Interview

'De Telegraaf en de Martin Bosma's zijn de gevaarlijke jongens'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Erik van Muiswinkel (53): 'Ik kan goed uitleggen waarom ik Hoofdpiet ben.'

Beeld Robin de Puy

Eerst een zelfbenoemde primeur: 'Dit jaar heb ik het record van Piet Römer verbroken als Hoofdpiet bij de NTR. Hij heeft het zestien jaar gedaan, dit was mijn zeventiende keer. Na Piet heeft Frits Lambrechts de rol gespeeld en Erik de Vogel zat er nog tussen, tot het voor hem lastig werd in combinatie met zijn rol van Ludo in GTST. Met Erik de Vogel voetbalde ik vroeger in één elftal bij KHFC, hij was een Cruijffiaanse spits. Ik denk dat wij de enige elftalfoto ter wereld hebben waar twee latere Hoofdpieten op staan.'

Hoe voelde het dit jaar om zwart te worden geschminkt?

'Het gaat wel door je hoofd, dat je iets doet wat door een aantal mensen sterk wordt afgekeurd - de bekende pijn. Ik ben bereid mee te gaan in die pijn en ik vind ook dat er veranderingen moeten komen. Maar als ik er echt last van had gehad, was ik ermee gestopt. Dat heb ik dus niet gedaan.'

Erik van Muiswinkel (Nederland, 1961) is de Hoofdpiet in het Sinterklaasjournaal van de NTR. Ook won hij dit jaar de Poelifinario met zijn theatervoorstelling Schettino. 'Officieel gecertificeerd de beste voorstelling van het jaar.' Op 10 januari begint zijn tv-programma Cojones weer op NPO1. 'We hebben grote plannen. Elke uitzending laten we een buitenlander Nederland roasten.'

Hoe nieuw was vorig jaar het bestaan van de pijn voor jou?

'Rond de intocht sta ik natuurlijk al een paar jaar buitenlandse journalisten te woord die zich afvragen hoe een weldenkende blanke acteur als ik het in zijn hoofd haalt zijn gezicht zwart te schminken. Ik kan goed uitleggen waarom ik dat doe.

Piet is een bijfiguur in een feest dat vier weken duurt. Geen kinderfeest maar een volksfeest. Het wordt gevierd van studenten tot bejaarden, zonder dat daar per se kinderen bij zijn.

'Het is ook een pestfeest, een afrekenfeest met gedichten erbij. Vanuit een duistere historie hebben we er een goedmoedig feest van gemaakt. Behalve Koningsdag is dit het enige feest waar het hele land aan meedoet.

De Sint is een oude wijze man die verder niet veel karakter heeft, de Pieten zijn de stookolie voor de verhalen. Kinderen identificeren zich met hen. Maar de Pieten moeten geen domme nikkertjes worden. Dat moeten we niet hebben. Het is geen blackface. Zoals ze vroeger in Amerika deden, dat was om negers na te doen. Dit is iets anders.'

Vind je dat echt?

'Begrijp me goed, in maart 2013 heb ik al een stuk geschreven dat het een kleine moeite is om Piet minder knecht en minder zwart te maken. En dat we die kant op moeten. Het gaat ook gebeuren.

Op het moment dat dit interview verschijnt, zijn we twee dagen verwijderd van de ontknoping in het Sinterklaasjournaal. Ik mag dat einde niet onthullen, maar het is duidelijk welke route we zijn ingeslagen. Het moet uiteraard allemaal worden geëvalueerd, maar deze ontwikkeling gaat volgend jaar verder.

'Op dit moment reis ik met mijn voorstelling door het land. Nederland is mijn huiskamer. Geen dag gaat voorbij dat ik hierover niet word aangesproken. Die mensen zien eerst in mij een bondgenoot. 90 procent vraagt: wat vind jij nou van die flauwekul? Mijn ervaring is dat de GroenLinkse Gutmensch als ik niet meer dan tien minuten nodig heeft om ze om te krijgen.

In het begin was het even zoeken naar de juiste tactiek. Nu weet ik ze duidelijk te maken dat het niet in de schmink zit. Voor kinderen maakt het niet uit welke kleur Piet heeft.'

Nederlands
'Dat voel ik me altijd en overal.'

Eten
'Appelpannekoeken met rum, rozijnen en kaneel. Het blijft kindereten, maar als mij werd gevraagd om een laatste avondmaal was dit het.'

Muziek
'Randy Newman.'

Zwarte Piet
'Ze heet wat mij betreft Piet en ik vind haar geweldig. Ruim de helft van de Pieten is tegenwoordig female.'

Waarom blijf je jezelf dan zwart schminken?

'Het is een ontwikkeling. Aart Staartjes is in 2001 gestopt bij het Sinterklaasjournaal, hij riep toen al: als je het er niet mee eens bent, moet je niet meer meedoen. Marc-Marie Huijbregts stopte twee jaar geleden omdat hij het te druk had. Nu maakt hij ervan dat hij er niet meer achter stond.

Ik zie het meer zoals bijvoorbeeld de Amsterdamse burgemeester Van der Laan, die naar de langere termijn kijkt en rekening houdt met alle burgers. We moeten niet doen alsof dit een onoplosbaar probleem is. In landen met een serieus racismeprobleem zou Zwarte Piet niet kunnen. Het is typisch Nederland en iets moois dat het hier wel kan.

'Jaren geleden hadden wij een uitwisselingsstudent die een jaar bij ons woonde. Limpho, een zwart Zuid-Afrikaans meisje van 16 uit Bloemfontein, ze werd een dochter. Ik had haar uitgelegd dat Piet een sprookjesfiguur is. In Haarlem kwam ik met haar aan op het voetbalveld en een moeder riep: hé Van Muiswinkel, heb je een Zwart Pietje bij je? Limpho voelde meteen dat dit niet koosjer was.

Ik denk dat het een ontbreken van sociaal gevoel en smaak is. Lomp en ongevoelig, wat een beetje eigen is aan de Nederlandse volksaard. Net als de reactie van Mark Rutte, over zijn Antilliaanse vrienden die zo blij waren dat ze zich niet hoefden te schminken. Het is niet slim, het heeft iets naïefs.

'Slechte omgangsvormen moeten we niet verwarren met onversneden racisme. Dan begeef je je op een ander pad, waarbij je een heel vrolijk deel van een open samenleving afsluit door alles vast te leggen en te verbieden met extreem politiek correcte wetten, zoals in Amerika is gebeurd.'

In Nederland zijn ook mensen die een verband zien tussen deze ongevoeligheden en gebeurtenissen uit de vaderlandse geschiedenis.

'Ik zie dat niet. Die mevrouw op het voetbalveld vind ik niet gevaarlijk. De gevaarlijke jongens zijn de intellectuelen die het gebruiken voor eigen gewin. De Martin Bosma's en de hoofdredactie van De Telegraaf. Zij weten wat er speelt in de onderbuik en zien het als een mooi item om mee te scoren. Alsof dit hetzelfde is als rekeningrijden.'

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) gaat voor V in gesprek met bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst speelt in hun leven. Hij spreekt nog onder anderen met voetbaltrainer Henk ten Cate (Surinaams) en zanger Jan Smit (Volendams).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden