AnalyseEffect versoepeling

De teugels losser – maar hoe houden we zicht op het virus?

GGD-personeel treft voorbereidingen om zorgpersoneel te testen op het coronavirus bij een mobiele testlocatie in de vorm van een camper. Beeld ANP

Leuk, weer naar buiten, maar dé grote vraag hangt het kabinet nog altijd als een molensteen om de nek: hoeveel ketenen kun je het virus afdoen voordat het ons weer bespringt? Trouwens, zien we dat dan wel op tijd?

Tienduizend keer speelden RIVM-modelleurs Jacco Wallinga en Peter Teunis de uitbraak van het coronavirus op de computer na. De ene keer was het een slopend gevecht met talloze doden; andere keren was de ziekte na een maand alweer bedwongen. Na afloop sprong in elk geval één conclusie eruit: ‘Op tijd alarm slaan is essentieel.’ Laat zo’n virus een weekje zijn gang gaan, en prompt heb je 2,6 keer zo veel zieken, en een ziektepiek die een maand langer aanhoudt, becijferde het duo.

Dat was vijftien jaar geleden, en het coronavirus dat Wallinga en Teunis bestudeerden was niet het covid- maar het sarsvirus, tweelingbroer van het huidige virus. De les was duidelijk, noteerden de wetenschappers achteraf in een vakblad. Goedkoop is duurkoop: laat zo’n virus te veel lopen en voor je het weet zit je wéér in een lockdown.

Laksheid neemt toe

Maar het kabinet hield het nu niet langer. Een relletje in Den Haag, een te volle winkelstraat in Tilburg: de maatschappij roert zich. Op camerabeelden uit Amsterdam, geanalyseerd door Marie Rosenkrantz Lindegaard van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, is goed te zien hoe de laksheid toeneemt. De laatste weken zag Lindegaard het aantal schendingen van de anderhalvemeterregel op straat verviervoudigen, elke week wat meer. En bekeuren helpt niet, zegt Lindegaard. ‘We weten dat goede informatievoorziening en intrinsieke motivatie beter werken dan bekeuren, als je doel gedragsverandering is.’

Nu nog het virus in de gaten houden. En daar wringt het. Of de ziekteuitbraak uitdijt of niet, lezen epidemiologen af uit het aantal opnamen in het ziekenhuis, het betrouwbaarste houvast dat ze hebben. En daarop zit vertraging: wie vandaag besmet raakt, belandt pas over een of twee weken in het ziekenhuis.

Lastig. Neem Denemarken, dat het openbare leven half april versoepelde. Anderhalve week later begon het aantal ziekenhuisopnamen te stijgen. Inmiddels is het ‘R-getal’, maat voor het aantal mensen dat per patiënt nieuw besmet raakt, weer toegenomen, van 0,6 tot rond de 1, de kritische grens tussen een epidemie die groeit of juist krimpt. Bij ons, waar de R net onder de 1 zit, zou zo’n toename funest zijn.

Onder de Japanse bloesem in het centrum van Kopenhagen komen twee mensen samen.Beeld EPA

Wattenstaafje live

Dat wordt testen, zei minister De Jonge. Vanaf juni moet er voor iedereen met verkoudheid of griepklachten een coronatest zijn. ‘Dat getal R moet je in de gaten houden’, ziet de minister ook wel in. Misschien dat het wattenstaafje live kan bijhouden hoe het virus zich verspreidt, in plaats van met weken vertraging. ‘Hoe meer zicht we hebben, des te preciezer we kunnen bijsturen’, aldus De Jonge.

En precisiewerk wordt het. Volgens gegevens van het Londense Imperial College komen de grote klappers in het bedwingen van het virus van het schrappen van evenementen en van de algehele lockdown. Maar hoe volledig die lockdown precies moet zijn en wat er weer open kan, weet niemand. Dat wordt dus voorzichtig het maatregelenpakket afpellen, laagje voor laagje. En intussen maar hopen dat het virus niet ineens ontploft.

Pas op met fouttesters

Zelfs dan blijft het spannend. Juist nu, nu de eerste ziektegolf voorbij is. In hun studie van de sars-epidemie zagen Teunis en Wallinga hoe vreselijk mis het kan gaan als besmette individuen, zich van geen kwaad bewust, aan de wandel gaan. In diverse landen werd de epidemie aangezwengeld door ‘superverspreiders’, die op eigen houtje soms wel tientallen mensen besmetten. Dat wordt oppassen met mensen die zich na een foute testuitslag ten onrechte veilig wanen, en met burgers die de ‘leefregels bij corona’ niet meer zo nauw wensen te nemen.

En let op het najaar. Volgens onderzoek van onder meer de eminente Amerikaanse infectieziektenepidemioloog Mike Osterholm dreigt er een nog veel grotere ziektepiek in oktober, als overheden de maatregelen versoepelen, burgers onachtzaam worden en men voortekenen van een nieuwe uitbraak mist of wegrelativeert, uit onwil of tegenzin. Een aarzeling, waarvan het virus direct gebruik zal maken. Zo’n golf zou ‘absoluut het zorgsysteem slopen’, aldus Osterholm tegen de medische nieuwssite STAT.

‘Ik blijf dit maar uitleggen’, verzucht de epidemioloog. ‘De uitbraak is na deze eerste golf nog niet voorbij.’

Lees ook

Rutte laat de teugels vieren, op hoop van zegen: ‘Bij alles geldt een winstwaarschuwing’
Aarzelend en niet zonder twijfels laat het kabinet de teugels vieren in de bestrijding van het coronavirus. In verschillende mate profiteren de kappers, de verpleeghuizen, de horeca en de culturele sector. Maar premier Rutte houdt zijn voet bij de rem: als het virus te veel terrein wint, zullen de regels weer worden aangescherpt.

Waar blijft toch de pil die covid-19 geneest?
Corona moet uitwoeden, heet het al snel: een virusziekte kun je niet genezen. Of wel? Achter de schermen is de zoektocht in volle gang naar een middel dat de ziekte nog een béétje in toom houdt. Misschien ligt het redmiddel zelfs al gewoon bij de apotheek. We peilen de stand van zaken, aan de hand van vier medicijnen.

Wel of niet een mondkapje: deze vier kwesties gaan de wereld na de lockdown bepalen
Verplaatst het coronavirus zich door de lucht? Kun je het meerdere keren krijgen? Het zijn vragen die in grote mate gaan bepalen hoe de wereld er na de lockdown uit zal zien. We peilen de stand van zaken in de vier meest prangende wetenschappelijke debatten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden