Opinie

'De Syrische revolutie is verloren'

Vreedzame protesten zijn veranderd in bittere strijd. Daarin opereren zowel het regime als de opstandelingen gewetenloos. De rebellen zijn geen alternatief voor de troepen van premier Assad. Dat betoogt arabist Maarten Zeegers.

Hassan Berri Bin Zino, op een screenshot van een YouTubefilmpje van eind juli. Beeld AFP

Afgelopen week executeerden rebellen van het Vrije Syrische Leger in de stad Aleppo veertien leden van de Berri-clan, een van de machtigste stammen uit de regio met de controle over een wijdvertakt crimineel netwerk.

De stamleider, Hasan Shabaan Berri, naast Godfather ook parlementslid, genoot bescherming van het regime voor zijn illegale activiteiten. De geëxecuteerde mannen zouden behoren tot een regeringsmilitie, de shabiha, verantwoordelijk voor de dood van tientallen demonstranten en opstandelingen in de stad.

Een luguber filmpje op YouTube toonde hoe mannen in ondergoed, besmeurd met bloed naar buiten werden gesleurd en tegen de muur werden gezet. De rebellen scandeerden religieuze leuzen en vervolgens klonk het geknetter van automatisch geweervuur. De lijken van de halfnaakte mannen bleven achter, doorzeefd met kogels.

Het Westen reageerde geschokt op de beelden. Human Rights Watch veroordeelde de executie en sprak van een oorlogsmisdaad. Amnesty International noemde het een grove schending van mensenrechten. Het Vrije Syrische Leger voelde aan dat zijn imago in het buitenland op het spel stond en plaatste direct een video op internet waarin het verklaarde al zijn krijgsgevangenen (net zoals voorheen) te behandelen volgens de conventie van Genève. Een weinig geloofwaardige verklaring.

De executies van handlangers van het regime zijn namelijk helemaal geen nieuw fenomeen. Meer dan een jaar geleden, toen velen nog geloofden dat de revolutie in Syrië strikt geweldloos was, verschenen op de Facebookpagina van de revolutie al foto's van jonge mannen met het onderschrift: 'Dit is een shabih en een moordenaar.'

Het leek mij aanvankelijk een vorm van beschadiging van iemands goede naam, totdat een week later foto's van dezelfde mannen opdoken, maar nu met een doorgesneden keel. Het onderschrift: 'Goddelijke gerechtigheid'.

Krachtig middel
Vanaf dat moment bleven de foto's komen. Het ging om mannen die ervan beschuldigd werden deel uit te maken van de milities van Assad met bijgevoegd het vriendelijke verzoek hen uit de weg te ruimen. Facebook bleek een krachtig middel met ongekend bereik, niet alleen effectief voor het organiseren van vreedzame protesten.

Het vogelvrij verklaren van iemand was nog nooit zo eenvoudig. Het was alleen niet altijd even duidelijk of het daadwerkelijk handlangers van het regime betrof. Soms leek het meer een eenvoudige manier om oude rekeningen te vereffenen. Op een gegeven moment werden zelfs twee gesluierde vrouwen op Facebook ervan beschuldigd lid te zijn van een militie. Wilde een gescheiden man misschien wraak nemen op zijn ex-vrouw?

Vier maanden geleden vertelde een alawitische vriendin uit Homs mij dat gewapende mannen haar neef hadden ontvoerd uit zijn huis. Ze hebben sindsdien niets meer van hem vernomen. Waarschijnlijk was ook hij onderdeel van een knokploeg van het regime en had hij het nodige op zijn kerfstok. Maar misschien ook niet.

Losse groepen
De afrekeningen zijn, hoe weerzinwekkend ook, echter niet te voorkomen. Het Vrije Syrische Leger is geen conventionele krijgsmacht met een geïntegreerde commandostructuur. Het zijn lokaal georganiseerde losse groepen opstandelingen die nauwelijks te controleren zijn en nog moeilijker in toom te houden.

De executies zijn niet alleen onvermijdelijk, maar ergens ook heel begrijpelijk. Van bijna alle leden van het Vrije Leger is wel een familielid vermoord door het regime. Een strijder uit Homs wiens vier broers door het regime waren opgehangen, toen zij tijdens zware bombardementen uit de wijk Baba Amr probeerden te ontkomen, verdedigde de executies. 'Wat zou jij doen met degenen die jouw vrouw hebben verkracht en jouw halve familie vermoord?' sprak hij cynisch. 'Zou jij dan zeggen: weet je wat, zand erover.'

Cultuurverschillen
De kritiek negeert ook nog eens fundamentele cultuurverschillen tussen Oost en West. In de Arabische wereld geldt het eeuwenoude principe: oog om oog, tand om tand. Als iemand jouw broer vermoordt, dan doe jij hetzelfde met hem. En als je hem niet kan vinden, dan dood je maar een ander familielid.

Vergeving of verzoening is een zwaktebod. Wraak daarentegen een vorm van eerherstel en een religieus voorschrift. De Koran stelt onder meer dat in geval van een halsmisdaad de misdadiger precies dezelfde straf moet krijgen (qisas).

De veroordelingen uit het Westen van de bloedige afrekeningen worden in Syrië dan ook niet begrepen. 'Waarom maken jullie je druk om het lot van deze moordenaars?' sprak dezelfde strijder uit Homs. 'Waarom zijn jullie niet blij dat de slachtoffers en hun familieleden hiermee recht wordt gedaan.'

De reacties onder de video van de executie van de Berri-clan maken duidelijk dat men in het Midden-Oosten echt anders denkt over dit soort zaken. Het commentaar in het Engels bevat met name afschuw over deze 'gruwelijke en barbaarse daad'. Dat in het Arabisch prijst juist de manier waarop dit soort 'honden en varkens' worden afgemaakt. Hun welverdiende loon.

Onder de videoboodschap van het Vrije Leger waarin zij verklaart de conventie van Genève te respecteren, staat in het Arabisch: 'Waarom moeten wij ons houden aan deze heidense conventie? De sharia schrijft toch al voor hoe wij met krijgsgevangenen dienen om te gaan.'

Er is maar een conclusie mogelijk: de revolutie is verloren. De vreedzame protesten zijn veranderd in een bittere strijd waarbij zowel het regime als de opstandelingen gewetenloos opereren.

De executies van afgelopen week tonen aan dat de rebellen van het Vrije Syrische Leger niet zozeer een alternatief zijn voor de troepen van Assad, als wel een voortzetting van hetzelfde gewelddadige systeem, maar dan met andere gezichten.

Maarten Zeegers is arabist en de auteur van 'Wij zijn Arabieren, portret van ondoordringbaar Syrië' (2012)

 
Als iemand jouw broer vermoordt, doe je hetzelfde bij hem
 
Iemand vogelvrij verklaren was door Facebook nog nooit zo eenvoudig
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden