analyse

De terugtrekking van de VS uit Afghanistan gaat hard. Dat levert een kluwen van losse eindjes op

Een Amerikaanse militair kijkt vanuit een Chinook-helikopter uit over Kabul, begin mei. Beeld HH
Een Amerikaanse militair kijkt vanuit een Chinook-helikopter uit over Kabul, begin mei.Beeld HH

Nu de Verenigde Staten en hun bondgenoten in hoog tempo hun troepen uit Afghanistan weghalen, rukken de Taliban weer op en neemt de spanning toe. Wat zijn de consequenties van het naderende einde – op 11 september – van de westerse militaire interventie?

Het was geen handig idee, het ceremoniële strijken van de vlaggen dat de Amerikaanse troepen en hun Navo-bondgenoten in Afghanistan afgelopen vrijdag op het programma hadden staan. De ceremonie, bedoeld als een bedankje aan de deelnemende landen, werd op het allerlaatste moment afgeblazen uit vrees dat de Afghanen zouden denken: wát, gaan ze nu al weg?

De flater illustreert de zenuwachtige sfeer die in Kabul heerst nu de Verenigde Staten en hun bondgenoten in razendsnel tempo bezig zijn hun troepen weg te halen uit Afghanistan.

Half april kondigde president Biden aan dat de resterende 2.500 Amerikaanse militairen uiterlijk op 11 september – twintig jaar na de aanslagen van 9/11 – weg zouden zijn uit het land, maar het tempo ligt zo hoog dat het mogelijk al half juli zover is. Ook de andere troepen die aan de operatie Resolute Support meedoen, bij elkaar 7.500 militairen, mikken nu op ongeveer dezelfde tijd.

Het doek valt opeens zo snel over de al twintig jaar durende westerse militaire interventie in Afghanistan dat er een kluwen van losse eindjes overblijft.

1. Politiek

Vorig jaar beloofden de Taliban in het akkoord dat ze met de regering-Trump sloten over het vertrek van de Amerikaanse troepen nog dat ze onderhandelingen zouden beginnen met de Afghaanse regering. Maar sinds Biden 11 september als definitieve datum bekendmaakte, is alle druk weg en hebben de streng-islamitische strijders iedere animo verloren om te praten over het delen van de macht.

Ook de regering van president Ashraf Ghani had geen oren naar de overgangsregering die de VS voorstelde, met figuren die voor beide partijen aanvaardbaar zouden zijn. Ghani beschouwde dat als een belediging voor de Afghanen, die zelf wel via verkiezingen uitmaken door wie zij geregeerd willen worden.

Eind april zou er nog een vredesconferentie worden gehouden in Istanbul, maar die liep op niets uit, omdat de Taliban op het laatste moment wegbleven. Dat was een duidelijk teken dat zij kennelijk sterk genoeg denken te zijn om het conflict militair te beslechten zodra de Amerikanen verdwenen zijn, zodat ze geen concessies hoeven te doen aan de onderhandelingstafel.

2. Militair

De Amerikaanse militaire top had liever nog wat tijd gehad om het Afghaanse leger beter voor te bereiden op het vertrek van de internationale troepen. Maar Biden en anderen twijfelden aan het nut daarvan na twintig jaar trainen. Volgens sommigen ligt het probleem bovendien niet zozeer bij het gebrek aan training, als wel aan de corruptie in de regering, waardoor de troepen vaak onvoldoende wapens en ander materieel hebben.

Nu de buitenlandse troepen op weg zijn naar de uitgang, begint het moreel van de troepen nog verder af te nemen. Voorlopig hebben de regeringstroepen de belangrijkste steden nog in handen, maar in vrijwel alle provincies rukken de Taliban op.

De regering-Biden heeft de Afghaanse troepen beloofd dat zij ook vanuit het buitenland kunnen rekenen op Amerikaanse militaire steun, maar zelfs het Pentagon twijfelt of die ‘over-the-horizon’-operaties wel afdoende zullen blijken.

Een probleem voor het Afghaanse leger is dat ook de Amerikaanse particuliere defensiebedrijven opdracht hebben gekregen al hun personeel, naar schatting 18 duizend man, weg te halen uit het land. Defensie-experts vragen zich af wat de Afghanen zonder die mensen moeten die hun helikopters, vliegtuigen en ander materieel onderhouden. Lokaal personeel inhuren en opleiden gaat niet zo snel.

3. Logistiek

De snelle aftocht is een logistieke nachtmerrie. Amerikaanse transporttoestellen vliegen af en aan om met de vertrekkende troepen allerlei oorlogstuig naar de VS over te vliegen. Een ander deel gaat naar het Afghaanse leger en de rest wordt onklaar gemaakt.

Voorlopig onthouden de Taliban zich van aanvallen op de vertrekkende troepen, maar naarmate het Amerikaanse contingent slinkt, beginnen de achterblijvers zich steeds meer zorgen te maken. Australië heeft al aangekondigd dat het zijn ambassade in Kabul zal sluiten.

Ook andere landen vragen zich af of hun diplomatieke personeel wel kan blijven, als het onduidelijk is wie kan garanderen dat bijvoorbeeld de luchthaven van Kabul open blijft. Momenteel wordt die bewaakt door Turkse troepen, maar de Taliban hebben al laten weten dat zij alle achterblijvende militairen als indringers zullen beschouwen.

null Beeld

4. Veiligheid

Veel Afghanen zullen de westerse troepen ongetwijfeld met opluchting zien vertrekken. Maar vooral in de steden beginnen de bewoners, en zeker de vrouwen, zich af te vragen wat er zal overblijven van de vooruitgang die zij de afgelopen twintig jaar onder de paraplu van de westerse troepen hebben doorgemaakt als de Taliban weer aan de macht komen. Een slecht teken is het toenemende aantal aanslagen op vooraanstaande activisten, rechters en journalisten in de laatste maanden.

Duizenden Afghanen die als tolk of in een andere functie voor de westerse troepen hebben gewerkt, staan te dringen om met hun gezinnen geëvacueerd te worden uit hun land. De Taliban hebben weliswaar beloofd dat zij ‘verraders’ die ‘berouw’ tonen geen haar zullen krenken, dat geloven maar weinig mensen.

Nu de vertrekdatum naderbij komt, vrezen sommigen voor een wanordelijke evacuatie, net als bij de Amerikaanse aftocht uit Vietnam, toen wanhopige Zuid-Vietnamezen aan boord probeerden te komen van de vertrekkende Amerikaanse helikopters en schepen.

Experts vrezen ook voor het oplaaien van de spanningen tussen de etnische groepen in het land, waardoor een nieuwe stroom vluchtelingen naar Pakistan of misschien zelfs Europa op gang kan komen. In centraal Afghanistan zijn de Hazara’s, een minderheid die door de Taliban als ketters worden beschouwd, al begonnen milities te vormen na een reeks aanslagen. Als de regering ons niet beschermt, moeten we het zelf doen, redeneren zij.

5. Hulporganisaties

En wat staat de internationale hulporganisaties te wachten, nu de westerse troepen het anker lichten? De meeste hulporganisaties hebben zich altijd zorgvuldig op afstand gehouden van de omstreden militaire activiteiten van de westerse landen in Afghanistan, maar zonder hun dekking wordt het waarschijnlijk een stuk riskanter om in het land te opereren. Dat geldt zeker voor organisaties die onderwijsprogramma’s hebben opgezet voor meisjes of voor de rechten van vrouwen opkomen.

Het grootste gevaar voor hen is dat Al Qaida – de hele aanleiding voor de Amerikaanse inval in Afghanistan – weer de kop opsteekt. De terreurgroep opereert slechts op kleine schaal in het land, maar de Amerikaanse minister van Defensie Lloyd Austin waarschuwde onlangs nog dat Al Qaida mogelijk al over twee jaar weer een sterke organisatie heeft opgebouwd in Afghanistan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden