Achtergrond Burgertips

De tips over Jos B. stromen binnen. Hoe gaat de politie met die informatie om?

De politie heeft donderdagochtend al meer dan tweehonderd tips binnengekregen in de zoektocht naar Jos B., verdachte in de moord op Nicky Verstappen. Ze komen binnen via telefoonlijnen, een online-tipformulier en sociale media. Hoe gaat de politie om met die tips?

Deur van het Bushcraft Basecamp ‘The Old Crow’. De man die wordt verdacht van betrokkenheid bij de dood van Nicky Verstappen verbleef in het kamp in de Vogezen, middenin een bos, waarvan hij beheerder was. Beeld ANP

Een goede tip begint met een goede vraag vanuit de politie, vertelt Landelijk Coördinator Opsporingscommunicatie Linda Buitenweg. ‘Hoe breder wij de vraag stellen, des te lastiger het wordt om een goed antwoord te kunnen geven.’ In de moordzaak van Nicky Verstappen luidt de vraag: ‘Heeft u Jos B. gezien of heeft u een vermoeden waar hij nu verblijft?’

Een goede tip is zo concreet en volledig mogelijk. ‘Als je iemand hebt gezien, horen we daar het liefst ook de datum en het tijdstip bij. En als je beeldmateriaal hebt, stel dat dan ook beschikbaar.’ Eén goede tip is al voldoende om een zaak op te lossen, weet Buitenweg. ‘Tegelijkertijd is het ook goed als je vijf keer dezelfde informatie binnenkrijgt; dan weet je het van verschillende kanten.’ 

De politie is niet altijd expliciet op zoek naar een verdachte, maar soms naar een locatie of een kledingstuk. Buitenweg: ‘Bij het overleden baby’tje dat bij de Sloterplas werd gevonden toonden we het shirt dat hij droeg. Dat was een schakel in ons onderzoek en daar wilden we meer informatie over.’

Waarom is het Jos B. en niet Jos B.?

Waarom besloten politie en justitie eigenlijk in de zaak-Nicky Verstappen om de naam van de voortvluchtige Jos B. – die formeel nog steeds als verdachte moet worden aangemerkt – voluit te noemen? En is dit een illustratie van hoe grenzen verschuiven en de privacy van een verdachte er niet meer toe doet? Die conclusie kun je niet meteen trekken, want het is zeker niet uniek dat justitie en politie voor deze vorm van openbaarheid kiezen, als ze de hulp van het publiek in willen roepen. Om een recent voorbeeld aan te halen: op de (internationale) opsporingslijst staat de veelvuldig in de media opduikende Redouan T. ook met volledige naam en foto vermeld. T. wordt verdacht van drugshandel en is genoemd als opdrachtgever van meerdere liquidaties in de onderwereldoorlog te Utrecht en Amsterdam.

Sterker nog: sinds de lancering van de Nationale Opsporingslijst, die inmiddels alweer zo’n acht jaar bestaat, heeft het OM wel vaker besloten de volledige identiteit van spoorloos verdwenen verdachten prijs te geven. Dat daar in de zaak-Nicky Verstappen opnieuw voor is gekozen, illustreert hoe ver de autoriteiten willen gaan om B. te vinden. Hij was na de dna-match in het vizier, werd al maanden gezocht en wordt nu als voortvluchtig beschouwd.

Op een enkele uitzondering na hebben alle media gisteren besloten om de volledige naam – en bovendien ook foto’s – van B. te publiceren. Dat er in voorkomende gevallen soms andere afwegingen worden gemaakt, is ook duidelijk. Voor veel media is bovengenoemde Redouan T. nog steeds T., maar enkele publicaties hebben er al lang voor gekozen om ook zijn volledige achternaam te publiceren. (Marcel van Lieshout)

Opsporing Verzocht

Buitenweg werkt nauw samen met tv-programma Opsporing Verzocht, dat wekelijks 1,2 miljoen kijkers trekt. Mede dankzij tips van die kijkers werden vorig jaar in 152 van de 356 zaken die op de landelijke televisie verschenen verdachten aangehouden.

Het verschilt per zaak of er extra politiemedewerkers worden ingeschakeld om de telefoon op te nemen. ‘De opsporingstiplijn heeft rondom de uitzending van Opsporing Verzocht extra capaciteit omdat we weten dat er dan een piek komt qua tips’, zegt Buitenweg. In de zaak-Verstappen staan meerdere telefoonlijnen open: een speciaal nummer voor deze zaak, een nummer voor buitenlandse bellers en de reguliere opsporingstiplijn.

Maar hoe herkent een politiemedewerker een goede tip? ‘Ze zijn erin getraind. Het vraagt vakmanschap en kennis van het politieproces. Juist als er heel veel tips binnenkomen, is het nog crucialer dat ze snel een afweging kunnen maken tussen wat belangrijk is en wat juist niet.’

Dat gebeurde bijvoorbeeld bij zedendelinquent Robert M., waardoor agenten direct konden handelen. Op de avond van 7 december 2010 toonde Opsporing Verzocht de foto van een 2-jarig slachtoffer. De afbeelding was opgedoken in een Amerikaans onderzoek, het spoor leidde via een Nijntje-trui naar Nederland. De opa herkende zijn kleinzoon en alarmeerde de ouders, die de politie naar M. leidden.

‘Als we op zoek zijn naar een specifiek persoon of een kind en we krijgen een concrete tip van iemand die zegt dat de gezochte persoon bij hem in de straat is, gaan we er direct op af’, vertelt Buitenweg. Bij de tip over Robert M. gebeurde dat: agenten spoedden zich nog diezelfde avond richting het huis van M., die al bezig was het bewijsmateriaal te vernietigen.

Verschillende talen

In een zaak als die van Verstappen, waarin B. Europees gesignaleerd staat en het opsporingsbericht ook in het Engels, Duits, Frans, Spaans en Italiaans is verspreid, zorgt de politie ervoor dat de mensen die de tiplijn beantwoorden Engels spreken. Indien de tipgever in zijn eigen taal informatie wil doorgeven, worden hun gegevens genoteerd en kunnen ze worden teruggebeld.‘Op het moment dat we bij Opsporing Verzocht naar een bepaalde doelgroep vragen, bijvoorbeeld de Poolse gemeenschap, doen we ons best om die avond een Poolssprekende collega beschikbaar te hebben om de tipgever meteen te woord te staan.’

Buitenweg noemt de samenwerking met de burger waardevol. ‘De burger kan en wil ons helpen. Dat moeten we heel gericht inzetten en dan kunnen ze soms net dat puzzelstukje aanleveren dat nodig is voor succes.’

Aanvulling: B. werd aanvankelijk door de politie en ook door de Volkskrant met zijn volledige achternaam aangeduid, zoals bijvoorbeeld in bovenstaand artikel. De reden daarvoor was dat hij door zijn familie als vermist was opgegeven. Nu B. niet langer vermist is en enkel nog als verdachte geldt, schakelen zowel de politie als de Volkskrant vanaf 27 augustus 2018 terug op de gebruikelijke initialenregel die geldt voor verdachten die nog niet veroordeeld zijn, en schrijven we dus Jos B.

Eerder deze week bereikte de politie na twintig jaar, meerdere keren opnieuw beginnen en grootschalig dna-onderzoek, een doorbraak bereikt in het onderzoek naar de moord op Nicky Verstappen in 1998. Een reconstructie van de onwaarschijnlijke zoektocht naar verdachte Jos B.. 

Jos B., die in verband wordt gebracht met de zaak-Nicky Verstappen, onvindbaar. B. heeft ervaring met overleven in de wildernis en zou in oktober 2017 naar de Vogezen in Frankrijk zijn vertrokken. Sinds februari is er niets meer van hem vernomen.

De onopgehelderde dood van Nicky is nimmer in de vergetelheid geraakt. Bij elk nieuwsfeitje flikkerde de hoop weer op: zou er eindelijk een doorbraak komen? In Heibloem zelf, een dorp met 850 inwoners, sloeg het drama diepe wonden.

Het lijkt de oplossing: het dna van iedereen registreren, zodat daders sneller kunnen worden opgespoord. Maar is dat logistiek haalbaar bij 17 miljoen mensen en hoe is de privacy gewaarborgd? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.