De tijd is nog niet rijp om terug te kijken op de roof

Zeker, het was een hectisch jaar voor de Kunsthal. Maar laten we vooral kijken naar de plannen voor de toekomst.

Onaangedaan? Nee, dat niet. De indruk die ze maakt is er eerder een van onverzettelijkheid. Zo zit Emily Ansenk aan tafel. Niet uit het veld te slaan. Moeilijk te zeggen wat er nu precies door haar gedachten spookt. Hoe haar stemming de afgelopen tijd is geweest. Het meest waarschijnlijk: 'himmelhoch jauchzend, zum Tode betrübt'. Het kan haast niet anders.


Een kleine twee maanden geleden vierde de Rotterdamse Kunsthal haar 20-jarig bestaan. De instelling werd in 1992 opgericht, toen er in Nederland plots een enorme behoefte was aan grote tentoonstellingen terwijl de bestaande musea daaraan geen onderdak konden geven. De Kunsthal kwam er, naar een ontwerp van Rem Koolhaas. Ze werd met Rotterdamse voortvarendheid uit de grond gestampt. Twintig jaar Kunsthal - een mooie gelegenheid om het succes ervan eens goed te vieren.


Maar het noodlot sloeg toe. Twee weken voor het jubileumweekeinde werden zeven kunstwerken uit de tentoonstellingshal gestolen. Schilderijen en tekeningen van onder anderen Picasso, Monet, Matisse en Freud. Niet uit de vaste collectie - want die heeft de Kunsthal niet. Maar uit de Triton-collectie van de familie Cordia die de werken aan de Kunsthal had uitgeleend. Het was wereldnieuws. Een 'nachtmerrie' zou Ansenk later zeggen.


En dan toch een paar weken later gaan feestvieren. Hoe kan dat?


'Ja, dat was wel een omschakeling. Het mooiste en slechtste kwamen in een paar weken bij elkaar. Tegelijkertijd was het jubileum het beste wat ons kon overkomen. We waren met de organisatie al anderhalf jaar bezig. Met als hoogtepunt het weekend van 1 november. We hebben uit dat jubileum allemaal veel energie geput.


'Na de roof kregen we enorm veel steunbetuigingen, wereldwijd. Uit het professionele circuit, maar ook van bezoekers en oud-klasgenoten die ik al dertig jaar niet meer had gesproken en die een mailtje stuurden. Die hebben we allemaal bewaard, pakken vol. Die steunbetuigingen gingen in de loop van de week over naar felicitaties. Voor de opening had ik goed nagedacht wat ik wilde zeggen. Dat het mooiste was dat de familie Cordia meteen na de roof heeft gezegd: we sturen zeven andere werken. Dat we besloten open te blijven. Daar heb ik bij stilgestaan in mijn openingsspeech. Toen kwam er een staande ovatie voor de familie, hoewel die niet aanwezig was.'


Op de foto's van de persconferentie, de middag na de inbraak, zag Ansenk er aangeslagen uit. Strak gezicht. Starende blik. Verbeten mond ondanks de gestifte lippen. Niet de Emily Ansenk zoals ze nu aanschuift aan haar bureau van dik, geel gevernist hout, in een bescheiden ruimte als alle andere in het kantoorgebouw. Het typeert Ansenk. Of beter: de Kunsthal, waar de directeur in dienst staat van het collectief. Een kleine staf die zulke ongelooflijke dingen voor elkaar krijgt. Alleen al de 25 tentoonstellingen die ze er per jaar organiseren. Met uiteenlopende onderwerpen en thema's als 'geheime lingerie' uit Syrië, Andy Warhol, M.C. Escher, British Sports Car Design, uitvindingen van Leonardo da Vinci en dino's.


Mooi dat we haar komen interviewen, maar het liefst niet te lang over De Roof. Tot tweemaal toe wordt het gesprek door haar pr-medewerkster onderbroken. Of we niet kunnen overschakelen naar de toekomst, naar de plannen die er liggen. Want die zijn er ook. Sterker: als het aan Ansenk ligt, wordt 2013 een ijzersterk jaar.


Wat er op het programma staat? Een groots opgezette tentoonstelling rond de Franse couturier Jean-Paul Gaultier, waarbij zelfs de Euromast blauw-wit gestreept zal worden. Gelijktijdig daaraan komt er een overzicht van Pastoe-meubels. In april start de lancering van het project 'Maak mee' om de tegenwoordig zo omarmde publieksparticipatie te verhogen. En in het najaar volgt dan nog een expositie over Rudolf Steiner.


Daarnaast zijn er plannen om de Kunsthal zelf een ecologisch verantwoorde en commerciële facelift te geven. Door de indeling van zalen klimatologisch te verbeteren en energiebesparender te maken. En door de entree van het gebouw te verplaatsen naar het café. Overleg met het bureau van Koolhaas en de gemeente is in volle gang. Ambities genoeg. Alles erop gericht om een breder, en vooral nieuw publiek te trekken. Waarin Ansenk past in de traditie die is uitgezet door haar voorgangers, Wim van Krimpen en Wim Pijbes.


Vier jaar is Emily Ansenk (42) directeur van de Rotterdamse Kunsthal. Daarvoor werkte ze als conservator bij de ING Collectie en verzamelde ze schilderijen en beelden voor de al weer verkochte museumcollectie van Dirk Scheringa. Aankopen en tentoonstellen - het lijkt haar in het bloed te zitten. Toch zegt Ansenk niet goed te kunnen reproduceren wat de roof uit de Kunsthal nu precies voor haar betekende. Een kunstroof van werk dat niet de Kunsthal toebehoort. 'Dat voelt toch vervelender. Je wilt graag een goede huisvader zijn voor het eigendom van een ander. Alsof het gaat om een kind op wie je past, en dat dan iets overkomt.'


Het 'vervelende' moet er ook in hebben gezeten dat Ansenk op het moment van de roof in het buitenland zat, in Istanbul. Met een delegatie uit Rotterdam die de stad aantrekkelijker wil maken als vestigingsplaats voor bedrijven. Zat ze van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat in een bus om projecten te bekijken. Ze had 'nog geen Aya Sofia' gezien, toen ze op de vroege ochtend van 16 oktober wakker werd en zeven gemiste oproepen op haar mobiel zag staan.


'Dat was wel uitzonderlijk op dat tijdstip. Het waren collega's van de Kunsthal. Ik had meteen het vermoeden: het is mis. Ik heb ze gelijk gebeld en hoorde wat er loos was. Om welke werken het ging. Die heb ik meteen opgeschreven. Anders onthoud je dat niet. Ik heb nooit geoefend wat te doen bij zo'n ramp, maar ik ging gelijk in de doe-modus.'


Wat ze precies deed, in welke volgorde en wat het protocol op zulke momenten voorschrijft, daar wil ze niet nader op ingaan - 'dat schrijf ik ooit nog wel een keer op'. Wel dat ze als eerste de Cordia-familie belde. 'Je kunt er heel ingewikkeld over doen, maar hoe vertel je slecht nieuws? Toch: ik heb slecht nieuws; dit is er weg.'


Belangrijk was ook om zo snel mogelijk terug te vliegen naar Rotterdam. 'Fijn dat dat lukte, maar het was ook raar. Ik moest hard rennen om het vliegtuig te halen. Tijdens de vlucht was het goed dat ik even niets kon doen. Dat moest ook. Ik dacht: ik moet me nu even ontspannen, want misschien is dit wel het laatste moment waarin ik even rustig kan nadenken.


'Ik had een aantekenboekje, zo'n Moleskine, en een pennetje. Daarin heb ik tien dingen opgeschreven als een afstreeplijstje: een to do-lijstje. Daardoor had ik heel scherp voor ogen wat me te doen stond. Dat heb ik uiteindelijk allemaal afgevinkt. De dagen die er op volgden, waren heel intens. Het leek wel weken geleden dat ik in Istanbul zat. Terwijl het maar drie dagen waren. Er gebeurt wel iets met het begrip tijd in je hoofd.'


Tijdens de persconferentie, de middag na de roof, liet de directeur weten dat die beveiliging 'state of the art' was. Wat volgde waren hectische dagen met nieuwsberichten, de eerste camerabeelden op SBS6 van de dieven. Er werd gespeculeerd over hoe de inbraak kon gebeuren. Waren er echt sporen van braak? Was de roof voorbereid met kennis van iemand van binnenuit? Konden verzamelaars hun collectie nog wel aan de Kunsthal toevertrouwen? Deugde de beveiliging wel? Gingen de deuren niet te gemakkelijk van slot?


Een week na de inbraak volgde een persbericht van de Kunsthal. Daaruit bleek dat het elektronische slot van de deuren werd ontgrendeld door het inbraakalarm. Toch gek. Maar Ansenk hield haar mond.


'Dat persbericht verdient inderdaad niet de schoonheidsprijs', laat ze nu weten. 'Het riep uiteindelijk meer vragen op dan het oploste. Dat was niet de bedoeling. Met de kennis van nu zou je het misschien anders doen. Maar de formulering was welbewust gekozen. Er zijn allerlei theorieën gelanceerd en uitspraken gedaan. Maar we hebben er voor gekozen gewoon niets meer te zeggen. De beeldvorming is voor iedereen anders, al naar gelang welke krant je leest, maar dat zij dan zo. Ik voelde me niet geroepen om alles wat er gezegd is bij te stellen. Dat was niet mijn taak. Ik had wel andere dingen aan mijn hoofd. Er zijn nog onderzoeken gaande. Dat zeg ik niet om me achter te verschuilen, maar zo is het nu eenmaal. Er kan een moment komen waarop we zeggen: nu weten we wat er precies is gebeurd. Dus dit en dat willen we bijstellen of anders verwoorden. Maar dat moment is er nog niet.'


Of niemand meer zijn spullen aan de Kunsthal kan toevertrouwen? Resoluut: 'Nee!' Volgens haar is de reputatie door de roof niet verslechterd. 'Ieder museum begrijpt dat dit kan gebeuren. En het gebeurt ook af en toe, helaas. In Nederland, Duitsland, negen van de tien keer zeggen musea die we spreken dat het bij hen ook eens is gebeurd. Ik denk dat heel veel roven niet eens bekend zijn. Dat die in stilte worden afgehandeld.'


Ansenk beseft dat de inbraak en roof geen afgesloten periode vormen. 'De politie is nog steeds bezig. Natuurlijk hoop ik dat het ooit een keer afgerond wordt. Met een hoopvol einde. Dat de schilderijen worden teruggevonden.'


Hoe naïef is dat? 'Als je de statistieken mag geloven, is het inderdaad niet erg reëel. Werken komen terug na 3 jaar, 5 jaar, 30 jaar, een eeuw, en misschien ook wel nooit meer. Maar ik ben een positief denkend mens.'


MEEKIJKEN EN MEEBESLISSEN

Een belangrijk project waarmee de Rotterdamse Kunsthal komende jaar begint heet 'Maak Mee'. De bedoeling is dat het publiek over de schouders van de conservator meekijkt en meebeslist. Uit een voorselectie van drie tentoonstellingen kunnen bezoekers via de website van de Kunsthal kiezen welke expositie hun voorkeur heeft. En daarna bijvoorbeeld welke werken er te zien moeten zijn - gepresenteerd op welke kleur muur en wat het uiterlijk van het affiche zal zijn. Kunsthal-directeur Emily Ansenk: 'Het doel is dat zoveel mogelijk mensen zich betrokken voelen bij het maken van de expositie. Vooral nieuw publiek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden