De toekomst in Noord is nu

Amsterdam-Noord schudt zijn imago van arm, achtergebleven gebied van zich af. Er wordt volop gesloopt en gebouwd, de metro komt eraan, stadse types wagen de oversteek over het IJ. 'Ik heb absoluut een Noordgevoel. Wat dat is? Ik wil hier nooit meer weg.' Door Machteld van Hulten Foto's Gabriel Eisenmeier

Op de pont achter Amsterdam Centraal haal je ze er zo uit: de nieuwe Noorderlingen. En de oude trouwens ook. De nieuwe staan, weer of geen weer, buiten op het dek, met de neus in de wind. De oude Noorderlingen zitten binnen, weggedoken in hun jassen, te kleumen. Nieuw rijdt Vespa. Oud herken je aan de vertrouwde Aprilia. Tel voor de grap het aantal overvarende trainingspakken. En daarna het aantal maatpakken en moeilijke brillen. En trek zelf je conclusie.


Precies. Amsterdam-Noord is aan het veranderen. Naast de oer-Amsterdammers van de 'Van der Pek'(-buurt) of de oudjes van Tuindorp-Oostzaan, zie je steeds meer nieuwe Noorderlingen: jonge, stadse types, die de oversteek wagen. Terwijl de oude Noorderlingen er liever weggaan omdat aan Noord toch een slecht imago kleeft (armoede, verloedering), ook al is het allang niet meer zo erg als vroeger, vinden de nieuwe Noorderlingen Noord vreselijk hip. De nieuwe Noorderling voelt zich pionier. Ziet in de vergane glorie van scheepswerven en fabrieken dé ultieme voedingsbodem voor creativiteit en vrijheid.


Eind jaren negentig hadden de diehard pioniers het al door. Op hemelsbreed een kilometer van de Dam begon een andere wereld: ruig en onontgonnen. In Noord kon alles. Hier nog werk- en woonruimte, betaalbaar, en zo nodig met de omvang van een voetbalveld of de hoogte van een containerschip. Kunstenaars, theatermakers, timmerlieden eigenden zich de oude, lekkende loodsen toe en bouwden er ateliers, skatebanen, werkplaatsen. Al gauw maakten de eerste commerciële durfallen de overstap, creatieve bedrijven vooral: filmproducent A-Film (2003), MTV (2007), IDTV (2007), reclamebureaus , architectenbureaus. Ook in die tijd: de eerste particulieren met een vooruitziende blik zetten voet aan wal: ze schreven zich in op de nieuwe huizen in aanbouw, kochten van papier. Wat kon er misgaan? Aangemoedigd door de bedrijvigheid van de hijskranen visualiseerden zij hier hun toekomst: het schitterende IJ, het weidse uitzicht over de stad aan de overkant, wonen in een appartement in de lucht, uitwaaien op de promenade, picknicken in het Oeverpark, filmpje pakken in het futuristische Filmmuseum. En dat alles feitelijk in hartje Amsterdam.


Precies die mensen zie je nu op de pont. De toekomst is nu geworden.


Kari Stötzer (37) woont sinds een paar maanden in Prinsendam, een chic appartementengebouw in Overhoeks, dat onder de oudere Noorderlingen soms misprijzend De Goudkust wordt genoemd. Stötzer is zoals wel meer nieuwe Noorderlingen, een terugkeerder. Na jaren in Amsterdam te hebben gewoond, terug bij zijn roots. 'Ik ben opgegroeid in het Plan-Van Gool, een in de jaren zestig vooruitstrevende wijk van hoogbouwflats waar veel kunstenaars woonden.' Eerst woonde hij er op driehoog en later op éénhoog. Daarna verhuisde hij naar Tuindorp-Buiksloot. 'Ik ben altijd wel fan geweest van Noord. Ik had een fijne jeugd. Het winkelcentrum was dichtbij. De stad was dichtbij. En ik waardeerde het vele groen. Op de fiets was ik zo in Waterland: 's winters schaatsen en in de zomer slootje springen.'


Web

Noord kent vele gezichten. Nog altijd. Geen stadsdeel dat zo groot is en zo divers. Vraag een willekeurige Noorderling waar hij woont en hij zal nooit zeggen in Amsterdam. Het is altijd: Banne, Buiksloot, Nieuwendam, Molenwijk of nog iets anders. Noord is een groot web van dorpen, wijken en buurten die samen de hele 20ste-eeuwse architectuurgeschiedenis vertellen. Van oude schilderachtige Zaanse huisjes langs de dijken, de tuindorpen voor de havenarbeiders, de jarendertighuizen van Nieuwendam voor de iets welvarender klassen van politieagent of onderwijzer, bakstenen Amsterdamse School-huisjes in de Bloemenbuurt, tot de grootschalige galerijflats van de jaren zestig en zeventig, wiekvormig zoals in Molenwijk, dat een soort voorloper was van de Bijlmer, of in het vierkant zoals in het Plan-Van Gool. In de jaren negentig werd een begin gemaakt met grootschalige bouw- en renovatieplannen van Amsterdam-Noord. Inclusief de bouw van de metro.


Stoer

En daar zit Noord nu middenin. Overal waar je rijdt zie je kale plekken waar oude bebouwing tegen de vlakte is gegaan of waar nooit eerder gebouwd werd. Overal langs de weg zie je aantrekkelijke borden met wervende teksten: 'Stoer wonen in een zee van groen', 'Groen wonen', 'Kleurrijk wonen'. Het Buikslotermeerplein is nu nog een bouwput, een chaos, het onofficiële hart van Noord met een vernieuwd winkelcentrum Boven 't IJ. Niets bij wat het in 2017 moet worden. Dan is dit het kloppende hart van Noord rondom een bruisend Stationsgebied, waar begin- en eindpunt van de Noord-Zuidlijn samenkomen, een groot woon-, winkel- en uitgaanshart van horeca, een theater, een bioscoop en drieduizend nieuwe woningen.


In de ogen van de Nieuweling heeft Noord het beste van twee werelden. De bruisende stad op steenworp afstand en de rust en de geborgenheid van het dorpse. Als je een keer je fiets vergeet op slot te zetten, geen probleem. Parkeervergunning, niet nodig. Er is altijd plek, en vaak nog gratis ook. Mensen kennen hun buren, hebben elkaars sleutel, ja en natuurlijk letten ze ook op elkaar. Maar dat vinden Amsterdammers juist wel weer leuk: net als vroeger.


Leuk

Inge Polstra (39), wonend op de Nieuwendammerdijk, ontdekte Noord acht jaar geleden al, en, zegt ze, 'het is steeds leuker geworden' . 'Er zijn steeds meer leuke mensen in de buurt komen wonen. Wat dat betreft verwacht ik ook wel veel van de Noord-Zuidlijn, dan stappen nog meer leuke mensen over.'


Drie uur 's middags: op het schoolplein bij basisschool Elzenhagen - nu nog gevestigd in een tijdelijke keet midden in een gelijknamige nieuwbouwwijk in aanbouw - haal je de nieuwkomers er ook weer zo tussenuit. Ralph de Beer (44), sinds mei wonend in Amsterdam-Noord, en Nicolette Steenstra (38), twee jaar een Noorderling. Geen seconde hoeft ze erover nadenken: 'Ik heb absoluut een Noordgevoel. Wat dat is? Dat ik hier nooit meer weg wil.' Dat het oude jarendertig-arbeidershuis in Oud-Nieuwendam niet veel groter was dan hun oude huis in Amsterdam-Oost, nam zij met man en zoontje op de koop toe. 'Wij hebben nu een huis met een tuin. En wat ik prettig vind, het is heel sociaal, je hebt hier echt buren.'


De Beer, bakfiets vol jongens, woont in een huurwoning. In een nieuwbouwhofje te midden van de jarenzestig-hoogbouw in Banne, of zoals hij het noemt 'Verbanne Zuid': 'Ik was aanvankelijk bang voor de oversteek. Wij woonden in de Baarsjes. Ik wilde eerst de sfeer proeven. Meteen een huis kopen durfden we nog niet. Maar inmiddels bevalt het wel goed. Tuurlijk, je mist soms de reuring van de stad. Hier ben je gewoon meer gefocust op de kinderen. Maar zij vinden het heerlijk. Je kunt ze hier veel vrijer laten.'


Maar ook in de oude wijken wonen nieuwe mensen. 'Tuindorp Nieuwendam en de dijken, Buiksloterdijk, Nieuwendammerdijk, Oostzanerdijk zijn al heel lang in trek, maar nu zie je dat ook wijken als de Vogelbuurt en de Bloemenbuurt beginnen te mengen', zegt makelaar Jasper Bosschieter (26) aan het Purmerplein in Amsterdam-Noord. Veel sociale huur, het overgrote deel van het woningaanbod in Amsterdam-Noord is huur, wordt opgeknapt en in de verkoop gedaan. Vaak worden de, relatief kleine, huizen eerst samengevoegd, zodat ze ook voor jonge gezinnen met kinderen aantrekkelijker worden. Op die manier proberen de gemeente en woningbouwverenigingen de buurten te vermengen.


Geboren

Toch zien de oude Noorderlingen de ontwikkelingen met lede ogen aan. Elzenhagen, de Bongerd, Noord-Kaap - in hun ogen zijn al die nieuwe wijken die over de hele breedte van het stadsdeel verrijzen yuppenbuurten. Buiten hun bereik. Coby Zwanerveld (55) van de Lekkere Dingen Bakker in winkelcentrum de Banne, woont al haar hele leven in de Van der Pek. Waarom? Niet omdat het nou per se zo'n geweldige buurt is, maar gewoon: 'Je bent er geboren. Dat zijn je roots.' Natuurlijk vindt ze het goed dat de gemeente en de woningbouwvereniging druk zijn te onderzoeken hoe de buurt op te knappen, maar, zegt ze: 'Het wordt alleen maar duurder. Het worden allemaal koopwoningen.' Zwaneveld kent vooral mensen die wegtrekken uit Noord, naar Almere, Diemen of naar Purmerend. Bij nieuwe mensen denkt zij vooral aan allochtonen. 'Je ziet steeds meer groenten- en fruitwinkels, Turkse pizzeria's en uithangborden met broodje Döner.'


Ludiek

'Het moet niet zo zijn dat Noord uiteenvalt in een Vogelaarwijk en een wijk van rijke mensen', zegt Hans Gerson, voormalig PvdA-wethouder en nu directeur van het gemeentelijk projectbureau Noordwaarts. In de Van der Pekbuurt barst het van de nieuwe initiatieven. Er is een nieuwe wijkpost geopend. Onder de noemer 'Kek in Van der Pek' zijn er ludieke werkgelegenheidsprojecten voor jongeren: een winkel met zelfgemaakte spullen, een cateringbedrijf, een bed & breakfast. En een kunstproject om de oude en de nieuwe bewoners met elkaar in contact te brengen.


Sjerk Vermaning (70) woont al ruim 35 jaar in de Van der Pekbuurt. Hij ziet het de laatste tijd juist wel weer optimistisch in. 'Een paar jaar geleden was het echt hopeloos, maar nu zie je dat er toch wel wat veranderd in de buurt.' Veel contact heeft hij nog niet met de nieuwe buren uit Overhoeks. Al staat hij daar niet afwijzend tegenover.


Overhoeker Stötzer daarentegen komt steeds vaker in de Van der Pek: 'We hebben de Van der Pekbuurt sinds kort ontdekt. Om ons heen is het nog een beetje een wasteland met al die blokken in aanbouw. Maar de markt bij het Mosplein is erg leuk, heel Amsterdams, en ze hebben een grote speeltuin waar we de laatste tijd vaak komen. Eigenlijk is het een ongelooflijk mooie buurt. Hij moet alleen heel hard opgeknapt. Dit is niet meer van deze tijd.'


Nieuwe Noorderlingen

Ralph de Beer (44), televisieregisseur. Komt uit een etage, tweehoog, in de Baarsjes (Amsterdam). Woont in Noord sinds mei, in een autovrije nieuwbouwhof in Banne Zuid met vrouw Karolien en twee zoons, Boris (5) en Kamiel (3). Mist: de reuring van de stad, de gezelligheid


Geniet van: de kinderen, de vrijheid, de ruimte.


Nicolette Steenstra (38), eigenaresse van een cateringbedrijf. Komt uit een huurwoning in Amsterdam-Centrum. Woont sinds twee jaar in Oud-Nieuwendam, met vriend Maarten van Caulil (38 jaar) en zoon Coen (4 jaar). Mist: goede horeca. Geniet van: het dorpse gevoel, de tuin en het groen, en toch vlakbij de stad.


Oude Noorderling


Sjerk Vermaning (70), oud-medewerker van Stadsreiniging. Komt uit de Jordaan in Amsterdam. Woont in Noord sinds 35 jaar, in verschillende buurten. Nu: in de Van der Pekbuurt. Mist: de stad niet, maar wel goed openbaar vervoer. Geniet van: zijn mooie tuin en de gezellige Turkse, Afghaanse, Marokkaanse, Oostenrijkse en Chileense buren.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden