De tirannie van eigenbelang en Endemol

VROEGER, zegt professor Juliaan van Acker, hadden de mensen tenminste nog oog voor elkaar. Tegenwoordig gaat het vooral om het eigenbelang....

Met zijn ontspannen houding en soepele gebaren doet Van Acker, van oorsprong een Vlaming, in geen enkel opzicht denken aan de man die hij in sommige opzichten wel kan waarderen: oud-minister Hirsch Ballin. Zelf heeft de Nijmeegse hoogleraar al dertig jaar geleden de kerkgang stopgezet. Moraal, de opdracht waarmee de mens op aarde is gezet, is hem echter in bovengemiddelde mate blijven interesseren.

Hij schreef er twee boekjes over. Vorig jaar verscheen De Menselijke Mens en in 1992 De Armoede van de Welvaart. Filosofie noch theologie is zijn vakgebied: Van Ackers leerstoel is die van de orthopedagogiek. Misschien daarom kleeft het imago van moraalridder hem nogal makkelijk aan. 'In de recensie op mijn eerste boekje kwam het woordje ''dominee'' voor. Men zegt zoiets nooit rechtstreeks, maar erg vind ik het ook niet. Het hoort erbij.'

Hij houdt regelmatig lezingen; onlangs nog voor CDA-vrouwen. Zijn jongste boek werd welwillend besproken in Trouw. Hij verhaalt erin over de manier waarop hij tijdens het openingscollege voor zijn eerstejaars orthopedagogie de knuppel al in het hoenderhok gooit. 'Je leert hier een wetenschap zonder God', houdt hij de studenten voor. 'Maar veronderstel nu eens dat God bestaat, die ons een wereld gegeven heeft en aan wie we verantwoording schuldig zijn? Je mag er in geloven of niet. Wat ik zeg is: als God bestaat, heeft dat een ongelooflijk gevolg voor mijn beoefening van de wetenschap. En dat spreekt studenten aan. Dan zijn ze wel eventjes stil.'

De Menselijke Mens handelt, zo staat in de inleiding, 'over hoe een minder baatzuchtige houding aan te nemen en dit toe te passen in de nationale en Europese politiek, ten aanzien van het geweld in de samenleving of de geestelijke gezondheidszorg'. Een verheven doelstelling. Waarom heeft hij het eigenlijk geschreven?

'Los van een persoonlijk gevoel van verantwoordelijkheid waarschijnlijk vanwege alles wat ik tegenkom in mijn drukke klinische praktijk hier in Nijmegen. Daar komen dagelijks enorme problemen aan de orde in gezinnen uit alle sociale klassen. Ik moet ervoor oppassen dat niet als de normale wereld te zien. Het gaat maar om 5 procent van de bevolking. Maar het stemt tot nadenken.'

Zo leidt de stortvloed van ontwortelde kinderen en mislukte opvoedingen al snel tot het thema echtscheiding. 'Het aantal beloopt inmiddels een op drie. Natuurlijk is het goed als je uit elkaar kunt gaan als je altijd ruzie hebt. Maar waarom zo veel? Dat is dan toch de wegwerpmaatschappij. Als iemand niet meer beantwoordt aan je verlangens is er rationeel alle reden de ander te laten vallen.'

Het is voor veel mensen tegenwoordig ook mogelijk om niet voor je kinderen te zorgen. 'Ik heb hier een kind in behandeling. De ouders zijn allebei om zeven uur 's ochtends weg. Dan heb je een lastig kind. Ieder mens is bereid offers te brengen, maar tegenwoordig is men geconditioneerd op werk, prestaties en consumptie. Er is geen tijd meer voor elkaar. Ik probeer met vier collega's anderhalf uur om de tafel te zitten. Daar ben ik al drie maanden mee bezig. Dat is toch krankzinnig?'

Hij rekent zichzelf tot de laatste generatie die niet met de televisie is opgegroeid - en dat verklaart in zijn ogen veel. 'Je hebt het nu over vier tot vijf uur uur kijken per dag. Dat vind ik een exces. Tweeverdieners praten nog maar tien minuten met elkaar, volgens Amerikaans onderzoek. Kleine kinderen hebben al tienduizend moorden gezien voordat ze tien zijn. Je moet ertegen blijven vechten. De debilisering van de massa door de tv vind ik een van de grote politieke opgaven voor het komende decennium. Zoals er actiegroepen tegen het milieu zijn, moeten er ook actiegroepen komen tegen Endemol & co.'

'Normen en waarden kent iedereen diep in zijn hart', stelt Van Acker. Dat de Tien Geboden in het dagelijks gebruik een sterk relatief karakter hebben gekregen, dat gelooft hij wel. Zijn persoonlijke toetssteen is onbaatzuchtigheid. 'Wat is een liefdesrelatie? Dat heeft niet alleen te maken met mooi en sympathiek. De kern van de liefde is dat zij onbaatzuchtig is. Ik wil dat mensen in verzet komen tegen een politiek en een economie die hen gek maken voor hun eigenbelang.'

Wie zich herhaaldelijk buiten de orde plaatst, vindt binnen Van Ackers moraal geen plek. Agressieve junks die mensen blijven aanvallen in de metro, moeten uit de samenleving worden verwijderd. 'Er is een groep die recidiveert. Die is redelijk aanwijsbaar en veroorzaakt enorm veel leed. In de huidige democratische structuur kunnen we niet de maatregelen nemen om het onder controle te houden. Zet het leger maar in. Dat lijk drastisch, maar we moeten de maatschappij tegen sommige mensen beschermen.'

Hij weidt uit over hoe nuttig de onverbeterlijken zouden kunnen worden ingeschakeld bij milieurampen in het buitenland. Benadrukt dat ze humaan moeten worden behandeld. Maar erkent haast spijtig: 'Dit soort effectieve middelen zijn totaal onbespreekbaar. Dat gebeurt pas wanneer de geweldsspiraal nog meer excessen oplevert. Er zal dan oorlogsrecht moeten gelden, om de bevolking te beschermen tegen het leger van criminelen en geweldplegers uit eigen rang.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden