De terminologie is een politieke keuze

WHAT'S IN a name? Soms heel veel. Neem die gemaskerde jongens en meisjes die in Lima in de naam van het volk 72 VIP's gegijzeld houden en revolutionaire liederen zingen....

In Peru wekt dat wrevel en verbazing. De auteur Mario Vargas Llosa, een conservatief en politiek tegenstander van president Fujimori, schreef er een boos opiniërend stuk over. Maar ook bekende linkse Peruanen, zoals columnist Mirko Lauer, kwalificeren het commando als 'terroristen' en ze verwonderen zich over de tolerantie van hun noordelijke collega's.

Wie de president Fujimori een vraag stelt over 'de guerrillero's van de MRTA', krijgt geen antwoord of oogst irritatie. Deze week was het raak tijdens een persconferentie in Washington. Toen een Amerikaanse journalist het had over 'guerrillas' werd hij prompt door Fujimori gecorrigeerd. De bezetters zijn terroristen en geen guerrillero's, antwoordde hij.

Maar wanneer ben je dan guerrillero? vroeg de de vraagsteller zich hardop af. Fujimori noemde twee criteria: 'guerrillero's' controleren een grondgebied. En ze hebben volgelingen. Het was een opmerkelijk antwoord. Hij had het niet over doelen en evenmin over methoden. Daarop baseren nu juist de meeste anderen hun terminologie.

Op zijn Fujimori's is de Colombiaanse FARC dus een 'guerrillabeweging', ook al kidnappen en vermoorden zij zakenlieden en beschermen zij tegen betaling drugshandelaren. Fujimori's definitie houdt ook in dat de honderd-en-nog-wat Braziliaanse verzetsstrijders die in het Amazonegebied in de jaren zeventig door de militairen werden afgeslacht geen 'guerrillero's' waren. Datzelfde geldt voor de Argentijnse Monteneros. Maar daarentegen zouden de Zapatistas weer wel 'guerrillero's' zijn.

De terminologie is een politieke keuze. Maar het verrassende is dat de Peruanen 'terroristen' de objectieve beschrijving vinden en de term 'guerrillero' gelijkstellen aan partij kiezen. Terwijl de correspondenten juist het omgekeerde vinden. Door de gijzelnemers 'terroristen' te noemen, zet je ze op één rij met de bommengooier van het World Trade Center, ofwel je negeert hun politieke boodschap, zeggen zij. 'Een guerrillerabeweging is een gewapende groep die vecht met een politiek oogmerk, die bijvoorbeeld een regering omver wil werpen', aldus Lucia Newman, verslaggeefster van CNN.

Dat criterium delen de meeste correspondenten van de grote persbureaus en toonaangevende kranten als The New York Times, de Guardian en La Stampa. Voor de Britse BBC zijn de IRA-leden 'terroristen', maar de MRTA 'guerrillastrijders'. En hetzelfde geldt voor de Spanjaarden met hun ETA. De ene bom is blijkbaar de andere niet.

In het noordelijke kamp zijn evenwel dissidenten. Zoals Richard Bauer van de Neuer Zuercher Zeitung. Of de correspondent die door de Washington Post naar Lima werd gestuurd. 'Guerrillero' is teveel eer voor de MRTA, zei de laatste. 'Daarmee zet je ze op één lijn met de guerrillero's van Guatemala of Nicaragua. Maar dat zijn guerrillazos, een strijd van dertig jaar en een ideologie. Dit zijn jongens die met een spectaculaire actie de wereldpers halen. Meer niet.'

Bauer maakt verschil tussen doel en middelen. Dan krijg je de stijlfiguur 'rebellengroep die af en toe terrorisme bedrijft'. De MRTA-strijders in het oerwoud die het opnemen tegen de militairen zijn dan 'guerrillero's', maar de gijzelnemers in de residentie dus 'terroristen'.

Bauer leefde jarenlang in Lima. De correspondent van de Washington Post is een Salvadoraan. Naarmate de afstand toeneemt, groeit de tolerantie en het begrip voor de gijzelnemers, lijkt het. De ene bom (die op de hoek van de straat) is de andere (die in de verre Derde Wereld) niet. Leven met dagelijks geweld is iets anders dan erover schrijven.

En zie hier, de meeste Latijns Amerikaanse correspondenten kozen net als de man van de Washington Post voor 'terroristen'. Het verleden weegt mee. ''Guerrillero's' vechten tegen een militair bewind, tegen militairen of politie', meent presentator Boris Casoy, Brazilië's eminence grise van de journalistiek. Dat de MRTA spreekt over een volksoorlog, geen armen maar rijken gijzelt en de VIP's beschouwt als krijgsgevangenen, is irrelevant, meent Casoy. 'Hoe ze zichzelf noemen, of wat ze zeggen doet er niet toe. De gijzelaars zijn onschuldige burgers.'

Maar er is nog iets: de waardering van het regime van Fujimori. ''Guerrillero's' vechten tegen een tirannieke regering. Dat is de regering van Peru niet. Het is een grondwettelijk regime', zegt Mario Marona, chef van Brazilië's meest bekeken televisiejournaal. Maar daarover wordt in West-Europa ook verschillend gedacht.

Overigens daar niet alleen. Straatinterviews bieden soms een aardige inkijk in de logica van gewone mensen. Sommige voorbijgangers die ik in december in Lima vroeg naar de gijzeling, noemden Fujimori zonder blikken of blozen een dictator. Maar ze noemden de MRTA toch 'terroristen'. Want 'een terrorist is iemand die terreur zaait onder de bevolking', was de meest gehoorde verklaring.

Dus toch terroristas? Het valt te bezien. Zelfs in Peru heeft de twijfel toegeslagen. In een zeer recente enquête van Apoyo, een bureau dat als licht regeringsgezind wordt beschouwd, noemde zo'n 40 procent van de ondervraagden de MRTA 'guerrillero's' en geen 'terroristas'.

Ineke Holtwijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden