Interview

'De tijd van de oude generatie witte rijke mannen is nu definitief voorbij'

Het is de Republikeinen in een tijd van enorme werkloosheid niet gelukt om Obama van de troon te stoten. Kunnen zij over vier jaar wel terugkomen of wordt het langzaam maar zeker een niche-partij? 'Er komt nu juist ruimte voor nieuwe leiders die wel het verschil gaan maken', zegt amerikanist Koen Petersen in een interview met Volkskrant.nl.

Mitt RomneyBeeld ap

Moeten de Republikeinen na deze uitslag bij zichzelf te rade gaan?
Ja, ze hebben de verkiezingen verloren die ze hadden moeten winnen. Dat de Republikeinse kandidaat meer vertrouwen kreeg in peilingen op het gebied van de economie dan de zittende president, en toch niet wint - in deze tijden van economische malaise - is een fundamenteel probleem.

Hoe is dat te verklaren?
Ze hebben onvoldoende enthousiasme bij hun achterban weten te creëren. De Democraten hebben er namelijk geen stemmen bij gekregen. Vier jaar geleden won Obama met 69 miljoen stemmen, deze keer met 59 miljoen. McCain kreeg vier jaar geleden 59 miljoen en Romney deze keer 57 miljoen. Dus als de Republikeinen ongeveer hetzelfde aantal stemmen als vier jaar geleden hadden gekregen, had Romney nu gewonnen.

Op welk punt hebben ze het uit handen gegeven?
Een belangrijk het punt waarop ze het verloren hebben is: de organisatie. Obama heeft dat heel goed gedaan. Hij kon mensen mobiliseren om toch nog te gaan stemmen. De Republikeinen waren daar niet toe in staat. Wellicht was de honger aan de Republikeinse kant dus toch minder groot.

Kay van de Linde zegt dat het ook komt omdat de blanke traditionele kiezer het niet meer voor het zeggen heeft in de Verenigde Staten.
Dat klopt. Minder dan 50 procent van de Amerikaanse bevolking is inmiddels blank. De Democraten liggen voor bij minderheden.

Kunnen de Republikeinen nog een inhaalslag maken?
De tijd van de Mitt Romneys, de Ron Pauls en de Rick Perrys is nu definitief voorbij. Ik denk dat er door deze nederlaag meer ruimte komt voor nieuwe gezichten, die meer dan de oude generatie rijke witte mannen, in staat zijn om bruggen te slaan naar de nieuwe bevolkingssamenstelling van de VS. Bijvoorbeeld iemand als Marco Rubio, die een Cubaanse achtergrond heeft en senator is in Florida. Paul Ryan, de runnigmate van Romney, Bobby Jindall, gouverneur van Louisiana. Zij gaan de dragende krachten van de partij worden.

Verwacht u dat de Republikeinen na deze nederlaag meer zullen gaan samenwerken met de Democraten?
Nee, ze gaan juist harder worden. Voor iedere president in zijn tweede termijn geldt dat hij een lame duck wordt. Obama kan niet voor een derde termijn gaan. Iedere dag dat hij president is, is hij dichter bij de uitgang. De meeste mensen zijn van plan om wat langer actief te blijven. Zij zullen dus geen tegemoetkomingen doen aan iemand die straks toch niets meer voor hen kan betekenen, die zal vertrekken. Obama is dus degene die de komende periode de concessies zal moeten doen.

Daarnaast speelt ook nog dat Obama nu gaat nadenken over hoe hij de geschiedenis in wil gaan. De meeste presidenten willen dan compromissen sluiten en gaan zich bezighouden met vredestichting. Aan het eind van hun termijn steken ze doorgaans meer tijd in het buitenland, omdat het in het binnenland niet lukt.

Nu Obama de verkiezingen heeft gewonnen, is de kans groot dat Hillary Clinton zich kandidaat gaat stellen in 2016. Daar zullen de Republikeinen - gezien haar populariteit - niet blij mee zijn.
Hillary Clinton gaat nu waarschijnlijk stoppen als minister van Buitenlandse Zaken. John Kerry wordt mogelijk haar opvolger. Ze kan nu uitrusten en de luwte kiezen. Haar reputatie kan dan niet meer worden beschadigd. Ze heeft nu ook tijd om zich te gaan bezighouden met het aantrekken van geld. Dus dit is voor de Republikeinen inderdaad geen goed nieuws. Anderzijds is het ook zo dat als je wegbent, je ook minder vat hebt op wat er gebeurt. Het zou zomaar kunnen dat er nu bij de Democraten een nieuwe kroonprins opstaat. Ook raakt ze behoorlijk op leeftijd, ze is nu 65 jaar over vier jaar is ze bijna zeventig. Dat kan uitmaken als je het contrasteert met een jonge Republikeinse kandidaat als Rubio of Ryan.

U denkt dus dat Republikeinen over vier jaar sterker terugkomen?
Ja, maar de voorwaarde is wel dat het hen lukt om 'nieuwe' Amerikanen op een duurzame manier aan hun partij te binden. Op een gegeven moment sterft de klandizie van traditionele blanke kiezers namelijk uit.

Koen Petersen is amerikanist en schreef een boek over de Amerikaanse verkiezingen: Einddoel Witte Huis.

De Amerikaanse senator Marco Rubio.Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden