INTERVIEW

'De Teeven-deal was een prachtige deal voor beide partijen'

'In het pak genaaid', zo voelt oud-hoofdofficier Hans Vrakking zich over de commissie-Oosting. Bevooroordeeld, noemt hij de commissie die onderzoek deed naar de deal van Fred Teeven met drugscrimineel Cees H. In maart sprak onze verslaggeefster Elsbeth Stoker met de man die zegt dat er 'niets mis is' met de deal die voormalig staatssecretaris Teeven uiteindelijk de kop kostte.

Hans Vrakking op zijn vakantieadres in Frankrijk. 'Er waren serieuze berichten dat criminelen Teeven wilden ontvoeren.' Beeld Hans Heus

'Het zou kunnen dat wij hebben gedacht: nou ja, het zal wel. Als Cees H. dat graag wil, neem die belastingparagraaf dan maar op in de overeenkomst.'

De gepensioneerde Amsterdamse hoofdofficier Hans Vrakking (73) verblijft op zijn vakantieadres in Frankrijk. 'Mijn résidence secondaire', vertelt hij aan de telefoon. Hij was in 2000 de directe baas van Fred Teeven, toen nog officier van justitie. En nee, vindt hij, de 'witwasdeal' van de net opgestapte staatssecretaris van Justitie, is niks om je voor te schamen. Vrakking was, samen met zijn plaatsvervanger Ben Swagerman, degene die de deal goedkeurde en afstemde met de leiding van het Openbaar Ministerie in Den Haag. In de deal stond ook een paragraaf met de afspraak dat de Belastingdienst niet zou worden geïnformeerd over de miljoenenschikking met drugscrimineel Cees H.

Met verbazing heeft Vrakking het nieuws uit Nederland gevolgd. 'Het was een prachtige deal en zo heeft het College van procureurs-generaal het destijds ook ervaren. Het OM geeft geen miljoenen weg zonder dat er iets tegenover staat.'

Oud-hoofdofficier Hans Vrakking is uiterst kritisch over de commissie-Oosting, die onderzoek deed naar de deal met drugscrimineel Cees H. Volgens Vrakking leek de commissie, die met een vernietigend rapport kwam over de deal in 2000, bevooroordeeld. 'We zijn in het pak genaaid', zegt de oud-rechter woensdag.

Prachtig? Een veroordeelde crimineel kreeg 4,7 miljoen gulden belastingvrij.

'Als ik nu de reacties hoor op de Teevendeal, denk ik: ho ho, je moet kijken naar de resultaten en je afvragen of je het geld ooit op een andere manier had gekregen. Het stond op een bevroren bankrekening in Luxemburg, en de kans was behoorlijk dat als de advocaten van Cees H. de Luxemburgse rechter hadden gevraagd om het beslag op te heffen, ze gelijk hadden gekregen.

'Wij moesten aantonen dat het geld verkregen was door criminele activiteiten. Nou, bewijs dat maar. Bovendien lag een ervaring met Liechtenstein nog vers in ons geheugen. Daar wilden we beslag leggen op 4 miljoen gulden aan crimineel geld. De reactie van Liechtenstein was: oh, crimineel geld? Dank u wel dat u het zegt, wij pikken het in. Het was toen niet zo makkelijk om crimineel geld uit het buitenland naar Nederland te halen. Nu, dankzij de Europese samenwerking gaat dat beter.

'Vergeet niet dat de Staat der Nederlanden toch nog een kleine miljoen gulden heeft overgehouden aan die deal. Dat geld was er anders niet gekomen.'

Vrakking was degene die Fred Teeven in de jaren negentig aannam op het Amsterdamse parket. Uit tientallen sollicitanten viel de voormalige FIOD-rechercheur die in de avonduren rechten had gestudeerd, direct op. Teeven paste in het plaatje dat Vrakking zocht. Het was tijd voor een nieuw type officier van justitie. Eentje die uit zijn kantoor kwam en zich actief bemoeide met het strafrechtelijk onderzoek. Eentje die verstand had van financiën. 'Het klinkt wat romantisch, maar Al Capone is uiteindelijk ook door de Belastingdienst ten val gebracht. We realiseerden ons dat we er met normaal speurwerk niet zouden komen. Daarom wilden we ons richten op de financiële stromen, de criminele winsten moesten toch ergens naartoe.'

Het waren de jaren dat het besef doordrong dat de georganiseerde misdaad slimmer werd, dat er miljoenen werden verdiend met drugshandel en dat de verwevenheid tussen de onder- en bovenwereld steeds verder toenam. En dat niet alleen: het opsporingsapparaat bleek niet in staat deze ontwikkeling tegen te gaan.

Het resulteerde in experimenten met nieuwe opsporingsmethoden, zoals het IRT-team dat zogenoemde groei-informanten inzette in de hoop de grote boeven te pakken. 'Het idee was: je zet een kleine crimineel, een kleine man, neer bij een criminele organisatie. Iemand die de organisatie goede diensten kan bewijzen, die bijvoorbeeld beschikt over vrachtschepen of een fabriek. Vervolgens hoop je dat die kleine crimineel opklimt binnen de organisatie zodat hij je kan helpen bij het pakken van de echt grote boeven.'

Maar het liep uit de hand: politie en justitie verloren de regie. 'Het doel was nog steeds om de boef te pakken, maar het tweede doel werd: geld verdienen. Er werd ongelooflijk veel geld verdiend door drugstransporten door te laten. Miljoenen. Ook door opsporingsambtenaren.'

Vrakking was degene die bij zijn aantreden als hoofdofficier de stekker uit het IRT-project en de 'drugslijn van justitie' trok. Maar terwijl anderen in de justitiewereld na de IRT-blamage wel drie keer nadachten over experimenteren met opsporingmethoden, bleven de 'cowboys uit Amsterdam' de grens op zoeken.

Vrakking en 'zijn jongens' - een term die hij destijds soms vaderlijk gebruikte - gingen verder dan de rest. Te ver soms in de ogen van anderen.

'Als hoofdofficier kun je twee dingen doen. Als het lastig wordt, zeggen: nou gooi het dossier in een la en dan heb ik er ook nooit last van, misdaad is er nu eenmaal. Maar je kunt ook zeggen: we zijn ingehuurd om de misdaad te bestrijden. De officier van justitie hoort de leider van het onderzoek te zijn, een soort superrechercheur die kijkt hoe ver hij kan komen.'

Zo introduceerden Teeven en zijn collega's - onder toeziend oog van Vrakking - voor het eerst kroongetuigen in het zogenoemde Kolibrie-onderzoek naar hasjhandelaren Cees H. en Johan V., alias 'de Hakkelaar'. En dat terwijl daar nog geen wettelijke basis voor was.

'Alles wat we deden hebben we voorgelegd aan de rechter. Onze getuige Ad K., die tevens verdachte was, deelde informatie over de criminele organisatie van de Hakkelaar. In ruil daarvoor hebben we hem beloofd dat hij - als de rechter hem veroordeelde - zijn straf niet zou hoeven uitzitten. Dat was voor het eerst dat zoiets hardop gezegd werd. Dat was natuurlijk holderdebolder. Uiteindelijk heeft de rechter het ons verboden. Maar we hebben alles met open vizier gedaan. Bovendien werden zulke zaken ook afgestemd met het College van procureurs-generaal.'

Ook voor schikkingen met zware criminelen deinsden ze niet terug. Zo werden destijds afspraken gemaakt met de later geliquideerde Cor van Hout. Fred Teeven beloofde in 1999 om het onderzoek naar het veronderstelde criminele vermogen van de Heineken-ontvoerder te staken als deze niet in hoger beroep zou gaan.

Reacties van Steenhuis en Swagerman

'Hoe weet Vrakking eigenlijk of ik wel of niet in Den Haag was? Hij zat in Amsterdam.' Dato Steenhuis laat desgevraagd weten nog steeds achter zijn woorden van vorig jaar in Nieuwsuur te staan. 'Het is onzin als Vrakking zegt dat ik in die tijd niet in Den Haag was. Ik was daar vier dagen in de week.' Steenhuis was als procureur-generaal indertijd verantwoordelijk voor ontnemingsschikkingen met criminelen. Volgens hem kende hij de inhoud van de Teevendeal niet. Als hij deze wel zou kennen, zou hij hem nooit hebben goedgekeurd, zegt hij.

Ben Swagerman, de waarnemend hoofdofficier die de deal afrondde, onderschrijft de versie van Vrakking. 'Ik heb Steenhuis benaderd, maar die was op vakantie of op dienstreis. Hij was in ieder geval niet bereikbaar. Toen ben ik - wat heel gebruikelijk is - naar een andere procureur-generaal gegaan. Ik heb er met meerdere procureurs-generaal over gesproken.'

De deal is door het College van procureurs- generaal goedgekeurd

De Tweede Kamer hoort de commissie Oosting over de Teeven-deal. Conclusie van de commissie-Oosting was dat de deal die Fred Teeven in 2000 als officier van justitie sloot met drugscrimineel Cees H., niet deugde. Beeld ANP

Waarom sloten jullie een deal met Cor van Hout?

'Die deal kan ik me niet meer herinneren. Om met de woorden van Olivier B. Bommel te spreken: ik heb een 'tochtig denkraam, veel weet waait weg'. Het is de leeftijd. Maar in algemeenheid: deals waren niet ongebruikelijk, en niet alleen in Amsterdam.'

Waar lag de grens bij deals?

'Daar is heel lastig antwoord op te geven. Dat is afhankelijk van de situatie. Stel: er is 100 kilo dodelijke cocaïne in omloop en iemand zegt: ik kan je precies vertellen hoe je haar kunt vinden. Maar die persoon moet nog een straf uitzitten voor zware mishandeling. Nou, dan zou ik zeggen, daar kunnen we over praten. Het gaat om levens die in gevaar zijn door die cocaïne. Mogelijk zouden we een gratieverzoek kunnen indienen zodat hij die straf niet hoeft uit te zitten.'

Het oorspronkelijke idee achter de deals met criminelen was: met kleine vissen grote vissen vangen. Maar jullie gingen ook in zee met grote vissen. Zo is Fred Teeven alleen naar Frankrijk afgereisd om daar in de cel met topcrimineel Mink K. te praten over een deal.

'Nou tegenover die deal met Mink K. stond niet zo gek veel. Wij waren met z'n allen heel benieuwd hoe de IRT-affaire echt in elkaar zat. Hadden we alle rotte appels in het opsporingsapparaat echt gevonden? In het milieu werd altijd gezegd: Mink K. is van alle ins en outs op de hoogte. Dus er zijn een paar gesprekken geweest. En ja, achteraf, zeg ik: dat had Fred niet alleen moeten doen. Het is altijd verstandiger om zoiets met z'n tweeën te doen. Maar hij heeft de gesprekken keurig uitgewerkt in processen-verbaal.'

Fred Teeven. Beeld ANP

Wat waren de afspraken met Mink K.?

'Ze waren vastgelegd in een overeenkomst die goedgekeurd was door het College. De afspraak was dat Mink K. ons vertelde wat hij wist over de IRT-affaire. En áls zou blijken dat hij belangrijke informatie had, dan zouden we onderzoeken of we iets voor hem konden betekenen in Nederland. Er lag nog een wapenonderzoek tegen hem, geloof ik. We hebben hem nooit iets concreets toegezegd. Minister Korthals heeft er op een gegeven moment de stekker uit getrokken.'

Wat vertelde Mink K.?

'Dat mag ik niet zeggen, zijn verklaringen liggen in de kluis bij het College. Maar hij filosofeerde graag. Een van zijn theorieën was dat een buitenlandse mogendheid de IRT-affaire had geïnitieerd om de narcostaat Nederland in verlegenheid te brengen. Tsja, dat had wel een heel hoog Ludlum-gehalte.'

Werden er ook vaker deals zoals die van Cees H. gesloten?

'Met kroongetuige K. hebben we destijds ook afgesproken dat hij zijn criminele vermogen mocht houden. Maar dat liep niet in de miljoenen.'

Was het gebruikelijk om zo'n belastingparagraaf erin op te nemen, dat zowel de nationale als de internationale Belastingdienst niet zou worden ingelicht?

'Ik durf niet te zeggen dat dat gebruikelijk was. We hebben er bij verschillende deals wel over gesproken. Maar weet u, waar ik me zeer over verbaas, is dat er nu een enorme ophef is ontstaan over die belastingparagraaf. Het Kolibrie-onderzoek naar Cees H. en Johan V. wás een financieel onderzoek van de FIOD, de opsporingsdienst van de Belastingdienst. Dus hoezo: de Belastingdienst wist van niks? De paragraaf in de deal waarin staat dat we de Belastingdienst niets vertellen, is een dode letter.'

Heeft de Belastingdienst weggekeken?

'Ook voor de Belastingdienst geldt het opportuniteitsbeginsel, net als voor ons. Wat kun je bereiken en wat moet je ervoor laten? Cees H. stond niet ingeschreven in Nederland, hij zou hier geen belasting betalen.'

Vorig jaar heeft Dato Steenhuis in Nieuwsuur gezegd dat hij de deal nooit zou hebben goedgekeurd als hij de inhoud ervan had gekend. Hij was bij het College van procureurs-generaal destijds verantwoordelijk voor ontnemingszaken. Uw verhaal staat hier haaks op.

'Ja ja, vanuit de luwte van de studeerkamer is het makkelijk praten. Hij was destijds niet vaak aanwezig in Den Haag. De deal is door het College goedgekeurd. Wij - vanuit Amsterdam - zijn er altijd open over geweest en hebben erover gecommuniceerd met de Haagse leiding. Hoe zij het intern hebben besproken en afgehandeld, daar staan wij buiten. Dan had Steenhuis tegen zijn medemakkers moeten zeggen: jullie hadden me hierover moeten bellen.

'Ik vind het goedkoop om achteraf te zeggen: ik was niet geïnformeerd over de belastingparagraaf. Ga voor je mensen staan in plaats van ze achteraf nog een trap na te geven.'

Beeld ANP

Er zijn meerdere concepten geweest van de deal. Kan het zijn dat de belastingparagraaf er op het laatste moment in is gekomen?

'Ik was op vakantie toen de deal ondertekend werd. De laatste details, en de afhandeling met het College, daar was ik niet bij. Maar zo'n paragraaf flans je er niet zomaar in. Het is uitgesloten dat mijn waarnemer, Ben Swagerman, zijn handtekening heeft gezet onder die deal zonder toestemming van de top.'

U zei: het OM geeft geen miljoenen weg zonder dat er iets tegenover staat. Kreeg het OM naast geld nog iets? Er is gesuggereerd dat Cees H. ook informatie zou hebben verstrekt over zijn compagnon Johan V., de Hakkelaar.

'Ik hoor het u zeggen.'

U hintte daar eerder op.

Hij lacht. 'Ik mag niks over de deal zeggen. Maar als je alles bij elkaar optelt is het een prachtige deal, voor beide partijen.'

U heeft deze week op de radio gezegd dat u denkt dat het 'bonnetje' gelekt is uit het criminele circuit om Teeven pootje te lichten. Waarop baseert u die uitspraak?

'Dat is speculatie. Maar Teeven is in het criminele circuit niet geliefd. Als officier van justitie heeft hij grote jongens zoals Holleeder, de Hakkelaar en de Hells Angels aangepakt. Hij is zelfs de eerste officier van justitie geweest op het westelijk halfrond die een oorlogsmisdadiger in de cel heeft gekregen: zakenman Frans van Anraat, die de grondstoffen leverde voor de chemische wapens van Saddam Hoessein. In Noord-Irak, in Halabja, is zelfs een pleintje naar Teeven vernoemd omdat de nabestaanden van Saddams slachtoffers hem dankbaar zijn. Het Teevenpleintje. Welke officier doet hem dat na.'

Maar het is nogal een boude uitspraak...

'Ik kan me niet voorstellen dat het bonnetje uit een andere hoek komt. Cees H. heeft er geen belang bij om het te lekken. Maar misschien is het afgelopen jaren ook in andere handen terechtgekomen en roken die personen nu hun kans. De jaren negentig waren rare tijden. Het was heftig. De criminelen merkten dat het voorbij was met het softe gedoe en die sloegen terug naar justitie. Meerdere officieren van justitie werden bedreigd. Teeven ook. Hij en zijn gezin hebben maandenlang bescherming gehad, want er waren serieuze geluiden dat criminelen van plan waren om hem te ontvoeren. Ze zouden al een gevangenisje hebben gebouwd voor hem, ergens in een oude loods.

'Het was een tijd waarin je leerde achterom te kijken. Misschien komt mijn uitspraak voort uit beroepsdeformatie. En ik begrijp het als mensen zeggen: nou nou. Ik heb geen bewijs voor die stelling. Maar ik ben ervan overtuigd dat Teeven in dat verlengde is gesneefd.'

Hans Vrakking Beeld Hans Heus
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden