De strijd voor eerlijk en gezond voetbal

Het voetbal moet eerlijker en financieel gezonder worden, vindt Maarten Fontein, bestuurslid van het Europese clubforum. 'Liefst 65 procent van de clubs in Europa is verliesgevend.'

Eenmaal op dreef, weet Maarten Fontein haarfijn te vertellen waar het naar toe moet met het voetbal: aflossing van miljoenenschulden, een evenwichtiger kalender, minder clubs, duidelijkheid over wie verzekeringen betaalt voor internationals en, uiteindelijk, een salarisplafond.


De beoogde wijzigingen hebben vaak met geld van doen, maar ook met principes, met het streven om de voetbalsamenleving gezonder en sportiever te maken. Zo zijn, na inmenging van de European Club Association ECA, de reglementen ten aanzien van jeugdtransfers aangepast. 'We wilden kinderhandel voorkomen. Afrikaanse kinderen die naar Europa komen, terwijl ouders wat geld krijgen toegestopt: daartegen wilden we ons écht verzetten.


'Hooguit één procent slaagt misschien. Van de rest weet je niet wat er met ze gebeurt. Uit onderzoek in Engeland en Italië was gebleken dat er 450 kinderen zijn zoekgeraakt. Die eindigen misschien in de straatprostitutie of in de illegale handel. Wie zal 't zeggen? Er was geen controle, geen registratie, niets.'


Ook het ronselen van 15-jarige voetballertjes is uit den boze. 'Er werd misbruik gemaakt van een uitzondering in de reglementen, dat je wel in een ander land mag voetballen als een ouder van baan verandert. Sinds 1 januari kan dat niet meer; onder de 18 jaar geen internationale transfers meer. Wij willen ook dat voor sport een uitzondering geldt en dat EU-regels (vrij verkeer vanaf 16 jaar) niet leidend zijn.


'Alle 199 clubs in de ECA zijn het ermee eens dat die regel gelinkt moet zijn aan het eerste profcontract. Daardoor houd je spelers langer bij hun opleidingsclubs en in hun sociale omgeving. Dat is niet alleen om clubs te beschermen en meer geld te laten verdienen, maar vooral om een kind niet in zijn puberteit te laten verhuizen. Anders loop je de kans op ontwrichte gezinnen, want er moet altijd een ouder mee naar het buitenland. En er werd misbruik van de regel gemaakt. De best betaalde taxichauffeurs waren de vaders van de kinderen uit onze jeugdopleiding. Daar is die regel niet voor.'


In de strijd voor eerlijker voetbal heeft de ECA een bondgenoot in Michel Platini, de voorzitter van de UEFA. Als Platini geen ex-topvoetballer was geweest, had hij volgens Fontein CEO kunnen zijn van een bedrijf als Unilever. 'Hij is een moderne leider die naar alle partijen luistert, én hij heeft de macht teruggeven aan de clubs.'


Met de Fransman, sinds 2007 voorzitter van de Europese voetbalunie, zit hij geregeld om de tafel. Dan hebben ze het over de status en de toekomst van het internationale voetbal. Als bestuurslid van de ECA ziet voormalig Ajax-directeur Fontein zijn invloed groeien.


In het uit vijftien mannen bestaande gezelschap heeft hij zitting als werknemer van AZ. Voor die club beheert hij de portefeuille internationale betrekkingen. Daarnaast maakt Fontein deel uit van de Professional Football Strategy Council van de UEFA en dient hij wereldbond FIFA als bemiddelaar bij transfergeschillen en financiële conflicten.


Natuurlijk kwam bij het laatste congres van de ECA in München, alvorens ECA- en Bayern München-voorzitter Rummenigge voorging in het heffen van een glas bier in Lederhose, de verzekering van spelers die uitkomen voor nationale ploegen ter sprake.


Tot welke conflicten dat geschil leidt, tussen clubs en nationale bonden, bewees het moddergooien tussen de KNVB en Bayern München. Eerst over de hamstringblessure van Arjen Robben, daarna over de knieblessure van Mark van Bommel. Voorzitter Michael van Praag van de KNVB probeert de ruzie te sussen.


'Je moet de zaak deëscaleren en het is goed dat Van Praag daarin bemiddelt', zegt Fontein. 'Rummenigge is boos en gefrustreerd, want na Robben is hij ook Van Bommel kwijt. Hij vindt dat de KNVB te gemakkelijk over de problemen denkt. Dat geloof ik niet, maar deze materie kan zulke verstrekkende gevolgen hebben dat we de zaak breder moeten zien dan dit specifieke geval. Rummenigge overweegt zelfs naar de Europese Commissie te stappen. Ik weet alleen niet of dat de juiste weg is, want ik denk dat we de zaak moeten oplossen binnen de voetbalfamilie.'


De ECA zoekt naar oplossingen. Wie is financieel verantwoordelijk? Welke verzekeringsbedragen zullen gelden? Hoe krijg je partijen op één lijn? Dat lijkt geen eenvoudige opgave. Toch vindt Fontein het scheppen van duidelijkheid in dit 'grijze gebied' geen hoofdpijndossier.


Op dit moment verzekert de Duitse bond alleen Duitse spelers uit de Bundesliga. In Nederland worden ook buitenlandse spelers verzekerd, zoals bijvoorbeeld de Kameroener Enoh van Ajax. Robben en Van Bommel vallen overal buiten. Voor een leek is het niet meer te volgen.


Fontein: 'De oplossing lijkt me simpel. Iedereen die voor de bond uitkomt in kwalificatiewedstrijden voor EK of WK, of op de toernooien zelf, wordt verzekerd door de nationale bond. En die zou dat geld moeten krijgen van UEFA of FIFA. Voor ons als ECA is dit een speerpunt, want het is van de gekke dat dit nog niet is geregeld.'


AZ is Fonteins werkgever. ECA, UEFA en FIFA betalen hem een onkostenvergoeding. 'Dat is voldoende, want ik doe dit werk uit liefde voor de sport. Voetbal is een miljardenbusiness geworden, zeker de laatste vijftien jaar.'


Voorheen had je de G14, waarin de zwaargewichten onder de internationale topclubs zitting hadden. Fontein: 'In de G14 gingen ze vooral tegen elkaar in. Nu strijden ze met elkaar voor dezelfde doelen.


'In de tijd vóór Platini werd er niet geluisterd naar elkaar. Het was een soort revolutionaire groep die zei: tot hier en niet verder. Wat ze deden, bracht ze geen steek verder. Dan was er ook nog een Europees clubforum, dat de belangen behartigde van de andere verenigingen. Dat forum was een onderdeel van de UEFA, en dus niet onafhankelijk.


'Bij de oprichting van de ECA hebben we gezegd: we worden een onafhankelijke organisatie van clubs, waarvan de stem gehoord moet worden. We willen allereerst compensatie voor het feit dat clubs een speler soms tachtig dagen per jaar kwijt zijn, terwijl ze de salarissen doorbetalen. Die vorm van compensatie hebben we bereikt bij de oprichting van de ECA. We hebben bij het WK van 2010 40 miljoen gekregen. Dan heb je het over een vergoeding van 1600 dollar per speler, per dag.'


Dat is nog altijd redelijk weinig, vindt de ECA. Voor 2014 is een verdubbeling afgesproken. 'De FIFA vindt dat clubs daaruit ook de verzekering moeten betalen. Wij vinden dat die premie uit de inkomsten van EK's en WK's moet komen, want dat zijn gigantische bedragen.'


De internationale speelkalender is een ander punt van aandacht. Clubs en spelers zijn steeds meer de dupe van het overvolle speelschema. 'We zitten nu in oktober en sommige spelers hebben al zes interlands en pas zeven of acht competitieduels gespeeld. Dat slaat helemaal nergens op. En dan willen ze nóg meer gaan oefenen.


'Het Nederlands elftal wil tijdens de zomerperiode in Zuid-Amerika voetballen tegen Brazilië en Argentinië, om geld op te halen. Dat kan gewoon niet. Er staat veel te veel druk op. De clubs moeten zeggenschap krijgen in de internationale kalender.'


Hoe vaak zijn die geluiden al gehoord, maar er gebeurt niets. 'Voor ons is het heel belangrijk. Zo moet die oefeninterland in augustus uit het programma. Er worden ook zoveel interlands gespeeld tegen oninteressante landen van de tweede garnituur. Laat die eerst maar eens hun eigen B-kwalificatie spelen, zodat de toplanden later instromen. In ruil daarvoor creëer je een solidariteitsprincipe, zodat er meer geld naar die kleinere bonden gaat.'


Fontein heeft een zes sporenbeleid voorgesteld. 'Clubs moeten beginnen te investeren in hun jeugdopleiding. Wereldwijd geven ze daaraan minder dan tien procent van de begroting uit, soms vijf. Terwijl zestig procent opgaat aan salarissen. Die verhouding is helemaal scheef.


'Het tweede punt, geen internationale transfers onder de 18 jaar, hebben we dus al gerealiseerd. Het derde punt is dat je het eerste profcontract aan die limiet verbindt. Verder willen we een gelimiteerd aantal contractspelers per club, 25 stellen wij voor. Dan is er nog financial fair play. Er moet een level playing field zijn qua financiën.' Met de Engelse term bedoelt Fontein een eerlijker speelveld.


'Chelsea maakt 150 miljoen verlies op een omzet van 350 miljoen. Clubs moeten operationeel break-even spelen. Geld van vreemden mag alleen zijn bestemd voor infrastructuur en jeugdopleiding, niet meer voor salarissen.'


Maar hoe denkt de ECA dat te realiseren bij een club als Manchester City, waar sjeik Mansour uit Abu Dhabi de dienst uitmaakt? Fontein: 'We onderzoeken of dat in de toekomst nog kan. We zijn niet tegen buitenlandse eigenaren. We willen alleen dat clubs hun jaarlijkse uitgaven betalen uit inkomsten, niet met vreemd kapitaal. Dat mag alleen naar infrastructuur of jeugdopleiding.


'Een ander onderdeel van de financial fair play is dat clubs hun schulden aflossen. Dat vinden wij nog veel belangrijker dan de inmenging van buitenlandse eigenaren. Als Feyenoord een speler verkoopt, moet de club niet drie jaar op zijn geld hoeven wachten. Daartoe is een bemiddelingsgroep aangesteld door de FIFA.


'Het was geen onwil van de FIFA dat er niets met de klachten gebeurde. Nee, ze liggen duizenden zaken achter op het gebied van clubs met achterstallige schulden. Er is een commissie aangesteld, waarin ik één van de bemiddelaars ben. Die commissie gaat met de clubs om de tafel zitten. Als een zaak na drie maanden nog niet is geregeld, gaat die naar de arbitragecommissie. Iedereen kent de spelregels.'


De ECA zet zich tenslotte in voor uitgebalanceerde Europese voetbalcompetities. Het is onmogelijk onmiddellijk de 6+5 regeling in te voeren, waarbij een club verplicht is zeker 6 eigen spelers op te stellen. 'Dan trek je de zaak scheef, want sommige clubs hebben geen volwaardige jeugdopleiding. Daarom leggen we zo de nadruk op het investeren in de opleiding.'


De ene wens van de ECA is gemakkelijker te vervullen dan de andere, maar te wensen blijft er genoeg. De ECA kijkt gretig naar Amerikaanse topsportmodellen, onder meer naar de mogelijkheid van het invoeren van een salarisplafond. De immense lonen in het voetbal zijn een regelrechte bedreiging voor de bedrijfstak.


Nog een doelstelling is het gat tussen Champions League en Europa League kleiner maken. 'De Europa League is een steeds volwaardiger competitie. Een paar jaar geleden was er nauwelijks geld, maar er komt nu ook al ongeveer 200 miljoen uit. Dat bedrag staat nog steeds niet in verhouding tot de één miljard van de Champions League.'


Waar het voetbal naar toe gaat, in het komende decennium? 'Ik denk dat er nog wel clubs omvallen, ook grote clubs. Liefst 65 procent van de clubs in Europa is verliesgevend. Dat is niet gezond. Ik vraag me af of die er allemaal bovenop zullen komen.


'Als ik zie dat de Europese Commissie nu ook onderzoekt hoe gemeentegelden naar clubs gaan, en of dat allemaal eerlijk is, vraag ik me af: hebben die clubs nog bestaansrecht? Ik verwacht dat we in Nederland op termijn met een kleinere eredivisie verder zullen gaan.'


Maarten Fontein

Maarten Fontein (Oegstgeest, 23 februari 1952) volgde een opleiding rechten in Rotterdam, waarna hij in 1977 in dienst trad bij het zeep- en voedingsmiddelenconcern Unilever. Zijn carrière voltrok zich afwisselend in Nederland en in het buitenland. Hij werkte onder meer in Australië, Zweden, Turkije en China. Verder was hij verantwoordelijk voor het wereldwijde marketingbeleid van Unilevers ijsdivisie. Op 1 december 2005 volgde hij Arie van Eijden op als algemeen directeur van Ajax. Fontein voetbalde tot zijn 17de bij ASC (Ajax Sportman Combinatie) in Oegstgeest en tot zijn 32ste bij HVV in Den Haag. Bij die laatste club was hij ook bestuurder. Hij speelde cricket bij HCC in Den Haag (waarvan hij ook voorzitter was) en bracht het in 1979 en 1980 tot vijf interlands; Fontein is gehuwd met Yvonne Smit en heeft zes kinderen, van wie er twee zijn geadopteerd.


Op 1 april 2008 verliet hij Ajax gedwongen, als gevolg van het rapport Coronel. Een maand later trad hij in dienst bij AZ, als directeur commercie en marketing. Vanaf november van dat jaar is hij manager internationale zaken van AZ. In juli 2008 werd hij gekozen in diverse commissies van de UEFA, en werd hij bestuurslid van de ECA (European Clubs Association).


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.