De tien torens van Amsterdam

De bouw van het Centraal Station, voltooid in 1889, heeft het panorama van Amsterdam voorgoed verpest. Er is geen plek meer waar we kunnen zien wat de vreemdeling zag die de stad over het IJ binnenvoer....

De toren van de Oude Kerk is de oudste in de stad, gebouwd in 1306. De andere negen werden opgetrokken tussen 1606 en 1622. De bouwmeester van de stad, een van de rijkste en machtigste steden destijds in de wereld, was Hendrik de Keyser. Alle ontwerpen zijn van zijn hand, al is het niet zeker of hij ook de architect was van de Westertoren, die pas na De Keysers dood in 1621 gereed kwam.

De Keyser was wel zeker de ontwerper van een toren voor de Nieuwe Kerk, maar die is nooit gebouwd. Het oude stadhuis brandde, compleet met toren, af in 1652 en al snel is toen aan de bouw begonnen van het nieuwe stadhuis, de trots van Amsterdam, hét symbool van zijn vooraanstaande positie in de wereld. De Nieuwe Kerk mocht met een hoge toren dit wereldwonder niet domineren.

De torens van De Keyser lijken allemaal sterk op elkaar en dragen de kenmerken van de Hollandse Renaissance, een stijl die in de Republiek in zwang kwam, toen in de rest van de wereld al de Barok hoogtij vierde. De Keyser liet zich door klassieke ornamentiek inspireren, maar zijn echte voorbeeld was de Oude Kerk. Zo heeft Amsterdam wel prachtige torens gekregen, maar de variatie, de sporen van een historische groei ontbreken. Het silhouet van de stad, zo concludeert Jan de Heer in zijn boek Het architectuurloze tijdperk (Uitgeverij 1001; fl 50,-), was een bedenksel, een totaalontwerp waarmee de machthebbers van Amsterdam een passend symbool voor hun positie creëerden. Wie van ver kwam, en de stad in het oog kreeg, moest geïmponeerd raken.

Tegelijk met het ontstaan van dergelijke grootse plannen bloeide ook in de grafische kunst het virtuoos weergeven van stadspanorama's. De stad, oppert De Heer, ontstond eerst in de fantasie, nog voordat zij werkelijkheid werd. Was De Keyser wel een architect, of voerde hij de aanwijzingen uit van stadsplanners die gedreven werden door de wil Amsterdam als wereldstad op de kaart te zetten?

Het handzame boek, waarin ook de Engelse vertaling is opgenomen, vol prachtige gravures, lijkt op het eerste gezicht een handleiding voor toeristen. De verrassing is dat de auteur in een kort bestek erin slaagt om de architectuur van de zeventiende eeuw in een breed historisch panorama te plaatsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden