, de veldleeuwerik, de grauwe gors, de patrijs, de geelgors, zwaluwen, nou ja, eigenlijk voor tientallen vogelsoorten, om nog maar te zwijgen over wilde planten en insecten. Het verdwijnen van de grutto staat ook voor de verminking van ons landschap.

Theunis Piersma, die andere grote gruttokenner, introduceerde in dit verband het begrip 'landschapspijn' - wat ik in mijn vorige column abusievelijk niet vermeldde. Piersma doelde op het uitgeklede, industriële landschap dat hij in Friesland - maar ook elders - om zich heen ziet. Het 'groene riool' waar geen plaats meer is voor natuur, maar waar ook mensen niets meer te zoeken hebben, 'anders dan rijdend op een megagrote trekker'. Ziedaar de derde tragedie die zich afspeelt: de leegloop van het platteland. De geïndustrialiseerde landbouw biedt nauwelijks werkgelegenheid, gezinnen vertrekken, scholen en winkels verdwijnen. Het zou pijn moeten doen bij het CDA, die de gemeenschap - en haar electoraat - ziet verdampen.

Albert Beintema beschrijft in zijn boek uitstekend hoe het zo gekomen is. En nu zitten we dus in een systeem waarin we met door onszelf betaalde subsidies producten veel te goedkoop aanbieden, waardoor het dichtbevolkte Nederland zeker vijf keer te veel aan landbouwproducten produceert. Het is eigenlijk overal slecht voor. Van de weeromstuit worden subsidies ingezet om de desastreuze gevolgen voor bijvoorbeeld weidevogels te verzachten. En dat is dan vergeefs, doorgaans.

Zijn er dan geen signalen waarop we enig optimisme kunnen baseren? Ik zie ze niet. Sinds Beintema zijn boek schreef, is de melkveestapel geëxplodeerd, boeren hebben nog een tandje bijgezet in hun race to the bottom. Gevolg: het bekende gedoe over fosfaat en mestoverschot, en overschreden wettelijke normen voor de kwaliteit van lucht, water en bodem. Ik zag minister Kamp 150 miljoen euro subsidie uittrekken voor mestvergisting, ter legitimering van de obese landbouw. Ik zag VVD'er Hans van Baalen in een slachthuis melden dat het zo fijn was dat we straks, met handelsverdrag CETA, kalfsvlees konden exporteren naar Canada. Tuurlijk, fijn.

Ik zocht naar een positieve afsluiter. Nou goed, misschien redt de grutto het wel, in een paar reservaatjes. Wie weet. En: De grutto van Albert Beintema is een mooi boek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden